nieuws

Vraagtekens rond mislukte Rijnhaven

bouwbreed

Vraagtekens rond mislukte Rijnhaven

Het werd aangekondigd als een revolutie in stadsontwikkeling en grondexploitatie. Maar de aanbesteding van de Rotterdamse Rijnhaven als ‘deltabouwlocatie’ mislukte. Te hoog gegrepen of een afrekening met het vorige gemeentebestuur?

“Ontzettend spijtig en zuur”, zo noemt Johanneke Mulder het besluit van de gemeente Rotterdam om met geen van de ontwikkelaars in zee te gaan. Namens Twynstra Gudde trok zij 2,5 jaar een plan om met 26 partijen, waaronder Siemens, Grontmij, TU Delft en Van Oord, de gigantische bak water (21 hectare) te ontwikkelen. De verwachtingen waren hoog van de enorme drijfconstructie met commerciële, ecologische, en woonfuncties die als ‘stepping stone’ Rotterdam-Zuid bij de Wilhelminapier moest trekken. “Maar het wordt lastig als je ook drie miljoen aan ambtelijke kosten moet financieren. Dan zit je met je hoofd in een strop voordat je iets hebt gedaan.”

De gemeente presenteerde in 2013 het bidbook ‘Rijnhaven Metropolitan Delta Innovation’ als een compleet nieuwe stadsontwikkelingsmethodiek. Sleutelwoorden: ‘geen budget, wel aanbesteden’ en ‘wel grond, geen winst’. De gemeentekas was leeg, dus kregen ontwikkelaars ruimte om naar eigen inzichten te werken. Wie een gezonde business case met risicodragende partner leverde voor de haven tussen Kop van Zuid en Katendrecht kon rekenen op ‘een gratis 30-jarige concessie’. De stad zou er maatschappelijke waarde mee creëren en een cruciaal stuk stad zou worden doorontwikkeld in barre tijden. Het zou de stad bovendien duizenden banen en een wereldwijde leidende positie in bouwen op het water, brengen verwachtte verantwoordelijk PvdA-wethouder Hamit Karakus (Ruimtelijke Ordening).

Drie partijen

De inventieve tender kon direct rekenen op belangstelling van zeven consortia. Na anderhalf jaar aftastende gesprekken selecteerde de gemeente drie partijen die hun plannen verder mochten uitwerken. Behalve Twynstra Gudde waren dat een consortium rond bouwbedrijf Besix en een rond projectenbureau Seventh, dat een drijvende piramide wilde bouwen. Besix stapte vroegtijdig uit. De Belgische bouwer wil geen toelichting geven op de achtergronden. De andere twee plannen sneuvelden wegens ontbreken van een bankgarantie en niet accepteren van de financiële randvoorwaarden. Niet echt verrassend, gezien de dwingende contractvorm waarvoor de gemeente koos, stelt Mulder (Twynstra Gudde). “Er waren diverse boeteclausules voor tijdsoverschrijdingen. Een ouderwets contractvoorstel dus voor iets volstrekt innovatiefs. Daar is het mis gegaan.”

Voor andere partijen waren die voorwaarden al in een eerder stadium reden om af te haken. “Het idee van de gemeente was goed bedoeld, maar onder de gekozen randvoorwaarden niet haalbaar voor deze nichemarkt. Voor ons in ieder geval niet”, zegt Marco Huibrechtse (Emergo). De omvang van het plangebied speelde daarbij ook een rol. Met architectenbureau KCAP en Royal HaskoningDHV ontwikkelde hij een plan voor een drijvend park met parkeergarage (1250 auto’s) en publieke functies waaronder een ijsbaan (17.000 vierkante meter). Maar dat zou maar een kwart van de haven vullen.

Wiel uitvinden

De gemeente wil all een via de woordvoerder van de huidige wethouder Ronald Schneider (Leefbaar) communiceren over de mislukte tender. “We moesten het wiel nog uitvinden”, is zijn beknopte verklaring. “En hier bleek het niet te werken.” Het gebrek aan openheid bij de gemeente wekte al tijdens de ontwikkelingsfase al gefronste wenkbrauwen. Zelfs de gemeenteraad werd – op voorwaarde van geheimhouding – slechts summier bijgepraat. Op basis van het aanbestedingsrecht kon dat niet anders, zegt de gemeente. “Maar toch een eigenaardige aanpak voor zo’n grootschalige stadsontwikkeling”, vindt ook Patrick van der Klooster van Architectuur Instituut Rotterdam (AIR). AIR organiseerde in de aanloop van de aanbesteding enkele workshops, maar hoorde er daarna niets meer over.

Heeft de stille dood van het project misschien te maken met de collegewissel van een jaar geleden? “Dat is best mogelijk”, zegt Mulder. “Want er waren genoeg redenen om dit toch door te zetten.” Deelnemende partijen hoopten op coulance van de gemeente rond de bekritiseerde kosten voor ambtelijke inzet en een eerlijke verdeling van kosten en baten. Maar de laatst overgebleven ontwikkelplannen werden juist daarop afgeschoten. Consequentie: geen ontwikkeling van tientallen miljoenen, maar de gemeente draait toch zelf op voor de 2,7 miljoen euro aan ambtelijke kosten.

Inmiddels verrijzen rond de Rijnhaven de woontorens Boston-Seattle (Wilhelminapier) en nieuwbouw op de Fenixloodsen (Katendrecht). Het stilgevallen European China Center-project wordt weer opgestart. Allemaal conventionele projectontwikkelingen. Nu de economie aantrekt, lijkt innovatieve gebiedsontwikkeling niet meer nodig.

Showcase van haventransformatie

Bij de aanbesteding van de Rijnhaven (21 hectare) legde de gemeente geen programma vast, maar een aantal eisen. De ontwikkeling moest leiden tot functies voor wonen, werken en recreëren. De Rijnhaven moest bovendien een ‘showcase van haventransformatie, klimaatadaptatie en energieontwikkeling’ worden met Breeam-score Excellent. Hoofdprijs was een dertigjarige concessie. Een internationale adviescommissie onder leiding van oud-minister van VROM Pieter Winsemius beoordeelde de inzendingen. Het gemeentebestuur wees de twee overgebleven inzendingen af op basis van financiële gebreken en ging niet over tot inhoudelijke beoordeling. Er volgt nog een evaluatie van de tender.

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels