nieuws

Aardbevingsbestendig bouwen? Bouwers en corporaties weten het niet meer

bouwbreed Premium 4745

Aardbevingsbestendig bouwen? Bouwers en corporaties weten het niet meer

Aardbevingsbestendig bouwen of niet? Bouwers en woningcorporaties in Groningen weten vier jaar na invoering van de nieuwbouwregeling nog steeds niet waar ze aan toe zijn. Nu het kabinet de gaskraan dichtdraait, is er nog meer onzekerheid. “De nieuwbouw in Noordoost- Groningen ligt al jaren compleet op z’n gat. Dat moet nu echt stoppen.”

“Voor elke woning die ik in Bedum bouw, heb ik zo’n 15.000 tot 25.000 euro extra nodig. Maar de NAM komt maar niet over de brug.” Corporatiedirecteur Rinze Kramer van Woonstichting Wierden en Borgen is helemaal klaar met de discussies die hij constant voert met de NAM. Al twee jaar leeft hij in onzekerheid of het wooncentrum dat hij aan het bouwen is, wel verder uitgevoerd kan worden. En die onzekerheid wordt alleen maar groter nu het kabinet de gaskraan dichtdraait. Want is die aardbevingsbestendige bouw, waar hij zich zo voor inzet, straks nog wel nodig?

Kramer is niet de enige die zich zorgen maakt. Voor veel bouwers en corporaties zijn het onzekere tijden. Wie denkt dat de problemen in Groningen zijn opgelost, komt bedrogen uit. De versterkingsopgave, maar ook de nieuwbouwproductie verloopt alles behalve soepel. Projecten liggen stil, bouwers en corporaties zijn nog vaak in conflict met de NAM over vergoedingen.

Bouw wooncentrum al twee jaar stil

Een van die projecten is Bederawalda in Bedum. De tweede fase van de bouw van het wooncentrum ligt al ruim twee jaar stil. Tijdens de bouw van het wooncentrum werd, om in aanmerking te komen voor een NAM-vergoeding opeens de NPR-norm aangepast. Dat betekende flinke extra kosten voor Wierden en Borgen. Niet alleen voor het aanpassen van het ontwerp, maar ook kreeg de woonstichting te maken met flinke vertragingskosten én opgelopen bouwkosten. “Met een vergoeding van 10 procent komen we er gewoon niet uit”, vertelt directeur Rinze Kramer. “We zijn opnieuw in onderhandeling hierover met de NAM. Maar we hebben nog geen idee of ze deze extra kosten gaat vergoeden.”

Bederawalda in Bedum. De tweede bouwfase van het wooncentrum ligt al ruim twee jaar stil. Tijdens de bouw werd opeens de NPR-norm aangepast. (Foto: Henk Huitsing)

Het verhaal van Wierden en Borgen is exemplarisch voor de problemen waar de nieuwbouw in Groningen mee kampt. Al jaren zijn er discussies over meerwerk, vergoedingen en de aardbevingsnorm. Op sommige plekken wordt er bewust niét aardbevingsbestendig gebouwd om problemen te voorkomen.

 

8 maanden niet gebouwd

Meer informatie over dit bouwproject

Meer informatie over dit bouwproject
Plegt-Vos-directeur Fokke Ophuis kan erover meepraten. De bouwer zou eigenlijk zestien aardbevingsbestendige woningen gaan bouwen in Bedum, maar werd door de gemeente uiteindelijk aan de kant gezet. Het project lag maar liefst acht maanden stil. En als de gemeente niet had ingegrepen had het waarschijnlijk nu nog stilgelegen. Niet omdat er geen vraag is naar de woningen, integendeel: de aardbevingsbestendige woningen zijn in Bedum juist erg gewild. Nee, omdat aannemer Plegt-Vos en de NAM er onderling maar niet uit konden komen.

“We hebben bij eerdere projecten altijd prima met de NAM gewerkt”, vertelt Ophuis. Lange tijd snapte hij dan ook niet waarom de NAM nu niet al zijn meerkosten wilde vergoeden. “Met de vergoeding die de NAM voor dit project wilde betalen, kwamen we gewoon echt tekort.” Plegt-Vos had recht op een vergoeding van 8 procent van de zogenoemde ‘percentageregeling’ (een regeling voor gebouwen die niet integraal worden ontworpen). Daarmee had de bouwer het volgens de NAM prima moeten redden.

‘Percentageregeling is bijna nooit dekkend’

Dat Plegt-Vos hiermee niet uit kon, is volgens At Smit Duyzentkunst, hoofd vastgoedontwikkeling van Nijestee Vastgoed, niet zo gek. De percentageregeling is volgens hem bijna nooit dekkend. “Woningcorporaties kunnen er sowieso niet mee uit de voeten, maar ook van aannemers die koophuizen bouwen hoor ik dat”, zegt Duyzentkunst. En ook de maatwerkregeling, die toegepast wordt voor ingewikkeldere projecten, levert volgens hem vaak onenigheid op. Bij deze regeling worden in tegenstelling tot de percentageregeling alle meerkosten vergoed, maar daarbij zijn aannemers en de NAM het vaak niet eens over de hoogte van de kosten.

Dit soort conflicten zorgt ervoor dat de nieuwbouw in Groningen compleet op z’n gat ligt, stelt Henk Nijboer, Tweede Kamerlid (PvdA). Hij vindt al jaren dat er wat moet gebeuren in het aardbevingsgebied. “Noord-Oost Groningen zit op slot. Dit zorgt voor veel maatschappelijke schade. Dat moet nu echt stoppen.”

Regels veranderen steeds, dat maakt het lastig

Maar hoe kan het dat bevingsbestendige nieuwbouw zoveel problemen oplevert? Volgens Jan Emmo Hut, oud-directeur van het Centrum Veilig Wonen (CVW), is dit vooral te wijten aan regels die vaak veranderen. “De versterkingsoperatie in Groningen is een heel ingewikkeld dossier. NPR-normen veranderen constant. Het is daarom juist goed dat er überhaupt een regeling is.”

Foto: Jos Schuurman

Jan Emmo Hut, oud-directeur van CVW vindt het goed dat er überhaupt een regeling is.

Er zijn overigens ook voorbeelden van projecten die wél gewoon gerealiseerd worden met de vergoedingen uit de nieuwbouwregeling, erkennen de corporaties en de bouwers. Volgens Kramer is het afhankelijk van in welk gebied je bouwt. Dichter bij het epicentrum zijn de kosten hoger, omdat je dan meer aardbevingsbestendige maatregelen moet treffen, zegt hij. Ook als je slechts een paar huizen bouwt, bemoelijkt dat het proces. “Wij zijn een plattelandsorganisatie die niet zoveel woningen in een keer realiseert. Dan kom je met de vergoedingen van de NAM echt in de knel”, verklaart hij.

Lex de Boer van woningcorporatie Lefier beaamt dat. “Met standaardisatie kun je het wel redden met de vergoeding, maar daarbij moet er dus in een keer veel worden gebouwd”, legt hij uit. De corporatiedirecteur heeft zelf vooral problemen gehad met de vergoedingen voor het bouwen van bijzondere gebouwen. En dan vooral voor hoogbouw. “Bij hoogbouw of bij lastige gebouwen in de stad moeten er meer aardbevingsbestendige maatregelen worden getroffen. Zo moet er meer rekening gehouden worden met de fundering”, legt de directeur uit.

Onderzoek naar nieuwbouwregeling

Door alle kritiek loopt er nu een onderzoek naar de nieuwbouwregeling. Een jaar geleden was dat ook al het geval, omdat de herijkte regeling van de NAM niet goed werd ontvangen. Een aantal externe partijen (NEN, de Raad van Arbitrage voor de Bouw, de Rijksbouwmeester en de directeur van het Rijksvastgoedbedrijf) komt naar verwachting in juni met een rapport.

Maar nu het kabinet heeft besloten de gasproductie terug te draaien, komt de nieuwbouwregeling ook in een ander daglicht te staan. Want wat als Wiebes straks toch besluit dat aardbevingsbestendig bouwen niet meer nodig is? Of als de aardbevingsnorm wordt verlaagd? Gaat de NAM dan ook minder vergoeden? Niemand lijkt er nog zicht op te hebben. Allemaal wachten ze op het onderzoek naar de effecten op het terugschroeven van de gasproductie, dat Wiebes nu laat uitvoeren.

Maar wat nu: wel of niet versterken?

Corporatiedirecteur Kramer wordt moe van die onduidelijkheid. “Het kabinet laat ons nu allemaal in onzekerheid. Moeten we nu wél of niet doorgaan met versterken? Niet alleen corporaties houden zich hiermee bezig, maar ook onze bewoners. Natuurlijk hangen we de vlag uit als het kabinet straks zegt: het is veilig en we hoeven niet meer te versterken. Dan kunnen we ons weer op ons gewone werk storten. Maar ik geloof niet dat het zo’n vaart loopt, want volgens veel experts blijven de aardbevingen minstens nog vijftien jaar aanhouden. Dan is versterking dus nog wél nodig.”

Hut verwacht dat de conflicten over aardbevingsbestendige nieuwbouw met de tijd vanzelf oplossen. De directeur heeft er vertrouwen in dat het goed komt met Groningen. “We zijn begonnen in een fase dat er geen enkele rekening werd gehouden met aardbevingsbestendigheid. Een ontwerp aanpassen dat wel aardbevingsbestendig is, kost veel geld. Ik denk dat er in de toekomst steeds meer rekening gehouden wordt met deze manier van bouwen. Bouwers weten steeds beter waar ze aan toe zijn en welke maatregelen ze moeten treffen.”

‘Aparte regeling voor kleinschalige bouw hard nodig’

Hut kan er dan wel in geloven, Kramer moet het eerst allemaal nog zien. Er is volgens hem namelijk écht nog wel wat nodig om de aardbevingsbestendige nieuwbouw soepel te laten verlopen. De corporatiedirecteur vindt dat er eigenlijk een aparte regeling voor kleinschalige nieuwbouw opgetuigd moet worden. Zodat ook bedrijven die maar een paar woningen in één keer bouwen, makkelijker aardbevingsbestendig kunnen bouwen. Ook zou het volgens hem veel oplossen als de NAM zich niet meer met nieuwbouw zou bemoeien.
“De NAM krijgt steeds minder verantwoordelijkheden, zo zijn ze al minder betrokken bij de versterkingsoperatie. Als ze ook geen invloed meer zouden hebben op de nieuwbouw, zou dat heel wat problemen oplossen.”


NAM: ‘Conflicten vooral door verwachtingen bouwers en opdrachtgevers’

De NAM erkent dat de afhandeling van de nieuwbouwregeling de afgelopen jaren niet altijd soepel is verlopen en dat er kritiek over is geweest. Maar discussies over meerkosten hebben volgens de NAM vooral te maken met de verwachtingen van bouwers en opdrachtgevers.

“Wanneer er integraal ontworpen wordt komt men in aanmerking voor de maatwerkvergoeding. Als je voor maatwerk kiest en je hebt integraal ontworpen, is er geen maximum aan de toekenning en zouden de meerkosten van NPR allemaal gedekt moeten worden. Dan zijn er geen discussies over de tekorten”, zegt Julia Finkielsztajn, het gezicht achter de nieuwbouwregeling, in een reactie op het artikel. Ze vervolgt: “Bouwers en opdrachtgevers verwachten dat wij een aardbevingsbestendig project helemaal dekkend maken. Maar dat is niet het geval: wij vergoeden alleen de kosten voor aardbevingsbestendige maatregelen. Als er extra kosten zijn omdat bijvoorbeeld de bouwkosten stijgen, dan is dat voor rekening van de bouwer zelf.”

Bovendien, stelt de NAM, is de regeling ooit bedacht om aardbevingsbestendige nieuwbouw te stimuleren en dat is precies wat er gebeurt. Er zijn volgens de aardoliemaatschappij echt niet alleen maar conflicten en discussies, er zijn ook heel veel projecten die gewoon via de regeling gefinancierd konden worden. “De herijkte nieuwbouwregeling die we vorig jaar hebben ingevoerd, heeft hier flink aan bijgedragen”, zegt Finkielsztajn. “Deze heeft een erg positief effect gehad op de aardbevingsbestendige bouw. We hebben maar liefst 50 miljoen extra toegekend aan projecten.”

Bovendien, zo verklaart ze, zijn er zijn de afgelopen vier jaar 3800 aardbevingsbestendige woningen en meer dan 170.000 m2 utiliteitsbouw gerealiseerd met hulp van de NAM.

Julia Finkielzstajn van de NAM zegt dat conflicten vooral komen door verkeerde verwachtingen van bouwers en corporaties.


Onderzoek  naar dichtdraaien gaskraan nu gaande

Wat is het gevolg van het terugdringen van de gaswinning voor de versterkingsopgave? Het kabinet laat dat nu onderzoeken door SodM, KNMI, TNO, en NEN. Minister Wiebes van Economische Zaken en Klimaat verwacht dat er voor de zomer nog een advies ligt die moet leiden tot een nieuwe versterkingsopgave.

Tot die tijd wil het kabinet dat de versterking van gebouwen waarbij de schade onomkeerbaar is, gewoon doorgezet wordt. Dit betekent dat voor die huizen waarvoor geldt dat de inwoners al een versterkingsadvies hebben ontvangen of waar de uitvoering al gestart is, de versterkingsoperatie wordt voortgezet.

Bij mensen wier huizen al wel zijn geïnspecteerd, maar die nog geen advies hebben ontvangen, is ‘de situatie ingewikkeld’, aldus Wiebes. Voor hen is versterking wellicht niet meer nodig, omdat bij de inschatting van de risico’s is uitgegaan van een gaswinningsniveau in de toekomst dat nu is veranderd. Wiebes stelt de opties ‘voor deze groep de komende weken’ in kaart te willen brengen. Hierbij gaat het naar verluidt om zo’n 1500 mensen.

Reageer op dit artikel