nieuws

Koepelgevangenis Breda als 
waterplein of markthal

bouwbreed

Koepelgevangenis Breda als 
waterplein of markthal

De opdracht is simpel: bedenk een nieuwe realistische bestemming voor dit pand en mik daarbij op een optimale mix van prijs en kwaliteit. Tekeningen, overtrekpapier, stiften, een laptop en bananen liggen verspreid op de tafels. Hier wordt heel hard nagedacht, getekend en gerekend.

De resultaten van twee dagen enken op locatie zijn gepresenteerd aan directeur Anneloes van Boxel van het Rijksvastgoedbedrijf. De koepel kan prima worden opgebouwd tot waterplein, educatiecentrum of markthal. De eigenaar werkte mee aan het initiatief van Architecuur Lokaal om een zogenoemde Olifantenkooi/Fil Kafesi te organiseren en in vijf teams van zowel Nederlandse als Turkse deelnemers aan de slag te gaan.

Idealiter verloopt de verkoop van de panden soepeler als panklare scenario’s worden meegeleverd. Of dat zo is moet komende jaren blijken, maar vaststaat dat het om bijzondere panden gaat in de binnensteden van Breda, Haarlem en Arnhem. Voorwaarde is dat de bouwtekeningen vertrouwelijk blijven, want de koepels van Haarlem en Arnhem zijn identiek, maar nog in gebruik als gevangenis.

Onconventioneel denken is toegestaan en verfrissende ideeën zijn welkom. Het brainstormen mag zonder belemmering van de werkelijke wereld van regels, vergunningen en context, maar moet wel realistisch zijn. Een hotel, eetgelegenheid, appartementen, een tuin, broedplaats voor start-ups of ontmoetingplek voor zzp’ers die in de kleine cellen kantoor kunnen houden. Het kan en mag allemaal, desnoods in combinatie. Een theater, direct naast het Chassé Theater in Breda, ligt niet voor de hand, maar is in een van de andere koepels wel mogelijk.

Het is bijzonder rond te lopen op de plek waar ooit de Vier van Breda, Herman Brood en nog vele duizenden anonieme lang en kortgestrafte mannen en vrouwen vastzaten. De 208 cellen zijn leeg, de deuren staan open en overal piept het zonlicht naar binnen. Tralies, hekken en bewakingcamera’s ontbreken en de enorme ruimte oogt vriendelijk en in redelijke staat van onderhoud.

Met directeur Cilly Jansen van Architectuur Lokaal kijken we in de taartpuntige cellen van zo’n 10 vierkante meter. “Het gebouw biedt talloze mogelijkheden voor nieuwe functies, markthal, fitness, zorg of zelfs een nieuwe gevangenis. En die jarentachtigkolom met natte ruimtes zou ik er meteen uit slopen”, filosofeert ze meteen al. Het inspireert om samen met ontwerpers plannen te maken voor zo’n bijzonder Nederlands object: “Ze kunnen buiten bestaande kaders kijken met een onafhankelijke blik en dat biedt ongekende vrijheid en mogelijkheden.”

Niemand ziet meerwaarde in de bijgebouwen uit de jaren zeventig en tachtig, maar de stalen trappen daarentegen zijn weer een blikvanger. Op verschillende plekken zijn leuzen en namen in de deurposten gekerfd en her en der hangen nog posters en prikborden, maar het potentieel is overduidelijk: deze plek wacht op een nieuwe fase en een nieuwe bestemming.

De teams hebben zich verschanst in vijf kantoortjes en lopen af en toe de koepel in om details te checken, even te overleggen of een foto te maken. De druk om in korte tijd een ontwerp uit te werken is extreem hoog, maar maakt de sfeer ook bruisend. Ontwikkelaar Rudy Stroink speelt voor opdrachtgever en probeert de teams realistische spiegels voor te houden en waardevolle inspiratie mee te geven, ook Paul Rinkens (Voetbalclub MVV Maastricht) en Robert Meijer (Dienst Justitiële Inrichting) kruipen in de rol van opdrachtgever om al te wilde fantasieën te beteugelen. Mentoren als Harm Wassink (UN Studio), Hugo Priemus (TU Delft) en Güven Arif Sargin (TU Ankara) geven praktische ondersteuning aan ruim twintig architecten en ontwerpers.

Stroink kraakt meteen het plan af van een team dat met het idee speelt de Markthal van Rotterdam te kopiëren: “Eten is ‘hot’ en doet het goed als concept, maar zorg ervoor dat bewoners er geen last van hebben. Delen van de Markthal zijn slecht verhuurbaar, omdat vanaf 04.00 uur in de ochtend lawaai klinkt van de opbouw van kramen.” Hij waarschuwt de deelnemers vooral niet verliefd te worden op het gebouw, omdat dat de vrije gedachten inperkt en geeft verder mee dat goede concepten zichzelf al een keer hebben bewezen, maar dat herhaling helemaal niet erg is. “Veel gebouwen en kantoren in Nederland staan leeg, dus je moet waarde creëren en de strijd winnen in de gunst van potentiële huurders of kopers. Synergie is onontbeerlijk.”

Niet eerder stond het Rijk voor de opgave zoveel vastgoed af te stoten: de komende zes jaar gaat het om 900.000 vierkante meter kantoorruimte en 1,9 miljoen vierkante meter andere objecten, waaronder 29 gevangenissen. Door panden af te stoten, verwacht het Rijk vanaf 2020 elk jaar 170 miljoen euro te besparen op beheer en onderhoud.

Ondanks de lastige marktomstandigheden bracht verkoop van overtollig vastgoed in 2014 ruim 125 miljoen euro op. Het streven is om marktconforme prijzen te krijgen, de panden zijn immers met belastinggeld gebouwd. Als directe verkoop niet lukt, komen (tijdelijke) herbestemming, transformatie en gebiedsontwikkeling om de hoek kijken. Veel panden zijn niet zomaar in de markt te zetten, omdat er geen directe vraag is naar verouderde gebouwen met een bestemming waaraan geen behoefte bestaat, zoals de koepelgevangenissen.

In de afgelopen jaren is met succes een aantal gevangenissen afgestoten. De kansen voor de koepels lijken gunstig en de biedboeken zijn in voorbereiding. Zo is de voormalgie vrouwengevangenis in Zwolle omgedoopt tot Librije’s Zusje en omgetoverd tot sterrenrestaurant. De PI Noordsingel is eind 2011 verkocht voor 4,65 miljoen en ‘De Tuin van Noord’ is volop in herontwikkeling. Ook de oude gevangenis van Roermond onderging een complete metamorfose en is thans in gebruik als Van der Valk-Hotel Het Arresthuis. In Almelo is het voormalige Huis van Bewaring veranderd in een hotel en appartementen.

Wilt u Zelf aan de slag?

Wilt u zelf met een koepel aan de slag? Of bent u anderszins geïntrigeerd door transformaties? Van 2 t/m 4 juni organiseert Cobouw samen met Vastgoedmarkt en De Architect op vakbeurs Provada het Transformatieplein. Dit evenement biedt een scala van activiteiten rond kansrijk leegstaand vastgoed.

In de aanloop kunnen architecten voorstellen pitchen voor onder meer de koepelgevangenis in Arnhem en de penitentiaire inrichting in Maastricht. Kijk voor de complete projectlijst op www.transformatieplein.nl/objecten/2015. Indienen kan tot 18 mei.

Plannen voor Koepelgevangenis Breda

 

 

Afbeeldingen: Plan voor Koepelgevangenis Breda Team 1.

Team 1: DOME CITY zet het complex om in een compacte, autonome stad-in-een-stad die alzijdig en ondergronds wordt ontsloten. Daarnaast maakt het team onderscheid tussen tijdelijke en permanente bestemmingen. Niet-monumentale gebouwen worden gesloopt. De Koepel zou een markthal kunnen zijn , het R-gebouw en het Huis van Bewaring worden herbestemd voor recreatie, woningen en horeca.

 

Afbeelding: Plan voor Koepelgevangenis Breda Team 2.

Team 2: PANOPTICUM OF SUSTAINABLE LIFE 2 wil de Koepel tot icoon maken van de succesvolle duurzaamheidsstrategie van de gemeente Breda. Een netwerk van gele receptoren, verspreid door de stad, vangt geluiden, geuren en sporen van vervuiling op. De ‘oogst’ wordt tentoongesteld in de cellen van de Koepel. De rest van het complex doet dienst als educatiecentrum over duurzaamheid.

 

Afbeelding: Plan voor Koepelgevangenis Breda Team 3.

TEAM 3: RADICAL INCLUSION – FROM PRISON TO FREEZONE stelt vast dat de commerciële waarde van de Koepel nihil is. Maar als alle niet-monumentale gebouwen zijn verwijderd en de monumentale status niet al te letterlijk wordt genomen, ontstaan prachtige kansen voor alternatieve, publieke gebruiksfuncties die positief uitstralen (ruimtelijk en financieel) op de omliggende gebieden.

 

 

Afbeeldingen: Plan voor Koepelgevangenis Breda Team 4.

TEAM 4: WaterWELL wil de Koepel opnieuw verbinden met het watersysteem van de singels van Breda. Daarnaast biedt het een ontwikkelingsstrategie waarbij het Rijk het complex aan de gemeente verkoopt, die het vervolgens onder de verantwoordelijkheid plaats van een gevarieerde selectie van lokale collectieven. Het programma bestaat uit een zwembad, shortstaywoningen, start-ups, restaurantjes en een gevangenismuseum.


Afbeeldingen: Plan voor Koepelgevangenis Breda Team 5.

TEAM 5: REFLECTION stelt voor het hele complex te verkopen aan in woningen gespecialiseerde particuliere investeerders, behalve de Koepel. De Koepel wordt publiek en krijgt een nieuw waterplein, nadat het op het stedelijk waternet is aangesloten. De cellen kunnen aan het water gerelateerde functies krijgen. Je zou er bijvoorbeeld onder de zonnebank kunnen liggen, ze als (ver)kleedhokje kunnen gebruiken of als plekken om in te ontspannen.

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels