nieuws

Waarom er nog altijd geen aardbevingsnorm in Bouwbesluit staat

bouwbreed 113

Waarom er nog altijd geen aardbevingsnorm in Bouwbesluit staat

Minister Kamp en Nationaal Coördinator Groningen, Hans Alders, drongen er vorig jaar nog zo op aan: zet snel een aardbevingsnorm in het Bouwbesluit. Fiks hogere bouwkosten gooiden echter roet in het eten, blijkt uit onderzoek van Cobouw. Ontwikkelaars lappen de richtlijn aan hun laars en Groningers kopen nieuwe woningen die niet aardbevingsbestendig zijn.

Lichtelijk geïrriteerd reageert Hans Alders op vragen die Cobouw bewust voor het laatst heeft bewaard. Hij voelt zich in een hoek gedrukt, met de rug tegen de muur. Waarom staat er in Bouwbesluit nog altijd geen letter over aardbevingsbestendig bouwen (NPR 9998)? Klopt het dat er nog altijd onderhandeld wordt over een meerkostenregeling? Wie garandeert dat er veilig wordt gebouwd in Groningen?”

De Nationaal Coördinator Groningen (NCG) weegt zijn woorden. Waakt voor misverstanden. Weet dat elke zin verkeerd kan worden uitgelegd. Dan geeft hij toe. “Dit is een hersenkraker.”

‘Maak die NPR zo snel mogelijk verplicht’

Als geen ander kan Alders het weten. De regels voor aardbevingsbestendig bouwen hadden al lang in het Bouwbesluit kunnen staan. Sterker nog. Alders had daar ruim een jaar geleden zelfs op aangedrongen bij minister Blok. 

Wie garandeert dat er veilig wordt gebouwd?

“Maak die NPR zo snel mogelijk verplicht omwille van de rechtszekerheid”, klonk zijn advies. Niet iedereen vond dat verstandig. De commissie Meijdam (ook een VVD’er) adviseerde juist het tegenovergestelde. Maar Kamp volgde zijn partijgenoot Stef Blok die over bouwregels ging. “De norm komt zo snel mogelijk in het Bouwbesluit”, schreef hij aan de Tweede Kamer. Het was cadeautjestijd. December 2015.

Om onduidelijke reden ging het mis

Niets, helemaal niets leek een snelle invoering van de aardbevingsnorm in de weg te staan. Het concept van de ministeriële regeling was zelfs al naar Brussel gestuurd. (Dat gebeurt met alle technische regels die in de EU worden bedacht. Ter controle. Om handelsbarrières te voorkomen.) Alleen de handtekening onder de letters S.A. Blok, ontbrak nog onder het officiële document.

Op een haar en handtekening na stond de aardbevingsnorm in het Bouwbesluit. En toch ging het mis. Om volstrekt onduidelijke reden. In de stukken van de Tweede Kamer wordt die plotselinge koerswijziging nergens goed verklaard. En dat roept vragen op. “Waar stagneerde de boel”, vraagt een bouwregeldeskundige zich af? “In de ministerraad of in het ambtelijke circuit?” Wie hield de witte, definitieve, tot het laatst bediscussieerde NPR 9998 uit de bouwregels? Alders? Kamp? Blok? Meijdam? Of was het de NAM? En waarom eigenlijk?

‘Het stagneert bij de NEN’

Cobouw startte maanden geleden een onderzoek. Eerst met off-the-recordgesprekken. Ja, er is rook, maar is er ook vuur? Iedereen had zijn eigen versie van het verhaal. “Het stagneert bij de NEN”, klonk het bij het ministerie van Economische Zaken. Bij de NEN werd dat verhaal ontkracht. Van het kastje naar de muur. Duidelijk was dat het hier een gevoelige kwestie betrof. Veel verder dan die waarheid was Cobouw tot twee maanden terug nog niet gekomen.

Aardbevingsnorm stuit op compensatieregeling meerkosten

“Gaat het over de NPR 9998? Dan moet je niet bij mij zijn”, reageerde een goed ingevoerde bron. Op de tweede poging gaat hij wel in. Hij wil alleen niet met zijn naam in het artikel. “Het is een kwestie van geld”, mailde hij terug. “Aardbevingsbestendige nieuwbouw kan wel 15 procent duurder uitpakken. Maar wie gaat dat betalen? En hoe hoog moet die vergoeding zijn voor bouwers? Daar stuit de aardbevingsnorm op. Op een compensatieregeling voor de meerkosten.”

Kosten zijn wel vaker een struikelblok voor nieuwe bouwregels. Die mogen bouwen nou eenmaal niet duurder maken. Dat is een van de ongeschreven Haagse wetten. Om die reden wordt de epc (energieprestatienorm) ook steeds met een beetje om de zoveel jaar aangescherpt.

Geldkwestie speelt aardbevingsnorm parten

Meerdere bronnen bevestigen dat een geldkwestie ook de aardbevingsnorm parten speelt. Maar, vullen ze aan. “Deze puzzel is niet zo eenvoudig als die lijkt. Je kunt wel zeggen dat de NAM alles moet betalen, maar dat raakt ook het ministerie van EZ. NAM=EZ.”

Meer lezen in het weekblad?

Meer lezen in het weekblad?
Hoe bereken je de hogere bouwkosten? Dat is de hamvraag. En vanaf welk moment ga je rekenen? Wat doe je met het concept dat in het westen uitermate geschikt is en met wat ‘knip-en-plakwerk’ aardbevingsbestendig wordt gemaakt? En wat doe je met de architectonisch zeer fraaie, maar zeer kwetsbare gebouwen? Potentiële pareltjes van bouwwerken verbieden is ook zo wat.

Hoe dan ook. Het uitblijven van de aardbevingsnorm mag in politiek Den Haag dan nauwelijks een issue zijn. Achter de schermen is dat juist wel de bottleneck, of zoals Alders zegt, een hersenkraker. Een woordvoerder van de NAM bevestigt dat. “Dit raakt de kern van de discussie. Inzichten wijzigen snel en de NPR conflicteert bovendien geregeld met het Bouwbesluit. Denk aan ankerloos bouwen, terwijl je volgens de aardbevingsnorm juist alles aan elkaar moet koppelen. Of denk aan geluidseisen die niet meer te halen zijn.”

Conflicterende bouwregels, zegt de NAM. Een geldkwestie, meent de bouwregeldeskundige. En Alders heeft het over een hersenkraker. Wat bedoelt hij te zeggen? Dit: “Alleen als er een compensatieregeling is voor de meerkosten kan de aardbevingsnorm in het Bouwbesluit komen. Anders is het zeer onzeker dat de NAM nog kan worden aangesproken op de meerkosten. Zeer waarschijnlijk komen die kosten dan bij de ontwikkelaars en corporaties te liggen”, legt Alders uit.

Getergd vervolgt hij. “Ik zou dat niet verantwoord vinden. Er moet eerst overeenstemming zijn over een speciale voorziening. Daarna kan de norm pas in het Bouwbesluit. Maar zo’n voorziening staat haaks op de bouwregelgeving. Dat is de hersenkraker.”

Twee derde aanvragen niet gehonoreerd

De uitleg van Alders klinkt aannemelijk. Hij benadrukt bovendien dat er ook al een nieuwbouwregeling is. Die is echter vrijblijvend, zorgt voor ellenlange discussie in het veld en bewijst eigenlijk hoe dit dilemma de hersens laat kraken. Voor je gemiddeld 15.000 euro per woning krijgt ben je als bouwer of corporatie maanden, zo niet jaren verder. Twee van de drie aanvragen worden bovendien niet gehonoreerd door de NAM.

“Maanden gaan er soms overheen voor duidelijk is hoeveel de NAM van de meerkosten vergoedt”, klinkt ook de kritiek van dertien corporaties in het gebied. “Per project moeten we onderhandelen, met vertraging als gevolg en extra kosten die de NAM hoe dan ook niet vergoedt.”

‘Contourenkaart in NPR is leidend’

Vertragingen. Meerkosten. Ellenlange discussies. Daar zorgt het uitblijven van de aardbevingsnorm in het Bouwbesluit met een gepaste, eenduidige compensatieregeling dus voor. Zicht op beterschap is er nauwelijks nog, verklaart een corporatiedirecteur. Een ander ziet ook een lichte verbetering.

“Nu is de contourenkaart in de NPR in elk geval leidend. Tot voor kort bepaalde de NAM in welk gebied de nieuwbouwregeling van toepassing was. Een beetje de slager die zijn eigen vlees keurt.”

Discussie over hoogte van nieuwbouwregeling

Vooral over de hoogte van de nieuwbouwregeling gaan de discussies. Gaten van enkele tonnen per project, waar de NAM en de bouwers niet uitkomen. En waar de NAM op voorhand ‘slechts’ bereid zou zijn om maximaal 10 procent te willen vergoeden, ervaren bouwers dat de meerkosten soms wel oplopen tot 25 procent van de totale bouwsom.

Die nieuwbouwvergoeding met al die ingewikkelde procedures kan me gestolen worden”, denken steeds meer ontwikkelaars volgens meerdere bronnen. Het gevolg is echter dat ze daarmee ook de aardbevingsnorm links laten liggen. “Zij nemen de compensatieregeling voor lief”, signaleert, corporatie Lefier.

Russisch roulette met Groningse nieuwbouw?

Russisch roulette met Groningse nieuwbouw? Een aannemingsovereenkomst die Cobouw in handen krijgt, bewijst het gelijk van Lefier. De desbetreffende bouwer, Rottinghuis, kiest er bewust voor om niet volgens de NPR te bouwen. Sterker nog: kopers moeten ondertekenen dat ze zich daarvan bewust zijn. Letterlijk staat er: “de in opdracht van de Verkrijger te bouwen woning voldoet aan het toepasselijke Bouwbesluit, maar er zijn geen aanpassingen gedaan om het ontwerp aardbevingsbestendig(er) te maken.”

Bouwer Lunettenhof bouwt bewust niet volgens NPR

Het gaat over het project Lunettenhof en betreft de bouw van 38 woningen en 41 appartementen, waar onlangs aan is begonnen. Cobouw confronteert de bouwer, een dochter van VolkerWessels, met zijn bevindingen.

Waarom doet Rottinghuis dit? De directeur verwijst ons naar de woordvoerder van het hoofdconcern. Per e-mail ontvangt Cobouw een reactie. Uit naam van Rottinghuis, staat er nadrukkelijk bij vermeld. “We bouwen in het aardbevingsgebied altijd aardbevingsbestendig. Er zijn maatregelen genomen die door alle partijen als voldoende worden gezien. Dit had wat zorgvuldiger verwoord kunnen worden in deze overeenkomst.”

VEH: ‘Voer norm zo snel mogelijk in’

Vereniging Eigen Huis (VEH) meent dat er meer van dit soort overeenkomsten in omloop zijn. Omdat er nog niets in het Bouwbesluit is geregeld, begrijpt VEH die aannemers wel. “Maar dit is wel ongewenst. En het geeft aan dat de norm zo snel mogelijk in het Bouwbesluit moet komen te staan.” Voer die norm zo snel mogelijk in. Precies zoals Kamp dat ruim een geleden in gedachten had. Precies zoals Hans Alders Blok had geadviseerd.

Wie is aansprakelijk als het misgaat?

Hoe groot is dit probleem? Groeit het aantal onveilige woningen in Groningen met de dag? En zo ja: wie is aansprakelijk als het misgaat? De overheid, omdat die weigerde aardbevingsregels in het Bouwbesluit te zetten? De bouwer die expliciet afstand neemt van de aardbevingsnorm of de consument die dit soort verklaringen zelf ondertekent?

“De NAM”, meent het ministerie van EZ “als het door een aardbeving komt”. Evelien Bruggeman van het Instituut voor Bouwrecht is daar minder zeker van. “Het kan zijn dat de norm, zoals de NPR, indirect gebruikt moet worden, omdat van de bouwer contractueel vaak ‘goed en deugdelijk’ werk wordt verwacht. Maar ‘goed en deugdelijkwerk’ is een vage norm. Dat zal een rechter of arbiter moeten bepalen. Bovendien valt hier nog wel op af te dingen, omdat de nieuwe richtlijn relatief onbekend is.”

Bruggeman vervolgt: “Je kunt ook betogen dat de opdrachtgever expliciet contractueel moet overeenkomen dat aardbevingsbestendig wordt gebouwd, juist nu dat niet in het bouwbesluit is opgenomen en er hoge kosten mee gemoeid zijn en het daarom geen vanzelfsprekendheid is.” Of de overheid aansprakelijk is als het misgaat, durft Bruggeman niet te zeggen. “Daar zou ik me in moeten verdiepen.”

Oplossing nog altijd niet in zicht

Ook die andere vraag; wordt er massaal onveilig gebouwd in het aardbevingsgebied?, blijkt lastig te beantwoorden. De meeste bronnen die Cobouw sprak, wagen dat te betwijfelen, omdat dat ook niet in hun eigen belang is. “Wie wil er nou een ongeluk op zijn geweten hebben?”

Niemand kan aan de andere kant uitsluiten dat ontwikkelaars en indirect de overheid, die weigert de NPR in het Bouwbesluit op te nemen, op grote schaal met vuur speelt. Alders ook niet.

Je wilt uitsluiten dat er onveilig gebouwd wordt

Het zit hem niet lekker. Ondanks alle regelingen die er zijn, had hij het liever allemaal anders gezien. Deze hersenkraker niet gehad. Maar intussen is de oplossing nog altijd niet in zicht. Waarom dat een probleem is? “Je wilt namelijk weg van de discussie of er wel of niet volgens de NPR is gebouwd. Je wilt zeker weten dat een nieuwe woning aardbevingsbestendig is. Om uit te kunnen sluiten dat er ook onveilig wordt gebouwd.”


Wetswijziging was al klaar

Ook voor het versterken van bestaande woningen zou de richtlijn voor aardbevingsbestendig bouwen in het Bouwbesluit komen. “Niet te doen”, volgens bouwregelkenners. “Dan moet namelijk zo’n beetje iedere Groninger in het risicogebied een brief krijgen met de boodschap; Uw huis is misschien wel niet veilig. U overtreedt de wet. Maar gemeenten zijn niet in staat alle woningen te toetsen.” NCG Alders wijst er wel op dat alle bestaande woningen volgens worden getoetst volgens de NPR 9998.


Dubieuze nieuwbouwcontracten?

“Bij het uitblijven van een aardbevingsnorm in het Bouwbesluit doen bouwers en ontwikkelaars nadrukkelijk afstand van het risico op aardbevingen, signaleert Vereniging Eigen Huis (VEH). “Wij zien nieuwbouwcontracten voorbijkomen waarbij de bouwer van woningen in het gaswinningsgebied expliciet aangeeft volgens de normen van het huidige Bouwbesluit te bouwen. Dit omdat de aardbevingsbestendige bouwnormen nog steeds in ontwikkeling zijn en nog niet tot Bouwbesluit verheven zijn. De koper moet verklaren dat de nieuwbouwwoning dus niet extra aardbevingsbestendig wordt uitgevoerd.” VEH vindt het niet onlogisch dat bouwers zich zo gedragen. “Zij moeten natuurlijk eerst weten wat de definitieve normen zijn, voordat ze daarnaar kunnen bouwen. Wat wel kwalijk is, is dat deze normen zo lang op zich laten wachten.”


Corporaties: Per projectonderhandelen met de NAM

Ontwikkelaars en corporaties kunnen via de NAM een vergoeding krijgen voor het aardbevingsbestendig maken van nieuwe woningen. De procedure is echter ingewikkeld, leidt tot vertraging van tientallen, zo niet honderden projecten en tot meerkosten, aldus dertien corporaties in het aardbevingsgebied (C13 corporaties). Om nog maar te zwijgen over steeds veranderende inzichten en winningsplannen. C!# corporaties Zij deden al vaker hun beklag bij Hans Alders (Nationaal Coördinator Groningen) en de Tweede Kamer, blijkt uit brieven die Cobouw in handen heeft. “Voor nieuwbouw en renovaties moeten wij per project met de NAM onderhandelen”, staat er in. En “vertraging die daardoor ontstaat, wordt niet vergoed.” De corporaties vinden dat er snel regels in het Bouwbesluit moeten komen, met een bijpassende nieuwbouwregeling die voor eens en altijd duidelijkheid schept over genormeerde vergoedingen per woning, gedifferentieerd naar risicogebieden.

In het Bouwbesluit staat de norm voor aardbevingsbestendig bouwen nog niet, maar het scheelde maar een haartje. Het concept van de beoogde wetswijzing ging al in augustus 2015 ter notificatie naar Brussel. Dat gebeurt altijd met technische wetgeving. Andere EU-landen moeten wijzigingen kunnen beoordelen op mogelijke handelsbarrières.


Aardbevingsnorm had al in december 2015 in Bouwbesluit kunnen staan

In het voorstel staan een aantal interessante wetenswaardigheden. Zo lijkt het alleen nog te ontbreken aan de handtekening van minister Blok (de toenmalige minister voor Wonen) onder de letters S.A. Blok. Verder staat er dat de nieuwe voorschriften voor het aardbevingsbestendig bouwen in Groningen leiden tot een geschatte toename van de bouwkosten van “tussen de 0 en 15 procent voor een woning of ander gebouw.”

Uit de tekst van de ministeriële regeling, die dus nooit het Bouwbesluit haalde, blijkt verder dat de NPR al op 1 december 2015 een wettelijke status moest krijgen. Alles moest daarvoor wijken, gezien “het grote belang ervan”. Zelfs de gebruikelijke wenperiode van twee maanden die het bouwbedrijfsleven altijd krijgt bij nieuwe regels.

 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels