nieuws

Prijzig stalen kunstje Rem Koolhaas in Stedelijk eindelijk af

bouwbreed 969

Prijzig stalen kunstje Rem Koolhaas in Stedelijk eindelijk af

Na veel gedoe, vertraging en extra kosten gaat de kelderruimte (genaamd Stedelijk Base) van het Stedelijk Museum vrijdag officieel open. Het Amsterdamse museum kan dan laten zien of de bijna 2,9 miljoen euro die naar de herinrichting is gegaan, het echt waard is geweest. Een van de pronkstukken in de kelder zijn de stalen wandconstructies van Tata Steel Nederland. Nooit eerder gebruikte een museum staal om schilderijen tentoon te stellen. Cobouw nam daarom eerder deze week alvast een kijkje.

Druk wordt er nog gewerkt in de kelderruimte (1.350 m2) van het Stedelijk Museum. Nog niet alle schilderijen hangen op z’n plek, maar de stalen wanden zijn wel al helemaal klaar voor gebruik. De wanden van vier meter hoog staan kriskras door elkaar en vormen volgens het museum ‘een vrije looproute’ door de zaal waar straks kunst uit de periode 1880-1980 te zien is. Ze zijn opgebouwd uit meerdere staalplaten, bekleed met hout. “Naast staal, is er dus ook nog hout gebruikt om de schilderen aan op te hangen. Puur alleen staal gebruiken kon niet, want daar bevestig je niet makkelijk schilderijen aan. Op hout wel. De stalen wanden zijn verbonden om resonantie te voorkomen. Anders loop je het risico dat de wanden gaan trillen en dan vallen de schilderijen er misschien af”, legt Theo Henrar, directievoorzitter van Tata Steel Nederland uit.

Tata Steel maakte nog nooit zoiets voor een museum

Voor Henrar en zijn collega’s is het de eerste keer dat ze de stalen wandconstructies in gebruik zien. Glunderend loopt hij door de zaal heen. “Het is écht fantastisch”, zegt hij met een grote glimlach op zijn gezicht. Dat de in oktober vertrokken directeur Beatrix Ruf ondanks protesten een paar jaar geleden besloot het nieuwe Stedelijk, opnieuw in te delen, kwam het staalbedrijf goed uit. Verantwoordelijk architect Rem Koolhaas wilde namelijk in de kelder van het gebouw losstaande wanden realiseren, waar bezoekers vrij tussendoor konden lopen. Al snel werd besloten hiervoor staal te gebruiken, omdat wanden van hout te wankel bleken te zijn. Een unieke kans kwam voorbij voor Tata Steel Nederland. “Wij hebben al zoveel staalproducten gemaakt voor zoveel diverse branches, maar nog nooit hebben we iets voor een museum gemaakt”, vertelt Henrar tijdens de rondleiding. “Rem Koolhaas gebruikt staal wel vaak in zijn ontwerpen, ook omdat het goed te recyclen is.”

Theo Henrar, directievoorzitter van Tata Steel Nederland.

Niet overal kunnen ze staan, want ze zijn te zwaar

Maar als het zo’n goed en duurzaam product is, waarom is het dan nooit eerder in musea gebruikt? “Niet overal kun je stalen wanden plaatsen”, legt de directievoorzitter uit. “In dit museum hebben we ze ook alleen geproduceerd voor de kelder, omdat daar de grond veel zwaarder is gefundeerd dan de rest van de vloeren. Op de verdieping daarboven kunnen ze niet staan, omdat ze daarvoor te zwaar zijn.” Zelfs voor de wanden bestemd voor de keldervloer moest Tata Steel een aparte receptuur ontwikkelen van lichtgewicht staal met hele nauwe toleranties. Daarnaast moesten de platen aan nog een aantal vereisten voldoen. Zo was het van belang dat het staalplaten naadloos op elkaar aangesloten zouden kunnen worden, dat het staaloppervlakte helemaal glad zou zijn (zonder ribbeltjes, want de platen zijn zichtbaar in de museumzaal) en was het van essentieel belang dat het staal niet zomaar omgebogen kon worden.

Wanden ondergingen lange testperiode

Het werd een productieproces dat meer tijd in beslag nam dan van te voren was gedacht. En niet alleen naar de productie van de platen ging veel tijd, ook in de testfase en het plaatsen van de platen ging veel energie zitten. Projectleider Sander Hofman van ingenieursbureau Arup was bij het hele proces betrokken. “Het project heeft inderdaad een flinke organisatie gekost”, vertelt hij in een apart interview. “Maar het was heel belangrijk dat de wandplaten goed getest zouden worden. In het begin waren de wanden namelijk niet voldoende geschikt om kunst aan te hangen, doordat de wanden relatief slap waren en gevoelig voor trillingen bij stootbelastingen op de wand. Daarom hebben we meerdere metingen en testen uitgevoerd, om ze helemaal goed te krijgen”, legt hij uit. “Het uittesten van verschillende prototypen plus de ontwikkeling van het materiaal kosten nu eenmaal tijd. Voordeel is dat de opgedane kennis wordt hergebruikt.”

‘Nu steviger dan de muren in de zaal’

Volgens Tata Steel Nederland zijn de platen zo goed getest, dat het nu bijna onmogelijk is dat ze omvallen. “Er is zelf getest wat er zou gebeuren als een bejaarde met een scootmobiel in volle vaart ertegen aan zou rijden. En dan blijven ze gewoon staan. De wanden zijn inmiddels veel steviger dan alle muren in deze zaal”, vertelt de directievoorzitter trots.

Wanden zijn kunst op zich

De rondleiding eindigt nadat alle wanden uitvoerig zijn besproken en bekeken. Voor de schilderijen in de zaal is alleen nauwelijks oog geweest. “Wij kijken als Tata Steel Nederland natuurlijk heel anders naar deze zaal dan bezoekers straks zullen doen. Al zijn de stalen wanden bijna kunst op zich”, lacht Henrar. De staalconstructies van Tata Steel Nederland blijven sowieso vijf jaar staan. Wat er daarna met de platen gaat gebeuren, is nog niet bekend. “Dat is aan het museum”, zegt Henrar. “Ik verwacht dat ze hier gewoon blijven staan, maar je weet het natuurlijk nooit. Als ze wel worden verwijderd belanden ze uiteindelijk gewoon weer bij ons in de fabriek, want ze zijn volledig te recyclen.”

Stedelijk Museum Amsterdam.

Nog geen plannen voor staalwanden voor andere musea

Op dit moment heeft Tata Steel Nederland nog geen plannen om ook voor andere musea dit soort wandconstructies te ontwerpen. “Deze wanden zijn speciaal ontwikkeld voor het Stedelijk Museum. Maar we staan altijd open voor grensverleggende mogelijkheden”, besluit Henrar.


Herinrichting Stedelijk Base

Architect: Rem Koolhaas (architectuurbureau OMA)
Ingenieursbureau: Arup
Metaalbouwer: Stieva Metaalbewerking
Productie stalen platen: Tata Steel Nederland
Kosten: bijna 2,9 miljoen.
Vertraging: De kelderruimte had in mei al klaar moeten zijn.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels