nieuws

2018 was een zwaar jaar voor Arnhem door hoge bouwkosten: ‘2019 wordt beter’

bouwbreed Premium 1706

2018 was een zwaar jaar voor Arnhem door hoge bouwkosten: ‘2019 wordt beter’

Slechts zes maanden is Jan van Dellen wethouder bij de gemeente Arnhem en nu al heeft de oud-commercieel directeur een andere manier van aanbesteden doorgevoerd. En dat was nodig, want 2018 was voor Arnhem een zwaar jaar. Museum Arnhem (project van 23 miljoen) en zwembad Valkenhuizen (project van 12 miljoen) mislukten beiden. “Ik schrok me een hoedje toen ik de aanbiedingen voor het zwembad zag.”

Helemaal in kerstsfeer was Van Dellen nog niet. De wethouder Economische Zaken en Sport is zo druk, dat hij er nog nauwelijks tijd voor heeft. Maar voor een ‘kerstinterview’ voor in Cobouw is hij wel te paaien. Vooral omdat hij ook écht wat te vertellen heeft.

De oud-commercieel directeur van Infor (een softwarebedrijf) heeft een eigen  kijk op hoe aanbestedingen meer succesvol kunnen zijn. Hij gelooft in de kracht van onderhandelen. Voor zwembad Valkenhuizen, een van de mislukte aanbestedingen, is hij daardoor nu in gesprek met de overgebleven partijen om de kosten omlaag te brengen.

“We zitten volop in de onderhandelingen en dat is een boeiend en leerzaam proces”, vertelt hij enthousiast. “Het duurt niet lang meer voordat we uitonderhandeld zijn.”

Twee aanbestedingen voor flinke projecten die in een jaar tijd mislukken. Heeft Arnhem veel meer last van de opgelopen bouwkosten dan andere gemeenten?
“Ja en nee. Het klopt dat de aanbestedingen voor zwembad Valkenhuizen en museum Arnhem zijn mislukt en dat het om forse bedragen ging. En dat  heeft inderdaad veel impact gehad op de gemeente. Maar aan de andere kant zijn er ook veel projecten die wel gewoon goed lopen.”

Het zwembad is een project uit uw portefeuille. Dan kom je net als nieuwe wethouder kijken en zit je meteen met zo’n project opgescheept.
“Klopt. Toen ik net werd beëdigd als wethouder, zag ik de definitieve aanbiedingen voor het project. Ik schrok me een hoedje: het project kon alleen gerealiseerd worden als er 30 procent extra bij zou komen. Dat is een forse overschrijding.”

Wat doe je dan?
“Als eerste hebben we de aanbesteding stopgezet, want dat is verplicht. Je kunt dan twee dingen doen: extra budget erbij krijgen, of kosten reduceren. Ik ben gewend vanuit mijn achtergrond, ik kom uit het bedrijfsleven, te onderhandelen met partijen als kosten uit de hand lopen. Dus ik zei tegen mijn collega’s: waarom gaan we niet met de overgebleven aannemers in overleg? Dat zijn we gaan doen.”

Alles wat u moet weten

Alles wat u moet weten
En hoe ging dat?
“Dat bleek een enorme openbaring te zijn. Er ontstond een gave dynamiek. Wat bleek is dat zaken op papier vaak anders geïnterpreteerd worden dan eigenlijk bedoeld. Bijvoorbeeld als het gaat om de verwarming van het zwembad. Wij hadden in de aanbesteding alleen gezet dat het op een duurzame manier moet, maar niet dat we perse een bepaald merk wilden hebben. We hadden ook niet uitgelegd of we van het gas af wilden, zonnepanelen of alleen isolatie. Duurzaamheid kan op heel veel verschillende manieren. Toen we dat beter aan de bouwers konden uitleggen, zeiden ze: ‘ooh, maar dan kan het ook zo en zo. En dan is het stukken goedkoper.’”

Dus op die manier kan het zwembad alsnog gebouwd worden voor hetzelfde budget?
“Nou, we zijn nu nog in overleg met de partijen, dus daar kan ik nog niets over zeggen. We verwachten dat we rondom de kerstperiode hierover in de openbaarheid treden. Het is een openbare aanbesteding, dus daartoe zijn we verplicht.”

Dus als het lukt, hebben jullie een mooi kerstcadeautje?
“Haha, ja zeker. Dan kom ik in ieder geval meer in de kerstsfeer.”

Bent u van plan in 2019, bij vervolgprojecten, ook op deze manier te werk te gaan?
“Jazeker. Zo komt er een flink herhuisvestingsproject aan van de gemeente. De gemeenteambtenaren zitten nu op twee locaties gevestigd, maar dat moet er een worden. Het stadshuis moet verbouwd worden. We willen bij dit project ook van te voren meer in gesprek te gaan met aannemers, zodat de kosten niet de kluiten uitlopen.”

 Mag dit zomaar volgens de Europese aanbestedingsregels?
“Ja, als je echt goed kijkt, kan dit wel. Er zijn binnen de regels echt wel manieren dat je in gesprek kunt gaan met aannemers. Je moet er alleen voor waken dat je niet de een voortrekt voor de ander. Je moet zorgen voor een level playing field. Als je met de ene aannemer iets bespreekt, moet je dat met de ander ook doen. Ik ben natuurlijk nieuw in deze gemeentewereld en toen ik hier kwam, en zei: waarom gaan we niet gewoon in gesprek?, keek het team daar best wel van op. Zij deden het al jaren op dezelfde manier. De Europese aanbestedingsregels zijn ooit opgesteld om ongelijkheid te voorkomen, maar daardoor wordt er haast niet meer gepraat. Dus dit is ook goed voor bouwers zelf.”

Jan van Dellen
VVD-er Jan van Dellen is wethouder wethouder Economische Zaken en Sport in de gemeente Arnhem. Hij heeft ook Bedrijfsvoering/Automatisering, Personeel & Organisatie en Publieke dienstverlening in zijn portefeuille, net als diverse projecten (waaronder zwembad Valkenhuizen). Van Dellen heeft geen gemeente-achtergrond, maar komt uit het bedrijfsleven. Hij is jarenlang commercieel directeur geweest van Infor, een softewarebedrijf. Hij is nu zo’n zes maanden actief als wethouder, maar het voelt al volgens hem als twee jaar. “Op een positieve manier hoor. Ik heb het gevoel dat ik er al zo diep in zit, het bevalt erg goed.”

Ooh ja, waarom?
“Omdat aannemers sommige zaken op papier niet helemaal goed kunnen interpreteren. Ze gaan zich dan behoeden voor risico’s. Als je meer zaken uit de opdracht uitdiept samen met aannemers, kun je die risico’s en extra kosten wegnemen.”

Waarom hebben jullie bij museum Arnhem dan niet deze aanpak gebruikt? Daar is toch wel het budget verhoogd?
“Klopt, maar dit gaat dan ook om een compleet ander project dan het zwembad. De renovatie is veel specialistischer en complexer. Daar moet je rekening houden met luchtvochtigheid, de schilderen moeten op een bepaalde manier hangen en bovendien is het museum een icoon van onze stad en eigenlijk voor heel Nederland. Dus het gaat hier om een hele andere opgave.”

Gaat de gemeente in 2019 nog meer doen om mislukte aanbestedingen te voorkomen?
“We gaan proberen aanbestedingen anti-cyclisch in de markt te zetten. Dus we gaan de opdrachten op betere momenten plannen. Zo verwachten we dat de hoogconjunctuur over een jaartje zal afvlakken. De aanbesteding voor de gemeentehuisvesting willen we dus pas over een jaar in de markt zetten. Dan is de kans groter dat je meer inschrijvers hebt.”

Verwacht u dan ook dat de bouwkosten over een jaar willen zullen dalen?
“Nou ja, ik verwacht dat de  hoge pieken dan wel afgevlakt zijn.”

Veel bouwers zijn van mening dat budgetten van opdrachtgevers te laag zijn. Kunnen jullie de budgetten niet gewoon op voorhand al verhogen?
“Nou, wij zijn als gemeente niet zo kinderachtig hoor. We hebben al flinke budgetten voor onze projecten. Ook voor de  huisvesting van de gemeente kun je als bouwer een flinke boterham verdienen. Maar ik vind wel dat zaken gewoon bespreekbaar moeten zijn tussen opdrachtgever en aannemers. Meer interactie met elkaar is van groot belang.”

Merkt u dat andere gemeentes ook op deze manier werken?
“Ja, ik merk wel dat er alternatieven worden gezocht. Want die hoge bouwkosten en mislukte aanbestedingen zijn een groot probleem. Ik heb veelvuldig contact met andere gemeenten en ik word ook veel gevraagd over hoe wij er hiermee omgaan. Of ze dezelfde alternatieve manieren zoeken, dat weet ik niet precies.” 

Kunt u hiermee de mislukte aanbesteding helemaal uit de wereld bannen?
“Nee, dat verwacht ik niet, vanwege twee redenen. Er zullen altijd opdrachtgevers zijn die niet genoeg budget inruimen voor een aanbesteding. En er zullen ook altijd bouwers zijn die de hoofdprijs zullen vragen, vooral in deze tijden van hoogconjunctuur.”

Wat is uw tip aan bouwers om mislukte aanbestedingen te voorkomen?
“Vraag door. Vraag de vraag achter de vraag. Als er een projectuitvraag komt, baseer je dan niet alleen op wat er op papier staat, maar vraag wat er precies mee wordt bedoeld. Daarnaast: wees creatief. Er wordt zoveel geïnnoveerd. Ook daarmee kunnen flinke kosten worden bespaard.”

Reageer op dit artikel