nieuws

Interview: ‘Wij toetsen inhoudelijker dan rechter’

bouwbreed

Interview: ‘Wij toetsen inhoudelijker dan rechter’

De Commissie van Aanbestedingsexperts staat open voor alle aanbestedingszaken, maar in de praktijk spannen bouw-, ict- en vervoersopdrachten de kroon. “Klagen is eigenlijk altijd beter dan stilletjes afwachten of je verbijten. Daar leert zeker niemand iets van.”

Spraakmakende aanbestedingszaken als de Westfrisiaweg en de Rotterdamsebaan gingen aan de neus van de Commissie Aanbestedingsexperts voorbij en worden meteen aan de rechter voorgelegd. De commissie mocht zich wel buigen over de samenvoeging door diverse ministeries van ict-inhuuropdrachten van 300 miljoen euro: het oordeel luidde dat de opdracht te divers van opzet was en onnodig was geclusterd. Een andere spraakmakende zaak betrof het collectief aanvullend vervoer in een grote gemeente, waarbij in het oordeel van de commissie eveneens sprake was van onterechte stapeling van opdrachten.

“Wij kunnen meer inhoudelijk toetsen dan een kortgedingrechter, die echt alleen de juridische kanten marginaal toetst en eigenlijk geen tijd en kennis heeft om dieper op kwesties in te gaan”, zet hoogleraar Chris Jansen de meerwaarde van de experts uiteen. Het duo Jansen & Janssen (Joop Janssen, advocaat bij Stibbe) is inmiddels goed op elkaar ingespeeld en vult elkaar naadloos aan.

“We begonnen twee jaar geleden aan een ‘greenfield operation’ en wisten nog niet wat op ons af zou komen.” Minister Kamp gaf begin 2013 de advocaat van Stibbe en de hoogleraar aan de Vrije Universiteit en Tilburg University de opdracht om de volstrekt onafhankelijke en onpartijdige commissie op te tuigen en aan de slag te gaan. Afgelopen zomer is daar de jurist en wiskundige Tsong Ho Chen aan toegevoegd, die met zijn wiskundige achtergrond en inkoopervaring in een oogwenk de meest complexe gunnings- en beoordelingssystematieken weet te doorgronden.

Gezaghebbend

Wekelijks bespreekt het team alle nieuwe klachten en schakelt het waar mogelijk een van de 86 experts in voor extra advies. Ze zien elke klacht en buigen zich over elk advies voordat dit openbaar wordt gemaakt. Inmiddels staat de teller op 74 gepubliceerde adviezen, die niet bindend zijn maar wel gezaghebbend, zoals is gebleken. Een vijfde van de klachten wordt om uiteenlopende redenen niet in behandeling genomen. In dat geval ontvangt de klager een gemotiveerde afwijzing. Vaak krijgt hij een nieuwe kans.

De eerste maanden nadat de nieuwe Aanbestedingswet van kracht was en de commissie operationeel, bleef het angstwekkend stil met het aantal klachten. Maar het tij is gekeerd en in 2013 kwamen maandelijks zes klachten binnen, vorig jaar gemiddeld negen en dit jaar zet de stijgende lijn voorzichtig door.

De commissie kreeg februari 2014 een extra duwtje in de rug van de rechter, die bij de aanbesteding van het gemeentehuis in Zevenaar oordeelde dat de opdrachtgever het advies van de commissie niet zomaar in de wind mocht slaan. Klager BAM werd alsnog in het gelijk gesteld ten koste van de WAM Bouwgroep, die de gemeente op het oog had.

Uit de evaluatie blijkt tevens dat de deskundigheid van de commissie positief wordt beoordeeld, terwijl ook het niveau van de uitspraken een dikke voldoende krijgt. “Het is altijd zoeken naar een balans tussen tijd en kwaliteit. Spoedopdrachten, waarbij een uitspraak nog het verschil kan maken, krijgen prioriteit, maar ook dan doen de experts geen concessies aan de kwaliteit.”

Jansen herinnert zich een zaak van een mkb-bouwer die in de clinch lag met een gemeente. “Hij moest relatief lang wachten op ons advies en heeft uiteindelijk gelijk gekregen. De ondernemer had allang naast de opdracht gegrepen, maar hij vond het belangrijk de zaak opgehelderd te krijgen om de aanbestedende dienst te kunnen laten zien dat hij in zijn recht stond. Dat gelijk heeft hij gekregen.” Aan naming and shaming doet de commissie niet en dus zijn de adviezen die op de website worden gepubliceerd, geanonimiseerd. De adviezen zijn echter wel openbaar, zodat de strekking van de uitspraak duidelijk is en als richtlijn voor andere zaken kan gelden.

Ondernemers wachten naar de smaak van de experts vaak te lang met het indienen van een klacht. “Bij zeker een op de vier zaken reageert een aanbestedende dienst enigszins geërgerd dat een klacht eerder op tafel had moeten komen om nog tijdig te kunnen grijpen en formuleringen te kunnen aanpassen.”

Drempel

Ook blijkt dat aanbestedende diensten zich minder gegriefd voelen als de commissie om een advies wordt gevraagd als een rechtszaak wordt aangespannen. De idee ‘ don’t bite the hand that feeds you’ vormt een drempel en weerhoudt veel marktpartijen van klagen over oneigenlijke zaken, zelfs al zijn ze overtuigd van hun gelijk.

Dat geldt zeker voor mkb-bedrijven die relatief vaak regionaal opereren en afhankelijk zijn van gemeentelijke opdrachten die steeds vaker onderhands worden vergeven. Slechts drie keer werd een zaak aangekaart over de ondernemerskeuze bij een meervoudig onderhandse opdracht.

De klachten die op tafel komen, verschillen overigens nauwelijks van de zaken waarover de kortgedingrechter zich buigt. De meeste klachten handelen over gunningscriteria en de beoordeling van de bieding. Op de voet gevolgd door de gunningsbeslissing en de gebrekkige communicatie door de aanbestedende dienst. Ook werden bijna twintig zaken behandeld over onnodig clusteren van opdrachten. Het valt de aanbestedingsexperts op dat slechts in een enkel geval een klacht is ingediend over de doelmatigheid van een aanbesteding.

Onderwerpen klachten Commissie Aanbestedingsexperts

Gunningscriteria en het beoordelen van biedingen: 56

Gunningsbeslissing en de motivering daarvan: 50

Gebrekkige communicatie door aanbestedende dienst: 42

Programma van eisen (bestek, inclusief conceptvoorwaarden): 39

Selectiecriteria en het selectieproces: 24

Gedrag van de onderneming: 24

Uitsluitingsgronden: 22

De keuze van de procedure: 21

Minimum geschiktheidseisen: 20

Termijnen: 17

(Onbevoegd) clusteren van opdrachten of niet splitsen van opdracht: 18

Ondernemerskeuze bij meervoudig onderhandse procedure: 3

Onbekend: 1

Bron: Eindrapport evaluatie

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels