nieuws

Regio-onderzoek: bouwbedrijven nestelen zich rond bloeiende steden

bouwbreed Premium 2873

Regio-onderzoek: bouwbedrijven nestelen zich rond bloeiende steden

Bouwbedrijven zijn zich de afgelopen twintig jaar steeds meer gaan vestigen rond sterke steden, terwijl ze uit de periferie wegtrekken. Dat blijkt uit onderzoek van Bureau Louter in opdracht van Cobouw.

De groei van het aantal arbeidsplaatsen en het aantal vestigingen gemeten naar bouwproductie is het grootst in de gebieden rondom grote, sterke steden, zoals Amsterdam. Vooral West-Friesland, Oost-Flevoland en Noord-Veluwe maakten een opmerkelijke sterke banengroei door tussen 1996 en 2016. Ook in de Noordoostpolder en de regio Den Haag kwamen steeds meer bouwbedrijven en bijbehorende banen terecht. Aan de randen van Nederland, zoals in Drenthe, delen van Twente en de Achterhoek verdween de afgelopen twintig jaar juist werk.

“De bouwbedrijven zitten aan de rand van bloeiende steden, omdat die steden een behoorlijke markt vormen”, verklaart onderzoeker Peter Louter. Er zijn volgens hem weinig grote en middelgrote bouwbedrijven in de steden zelf gevestigd. “Waarschijnlijk is dat te duur voor de bedrijven, en hinderlijk voor de omgeving.”

In de top 50 van gemeenten met de meeste bedrijvigheid in de bouw (gemeten naar arbeidsplaatsen per inwoner) staan voornamelijk landelijke gemeenten en gemeenten in suburbane gebieden. “In de Betuwe en het groene hart bijvoorbeeld, maar niet in de periferie, zoals Limburg en het Noorden.”

Bouw klontert samen in midden van het land

Grote bouwbedrijven, met meer dan honderd werknemers, blijken voornamelijk centraal in Nederland gevestigd te zijn. Omdat het onderzoek laat zien dat middelgrote en kleine bouwbedrijven stilaan uit de randen van Nederland zijn getrokken, kun je concluderen dat de bedrijvigheid in de bouw de afgelopen decennia steeds meer samenklontert in het midden van het land.

Van alle gemeenten scoort Edam-Volendam de hoogste economische prestatie in de bouwnijverheid. Dat was tien jaar geleden ook het geval. HSB is het grootste bouwbedrijf uit de gemeente. De economische prestaties van gemeenten worden gemeten door te kijken naar de productie (toegevoegde waarde), het aantal arbeidsplaatsen en de groei van het aantal starters en deze drie af te zetten tegen het aantal inwoners in de leeftijd van 15 tot 65 jaar.

Bunnik neemt de tweede plaats in, vooral dankzij de aanwezigheid van BAM. Als alleen naar het mkb gekeken, dan komt Bunnik niet verder dan plek 104.

Hardinxveld-Giessendam is na Volendam-Edam de derde bouwgemeente van Nederland. De locatie onderin Zuid-Holland – aan de benedenloop van de rivier de Merwede en aan de A15 – blijkt een gewilde basis voor tal van bouwers, zoals Van Herk Groep. Het onder Rotterdam gelegen Brielle staat op nummer 4, vooral dankzij Bilfinger Industrial Services, een installatiedochter van het grote, Duitse bouwconcern Bilfinger. Zonder dit bedrijf, zou Brielle op positie 268 staan. Zederik staat op nummer 5, maar is de nummer 1 als alleen mkb-bedrijven in ogenschouw worden genomen. De plaats ligt aan de Lek en dicht bij de A2.

Bouwbedrijven ontbreken op economische toplocaties

Opvallend is dat bouwers meestal niet gevestigd zijn op economisch bloeiende hotspots. In de ranglijst met totale economische prestaties, zoals Bureau Louter die jaarlijks opstelt voor Elsevier Weekblad, komen bouwgemeenten nauwelijks voor. De gemeente Haarlemmermeer is nummer 1 in de lijst met toplocaties, maar komt niet verder dan plaats 107 in de lijst van bouwgemeenten. Amsterdam is nummer 3 als toplocatie, maar staat op plaats 317 als het gaat om economische bedrijvigheid van bouwbedrijven.

Op toplocaties zijn zakelijke en financiële sectoren sterk vertegenwoordigd, evenals onderwijs en zorg. “Dat gaat ook gepaard met hoger opgeleiden in die gemeente.” De bouw zit volgens Louter vaak op locaties met lager opgeleiden. “Net als landbouw en vervoer.”

De bouw zit daardoor per definitie niet op toplocaties, maar verdient er wel haar brood aan. Op die toplocaties, zoals Haarlemmermeer en Amsterdam, worden de grootste en meeste projecten uitgevoerd, bleek uit het regio-onderzoek van 2017. Hoofdconclusie was dat in en rond Amsterdam de laatste vijftien jaar het meeste is gebouwd. Door bouwbedrijven die (steeds meer) rond de steden centraal in het land gevestigd zijn, leert het onderzoek van dit jaar.

Son en Breugel vormt een uitzondering op de regel dat er geen verband is tussen economische hotspots en bouwarbeidsplaatsen. Son en Breugel is de nummer 2 in de lijst met toplocaties en de nummer 11 van de bouwgemeenten. Janssen de Jong, VB Groep en Knaapen zijn gevestigd in de gemeente die vlak boven Eindhoven ligt.

Papendrecht: hoogste bouwproductie per hoofd van de bevolking

Papendrecht (nummer 168 op lijst toplocaties) is het bewijs dat de bouw niet op een toplocatie zit. Per hoofd van de bevolking wordt in de Zuid-Hollandse gemeente de meeste bouwproductie (toegevoegde waarde) genoteerd. Papendrecht staat op nummer 1 dankzij de aanwezigheid van Boskalis, Vorm Holding en Visser & Smit Hanab. Boskalis heeft zelfs in Papendrecht qua bouwproductie gemeten de grootste vestiging van Nederland.

In de lijst met grootste bouwvestigingen valt op dat er veel bedrijven in staan die hun geld verdienen in de maritieme sector, zoals Van Oord en Tideway (DEME). “Hoe gespecialiseerder een bedrijf, hoe hoger het bedrijf in de lijst staat”, constateert Louter.

Hoewel Papendrecht de hoogste bouwproductie heeft, staat de Zuid-Hollandse gemeente op nummer vijf als het gaat om arbeidsplaatsen. Dat hangt volgens Bureau Louter samen met de hoge arbeidsproductiviteit (toegevoegde waarde per arbeidsplaats) in Papendrecht. De verklaring is dat baggerwerk en andere maritieme werk relatief kapitaalintensief is. In de regio Rotterdam zitten veel bedrijven in de off shore en natte waterbouw. Dit soort bedrijven hebben volgens Bureau Louter gemiddeld genomen een hogere arbeidsproductiviteit.

Arbeidsproductiviteit Rotterdammers hoger dan Amsterdammers

Dat verklaart ook waarom de regio Rotterdam bovenaan staat als het gaat om arbeidsproductiviteit in de bouw. In en rond de havenstad wordt per arbeidsplaats 73.000 euro per jaar geproduceerd. In de regio Amsterdam (nummer 20 in lijst arbeidsproductiviteit) is dat bijvoorbeeld 52.000 euro. In Flevoland, waar het aantal arbeidsplaatsen in de bouw sinds 1996 sterk groeide, ligt de productiviteit per arbeidsplaats het laagst: 35.000 euro.

Rotterdammers werken harder dan Amsterdammers? Dat zal Rotterdammers bevallen. Het is niet helemaal eerlijk om te vergelijken, geeft Louter toe. “Je mag niet concluderen dat alle bedrijven maar naar Rotterdam moeten gaan om hun arbeidsproductiviteit omhoog te krijgen. Zo werkt het dus niet.”

Hoewel de aanwezigheid van grote bouwers een stempel kan drukken op het economische gezicht van de gemeente, zijn het toch vooral de kleine en middelgrote bedrijven die bepalen of de bevolking duidelijk georiënteerd is op de bouwnijverheid. De mkb top 10 laat zien dat plaatsen als Volendam-Edam, Hardinxveld-Giessendam, Zederik en Lopik wat dat betreft een sterk bouwkarakter hebben.

Volendam ook zonder HSB een echt bouwdorp

Toplocatie voor de bouw Volendam is ook zonder HSB een echt bouwdorp. De meeste bouwbusjes rijden naar het nabijgelegen Amsterdam. “Bekend is dat veel Volendamse bouwvakkers op bouwprojecten in de hoofdstad werken”, zegt Louter.

Dat de bouw geconcentreerd is in het hart van het land, en gevestigd is buiten de steden, is ook uit de mkb top 10 op te maken. Met uitzondering van Zwartewaterland (boven Zwolle) bestaat de top 10 uit kleinere gemeenten in landelijke gebieden of aan de randen van stadsgewesten binnen het bereik van de vier grote steden.

Als alleen naar de starters in de bouw gekeken wordt, valt op dat Den Haag opmerkelijk veel starters in 2016 noteerde en ook de grootste groei liet zien van het aantal bouwbedrijven de afgelopen twintig jaar. In Edam-Volendam (ja alweer), Maasdriel en Medemblik werden daarna relatief gezien de meeste nieuwe bouwbedrijven verwelkomd. “Het gaat vooral om zzp’ers”, weet Louter. Waarom Den Haag, dat niet in de top 50 van bouwgemeenten staat, zo snel piekte weet hij niet. “Ik heb hier geen cijfers over, maar het zou zo kunnen zijn dat veel Oost-Europeanen zich in de stad als zzp’er gevestigd hebben.”


Top-10 gemeenten met meeste bouwbedrijvigheid

1 Edam-Volendam
2 Bunnik
3 Hardinxveld-Giessendam
4 Brielle
5 Zederik
6 Koggenland
7 Vianen
8 Lopik
9 Papendrecht
10 Rijssen-Holten

Lees hier meer over Edam-Volendam.

En hier waarom Boskalis in Papendrecht de grootste vestiging in de bouw heeft.

In Zederik floreert de middelgrote en kleine bouw het meest.

 

Reageer op dit artikel