nieuws

“Was de rookafzuiging de boosdoener bij Londense torenbrand?”

bouwbreed Premium 5426

“Was de rookafzuiging de boosdoener bij Londense torenbrand?”

De kunststofkern van de gevelpanelen kan nooit de enige oorzaak zijn dat de brand in de Grenfell-tower zich zo razendsnel verspreidde. Volgens Peter van de Leur van DGMR moeten er meer dingen zijn fout gegaan. “Het lijkt erop dat de rookafzuiging juist rook in de overlopen en het trappenhuis zoog en zo de enige vluchtroute afsneed. Dit gaat flinke repercussies krijgen.”

De brandveiligheidsexpert van DGMR en oud-hoogleraar van de universiteit van Gent, is al sinds vorige week woensdag druk bezig met de brand in de Londense woontoren. Niet in enige officiële hoedanigheid, maar omdat brandveilig bouwen nou eenmaal zijn vak is en de media hem vanaf het begin ook wisten te vinden. Hij werd woensdagmorgen nog net niet uit zijn bed gebeld, maar de eerste sms-jes en app-jes van collega’s had hij al binnen voordat hij aan zijn ontbijt begon. Hij kon zijn ogen niet geloven toen hij de beelden zag die inmiddels de hele wereld overgingen.

Eerst maar eens die gevel, probeert hij tijdens een telefonisch interview alle mogelijke oorzaken en opties systematisch af te pellen. Van de Leur heeft afgelopen dagen uitvoerig alle documentatie bestudeerd die beschikbaar was van de Reynobond aluminiumcomposietplaten die volgens de aannemers zijn aangebracht. De goedkoopste en minst brandveilige variant daarvan zou zijn toegepast, met een kern van polyethyleen. “Maar dat paneel presteert volgens de Franse M1 test nog best goed. Dat strookt ook met de ervaringen van DGMR met vergelijkbare panelen. De kern bestaat meestal niet uit zuiver PE maar is gemengd met toeslagstoffen die het brandgedrag verbeteren. Maar het zou niet de eerste keer zijn dat een toeleverancier per ongeluk een ander product leverde dan werd besteld. Het verschil zie je niet altijd. Waar ook nog wel eens fouten mee worden gemaakt zijn de tests in zogeheten end of use omstandigheden. De feitelijke combinatie van paneel, spouw, isolatie en bevestiging moet aan een brandproef zijn onderworpen.  Die informatie  hebben wij nog niet kunnen vinden, maar komt ongetwijfeld naar boven bij de onderzoeken die zijn gestart.”

Kunststofmaffia

De PIR-isolatie achter die panelen was volgens hem waarschijnlijk niet de oorzaak van de snelle branduitbreiding langs de gevel. Zeker niet de enige. “Daarmee begeef ik mij op glad ijs, realiseer ik me, want door sommigen in de isolatie-industrie word ik toch al gerekend tot de kunststofmaffia. Maar ik ben oprecht van mening dat PIR een veilig te gebruiken materiaal is. Je ziet op de foto’s van de Grenfell-tower een dag na de brand dat de gele PIR gewoon nog zichtbaar is. Het lijkt erop dat ook na lange blootstelling alleen de buitenste laag verbrand en verkoold is. De PIR heeft een bijdrage gehad, maar zo te zien een beperkte.”

Na uren branden zijn nog steeds stukken gele pir te zien

Of het nou de coating is geweest, de kern, de bevestiging of iets anders, dat verklaart nog niet dat de brand, zoals brandweermensen verklaarden, al binnen een half uur bij andere woningen naar binnen sloeg. En al helemaal niet hoe het kan dat de overlopen het enige trappenhuis, waardoor de bewoners moesten vluchten, al zo vroeg vol stond met rook. Naar verluidt hebben de brandweerlieden de bovenste drie verdiepingen nooit kunnen bereiken omdat dat deel van het trappenhuis zelfs voor hen met persluchtapparatuur onbegaanbaar was.

Bij renovatie rookafzuiging aangebracht

Dat de rook in vroeg stadium het trappenhuis bereikte vanuit de woningen acht hij onwaarschijnlijk. De deuren van de woningen naar de overloop zijn brandwerend en de deuren naar het trappenhuis ook. De laatste zijn bovendien zelfsluitend. Dat het trappenhuis zo snel vol rook stond, zou volgens Van de Leur best wel eens kunnen komen doordat de rookafzuiginstallatie die bij de renovatie is aangebracht niet goed werkte. De installatie heeft wellicht rook aangezogen van de gevelbrand.

Doorgaans zuigen dergelijke installaties toevoerlucht zo laag mogelijk aan om dat te voorkomen. Soms kiest men voor openingen hoger in de gevel of op het dak, maar dan wordt als het goed is van minimaal twee plaatsen aangezogen en een toevoer geblokkeerd zodra daarin rook wordt gedetecteerd. Bij een renovatie is dat allemaal lastiger aan te brengen dan bij een nieuwe installatie en het lijkt Van de Leur verstandig om na te gaan of het niet ergens is misgegaan.

Peter van de Leur

 

Blijft over de vraag hoe de brand van de gevel weer naar binnen sloeg. Van de Leur kan het uit de tijdlijn nog altijd niet goed reconstrueren. “Vanaf een uur na het uitbreken van de brand verbaast je niks meer, dan is de hitteontwikkeling zo groot, dan brandt alles. Dan moeten de bewoners al in veiligheid kunnen zijn.” Maar uit de verklaringen van de brandweerlieden maakt hij op dat de brand al veel sneller was overgeslagen van het appartement op de vierde verdieping, waar hij uitbrak, naar andere appartementen.

Speuren naar slechte details

Van de Leur en zijn collega’s van DGMR dachten even dat ze het detail dat daarvoor verantwoordelijk was ontmaskerd hadden in de vorm van de gevelisolatie die ter hoogte van de ramen naar binnen doorstak, bij wijze van koudebrugonderbreking. Maar uit foto’s van de vensterbanken na de brand zag hij wel dat die plaatselijk waren opgebold, maar niet doorgebroken. “Misschien is de brand via ventilatieroosters of andere ongelukkige details heel snel naar binnen geslagen. Bij branddoorslagberekeningen en simulaties worden ramen en kozijnen altijd als openingen gemodelleerd, maar in de praktijk kunnen ze een brand een tijd tegenhouden “Dubbel of driedubbel isolatieglas barst misschien onder hitte, maar vormt dan nog steeds een dicht schild dat de hitte en de vlammen een tijdlang buitenhoudt. Maar misschien is het ook wel veel simpeler en stonden door het warme weer veel ramen open waardoor de brand gemakkelijk naar binnen sloeg.”

Het advies dat bewoners kregen om in de woningen te blijven, heeft natuurlijk ook averechts uitgepakt, realiseert hij zich. “Maar dat is achteraf praten, omdat al die andere bouwkundige maatregelen waarop je vertrouwt niet bleken te werken. Want het is geen ongebruikelijk advies dat hulpdiensten gaven. Ook in Nederland doen ze dat. Bij vergelijkbare gevelbranden van hoge gebouwen in het Midden- en Verre Oosten duurde het ook heel lang voor de brand naar binnen sloeg. Daar had iedereen voldoende tijd om veilig weg te komen.”

Spouw compartimenteren

Dat maakt deze brand voor Van de Leur en zijn collega’s ook zo’n dramatisch incident. “De Engelsen hebben namelijk best goede regelgeving. Een voorziening als firestops om een spouw te compartimenteren kennen we in Nederland en veel andere Europese landen helemaal niet. Bij ons kunnen spouwen zowel horizontaal als verticaal ononderbroken openstaan. Daar kan een brand zich dus heel snel door verspreiden. Terwijl bij de Grenfell-tower de firestops aanwezig leken. Ook dat pleit dus weer voor de hypothese dat de brand zich buitenom langs de gevel verspreid zou hebben. Niet door de spouw, maar langs de buitenkant via de panelen.”

Het feit dat er maar één vluchttrappenhuis was voor de 24 verdiepingen tellende toren, verbaast de brandveiligheidsexpert niet. Die situatie kan zich in Nederland ook voordoen. Hier zijn in principe twee vluchtwegen voorgeschreven, tenzij die vluchtweg rechtstreeks in verbinding staat met buiten bijvoorbeeld met galerijen. Maar een overdrukinstallatie of sprinklers kan ook aanleiding zijn voor Bouwtoezicht om akkoord te gaan met één vluchttrappenhuis.”

Te laconiek geweest met gevels

In Engeland gaat het Grenfell-drama, dat tot nu toe 79 slachtoffers eiste, leiden tot een ingrijpende herziening van de bouwregelgeving of de handhaving, voorspelt Van de Leur. Al durft hij ook niet te zeggen hoe snel dat gaat gebeuren, want in Engeland kunnen onderzoeken naar de toedracht van rampen soms ook jaren voortslepen. Ook op het vasteland en in Nederland zal Grenfell gevolgen hebben. “Het zou mij niet verbazen als we tot de conclusie komen dat we te laconiek zijn geweest met gevels, als het gaat om brandveiligheid. Misschien hebben we ook geen oog voor de risico’s die nieuwe geveloplossingen met zich meebrengen. Ik heb al vaker gewezen op de noodzaak van fire-stops in de spouw. Dat zijn helemaal geen ingewikkelde of dure voorzieningen. Vaak volstaat een simpel stalen plaatje dat de spouw ter plekke afsluit.”

Roep om zwaardere brandtests

Ook verwacht Van de Leur een roep op zwaardere tests om brandveiligheid aan te tonen. “Om aan klasse B voor de Europese test te voldoen volstaat nu een proef met een kleine ontstekingsbron, die een soort prullenbakbrand simuleert. Maar bij gevelbranden heb je soms te maken met veel zwaardere ontstekingsbronnen, zoals de uitslaande vlammen van een woningbrand of een brandende container. En daarbij gedragen veel gevelsystemen die die kleine proef doorstaan wezenlijk anders. Dat weten we, maar de noodzaak om betere maar veel duurdere tests te doen, wordt niet breed gevoeld. Inmiddels lijkt dat roer wel om, in Europa wordt gewerkt aan de harmonisatie van grootschalige testmethodes voor gevels. Straks kunnen we daarmee ook in Nederland gevaarlijke situaties voor zijn.”

“Wat we bij Grenfell hebben gezien druist in tegen zoveel uitgangspunten en afspraken die we met elkaar hebben gemaakt als het gaat om brandveilig bouwen”, besluit hij. “Dit gaat flinke repercussies krijgen. Ook Nederland zal indringende lessen trekken.”

Reageer op dit artikel