nieuws

Boeren op het dak

bouwbreed Premium 299

Boeren op het dak

Vijf jaar geleden was het nog een wild idee in het kader van de Architectuur Biënnale. Anno 2017 worden de bedenkers van de Dakakker gezien als experts op het gebied van groene daken.

“Groene daken zijn momenteel hip en happening. We worden dus veel gevraagd”, zegt Jos Hartman, Senior Landscape Architect van het Rotterdamse ZUS (Zones Urbaines Sensibles) en een van de bedenkers van de Dakakker bovenop het Rotterdamse creatieve verzamelgebouw Schieblock.

Ondanks het succes van het groene dak in het stadscentrum maant Hartman enthousiastelingen tot voorzichtigheid. “Een dakakker is landbouw. Dat betekent werk. Je moet dus iemand hebben die echt projecteigenaar is. Hier in Rotterdam wordt het project ondersteund en gedragen door het Rotterdams Milieucentrum. Het beheer van de akker gebeurt door vrijwilligers. Maar wil je echt commerciële landbouw op een dak bedrijven, dan zul je je bewust moeten zijn van alles wat er bij komt kijken. Voordat het echt rendabel is, ben je wel even verder.”

Mediterraan klimaat

De afgelopen vijf jaar is er een hoop gegroeid en geleerd op het dak. Er is veel ervaring opgedaan over welke landbouwgewassen er zijn te telen op 20 meter hoogte, midden in het centrum van Rotterdam. De teelomstandigheden zijn vergelijkbaar met een mediterraan klimaat: zeer droog en veel wind. Daarom worden er kruiden (munt, citroenverbena, lavendel), knolgewassen (aardpeer, rode biet, peen, radijs), looksoorten (ui, prei, knoflook) en sterke planten als courgette, rabarber en pompoen geteeld. Verder leven er bijenvolken en is er een heemtuin: een tuin met alleen van oorsprong Nederlandse planten.

Sla in de stress

Hartman: “Gewassen staan bovenop een dak niet in de volle grond. De akker zou dan veel te zwaar worden en het gebouw zou bezwijken. Dat betekent ook dat de grond snel uitdroogt. Door het Mediterrane klimaat dat bovenop een stadsdak heerst, schiet de sla dus snel in de stress.” Daarom worden op de Rotterdamse Dakakker slechts een à twee gewassen verbouwd. Wilde bloemen doen het er goed en worden bovendien goed verkocht aan lokale restaurants. “Voor de Biënnale was het een perfect project: het ging toen om verduurzaming, korte voedsellijnen en meer groen in de binnenstad. We zijn in de afgelopen jaren echt een proefproject geweest.”

Niet elk dak is geschikt

Niet ieder dak leent zich voor een dakakker. Hartman: “Je zult eerst een constructeur aan het werk moeten zetten. Je moet rekening houden met een dak dat 500 kilo per vierkante meter verzadigde grond kan dragen. Met een dun laagje grond zit je al snel op 250 kilo per vierkante meter. En daar komen dan het drainagenet, vlieszeilen en wortelwerend doek nog bij.”

Veiligheidseisen

Verder moeten gebouweigenaren rekening houden met veiligheidseisen van onder andere de brandweer. Er moeten voldoende vluchtwegen zijn en bovendien moet het dak worden uitgerust met een doorvalbeveiliging. Hartman: “Het aangezicht van een gebouw verandert. En dus heb je ook met welstandseisen te maken. Hier in Rotterdam ging het bovendien om gemeentelijke monumenten. Dat maakt aanpassingen soms lastig.”

Lekkages wegen niet op tegen de paar tientjes die je bespaart

En wat te denken van huurders die met lekkages te maken krijgen? Hartman verhaalt over het Schieblock waar dat in de eerste maanden voorkwam. “Dan kun je nog zo enthousiast zijn over verduurzaming, maar lekkages wegen op den duur niet meer op tegen die paar tientjes die je bespaart op je energierekening.” Waarmee hij maar wil zeggen dat een gebouweigenaar best een risico neemt wanneer deze zijn dak wil vergroenen.

Vier keer terugverdienen

Toch is het potentieel in Nederlandse steden volgens Hartman enorm. “We hebben laten berekenen dat je iedere geïnvesteerde euro vier keer terugverdient: een dakakker levert een bijdrage aan sociale cohesie, educatie, waterberging, voedselopbrengst en hier in Rotterdam aan de bijenpopulatie. Wij waren met Binder Groenprojecten en het Rotterdams Milieucentrum natuurlijk pioniers. Maar je zou verwachten dat we in Nederland ondertussen net zo ver waren als in de Scandinavische landen. Dat is echter niet zo.”

Eigendom van beleggers

Een verklaring moet volgens de landschapsarchitect worden gezocht in het feit dat het veel werk en onderhoud vergt, dat het alleen mogelijk is op kantoorgebouwen waar huurders met langdurige huurcontracten in huizen. “Je ziet ook dat kantoorgebouwen steeds vaker eigendom zijn van beleggers. Daar waar de overheid vroeger veel eigen vastgoed had, huren ze hun kantoren nu. Dat maakt investeren in groene daken lastiger. Bovendien kent Nederland toch meer een ‘gebakken’ bouwcultuur, daar waar bouwen met en in de natuur in Scandinavië veel normaler is.”

Reageer op dit artikel