nieuws

Ruimtelijke ordening of duinvilla Melanie

bouwbreed

Ruimtelijke ordening of duinvilla Melanie

Het gebeurde ongeveer op hetzelfde moment. De afsluiting van het Jaar van de Ruimte en de schlemielige manier waarop Melanie Schultz de duinen wilde weggeven. Een jaar lang werd teruggekeken op de Vinex en gemijmerd over de toekomst van de ruimtelijke ordening. Een fraai Manifest werd geschreven. En tegelijkertijd vond Schultz het wel een mooi moment om het behoud van de duinen te ‘decentraliseren’. Zoals bekend denkt de VVD bij decentraliseren vooral aan de markt. Hoe dichter bij de mensen, hoe dichter bij de wereld van vraag en aanbod.

Het hele plan werd met de kracht van de sociale media afgeblazen. Melanie mompelde nog iets over strandtenten openhouden, terwijl ik met kerst nog had genoten van een warme strandtent in Renesse. Na al dat protest durfde ze niet te zeggen wat ze werkelijk meende.

Helaas was de coalitie tegen Melanie al even toevallig als haar eigen ingreep. Daarmee stonden beide symbool voor de huidige stand van de ruimtelijke ordening. En die is simpel samen te vatten: “Wij gaan er niet meer over”.

Al twee kabinetten hebben de nationale ruimtelijke ordening afgeschaft. Maar dat is natuurlijk ‘flutsika’. Het ministerie van EZ gaat over de plaatsing van windmolens, IenM over de aanleg van wegen en de verbreding van de rivieren, BZK over de verkoop van corporatiewoningen en de stedelijke economie, OCW over het sluiten van scholen in krimpgebieden. Uiteindelijk zijn er maar weinig nationale besluiten die geen consequentie hebben voor de ruimtelijke orde.

Van die spagaat was het duinenbesluit van Melanie Schultz een pijnlijk voorbeeld. Het kabinet wil de ruimte niet ordenen, maar wel de duinen verrommelen. Dat is ruimteclaims afwegen. En wat is ruimtelijke ordening meer dan ruimteclaims afwegen?

Er is dus nog steeds ruimtelijke ordening, ook op nationaal niveau. Er is alleen geen idee meer hoe we die claims moeten afwegen en er is geen eigenaar meer die zich zorgen maakt over een consistente afweging van die verschillende claims. De ruimte wordt tegenwoordig geordend zonder idee en zonder eigenaar. Het kerstpakket van Melanie Schultz ten voeten uit.

Technocratisch project

Nee, ik wil niet terug naar het verleden. We hebben terecht afscheid genomen van de ruimtelijke ordening van de vorige eeuw. Afscheid van de ruimtelijke ordening als technocratisch project (de wetenschap weet wel wat goed voor ons is). Afscheid van de ruimtelijke ordening als collectivistisch en modernistisch project met alle goede en kwade zaken die daarbij horen. Daarmee was het Jaar van de Ruimte goed gekozen: afscheid van een tijdperk en een gezamenlijke zoektocht naar de ruimtelijke ordening van de toekomst.

Daarbij deed zich een boeiende paradox voor. Het Manifest waarmee het Jaar werd uitgeluid, was een wilde verzameling van ideeën en ideetjes. Geen voorkeuren, laat staan leidende gedachten. De ruimte geordend volgens de principes van de sociale media. Iedereen mag alles roepen. Niemand heeft de macht en ieders gedachte is waardevol. Maar de ruimte laat zich moeilijk ordenen als iedereen zijn zegje mag doen en niemand een besluit durft te nemen. Dan bepalen de machtsverhoudingen hoe de ruimte zich ordent.

Maatschappelijk debat

Ook ik wil de winst van het maatschappelijk debat via sociale media ten volle benutten. Maar ik wil er wel drie dingen aan toevoegen. Ten eerste: er doemen grote ruimtelijke opgaven op die om politieke keuzes vragen. Denk alleen al aan de klimaatverandering. Ten tweede: die keuzes zullen enigszins consistent moeten zijn. Je komt er niet als je de klimaatverandering bij elk besluit weer ter discussie stelt. Ten derde: wie een nieuwe ruimtelijke ordening wil, moet accepteren dat je daarvoor iemand nodig hebt die die consistente afwegingen maakt tussen de verschillende ruimteclaims. Misschien kunnen we aan de overheid denken.

Wim Derksen
Stadssocioloog en hoogleraar bestuurskunde


Dit is het eerste deel van het artikel ‘Ruimtelijke ordening of de duinvilla van Melanie’ . Lees het tweede deel hier

Reageer op dit artikel