nieuws

Interview: ‘Het is een soort geweld dat 
op je afkomt’

bouwbreed Premium

Interview: ‘Het is een soort geweld dat 
op je afkomt’

Flip ten Cate, directeur van de Federatie Ruimtelijke Kwaliteit, gaat toezien of de tienduizenden nul-op-de-meterwoningen die de komende jaren worden opgeleverd, voldoende toonbaar zijn.

Hij zag nog geen enkele nul-op-de-meterwoning in het echt. Wel op de foto. Over een aantal gerenoveerde huizenblokken is hij zeer te spreken. “Een goede kwaliteit en een goede sfeer”, zegt Flip ten Cate, directeur van de Federatie Ruimtelijke Kwaliteit, en daarmee eigenlijk de opperbaas van de welstandscommissies.

In Heerhugowaard is de renovatie door BAM volgens hem goed geslaagd. “Dat is een kwaliteitsimpuls voor de wijk. Het wordt er mooier en beter van.”

Maar tussen de foto’s zag hij ook “heel veel incidenten”: rijtjes waarin slechts één woning gerenoveerd is. “De gerenoveerde huizen vormen een schreeuwend contrast met de rest van de woningen. Je krijgt een kakofonie. Dat is misschien leuk in een enkele wijk, zoals het Homerus-kwartier in Almere, maar uit het oogpunt van ruimtelijke kwaliteit is het niet gewenst en geen goede PR. Daarvoor willen wij waken.”

Ten Cate ziet het in de pilotfase van de Stroomversnelling door de vingers. Ook vreest hij dat de “enorme ambitie” van de Stroomversnelling om binnen enkele jaren 111.000 woningen industrieel te renoveren, leidt tot “haast”. “Het is een soort geweld dat op je afkomt. Niemand is erbij gebaat als het straks eenheidsworst geworden is. We moeten voorkomen dat we over 25 jaar zeggen: hoe hebben we zo stom kunnen zijn?”

Het is zoeken naar een balans tussen de drang van de Stroomversnelling om snel en efficiënt te renoveren en de dringende wens van de welstandscommissies om de ruimtelijke en woningkwaliteit op zijn minst op niveau te houden. “Om het oneerbiedig te zeggen: als je een theemuts over een huis trekt, ga je over de rooilijn heen en gaat de nokhoogte omhoog.” Opletten dus voor de bewakers van de ruimtelijke kwaliteit.

Welstand komt snelle renoveerders al een tijdje tegemoet. “Een bestemmingsplan wijzigen is van 26 weken ingekort naar zes weken. De Stroomversnelling kan gebruik maken van een uitzondering op het Besluit omgevingsrecht. Die termijn is voor welstand geen probleem. “In principe kunnen we in één dag een besluit nemen. Als we maar vroeg genoeg aan tafel zitten. Als we onvoldoende geïnformeerd worden, kan de situatie ontstaan dat je niet weet waarmee je rekening had kunnen houden. Ik zeg altijd: kom nou zo vroeg mogelijk voor een voorgesprek. Welstand is dan geen hobbel, ook geen vertragende factor.”

Hobbels

Met de Stroomversnelling is afgesproken dat de federatie ‘procesversnellers’ levert. Deze moeten ervoor zorgen dat de nul-op-de-meterrenovaties niet in het gewone welstandstraject terechtkomen. De procesversnellers, die stroomversnellers gaan heten, moeten letten op maatvoering, gevelopeningen en dakbedekking en dergelijke. Ten Cate gaat zelf ook als stroomversneller aan het werk.

Bang zijn dat de welstandscommissies een “hobbel” gaan vormen, is volgens Ten Cate niet nodig. “Welstand is de laatste tien jaar bezig met een gedaanteverwisseling.” Wel erkent hij dat in de pilotfase van de Stroomversnelling het passeren van welstand nog procedurele hobbels opleverde. “Kinderziekten”, vindt hij. Straks gaat het toetsen door welstand “heel snel” zonder concessies te doen aan de ruimtelijke kwaliteit.

Ten Cate begint over de “onwaarschijnlijk goede ingang” die de Stroomversnelling heeft bij het ministerie van Binnenlandse Zaken. Toch is hij niet bang dat als in 2016 het Stroomversnellingproject echt op gang komt, welstand onder de voet gelopen wordt. “Een half jaar, driekwart jaar geleden had ik die angst nog wel. Maar na de gesprekken met de Stroomversnelling en de samenwerking die nu afgesproken is, denk ik dat er respect is voor elkaars positie.”

Aanwijzen wat volgens hem het beste Stroomversnellingsproject is in termen van welstand, wil hij niet. “Nee, dat is een miskenning van positie. Ik kan niet namens de welstandscommissies spreken. Die werken in opdracht van de gemeenten.”

En als we het aan de persoon Flip ten Cate vragen? “Dan kan ik zeggen dat ik woningen heb gezien waar ik blij van word.” Heerhugowaard? “Ja. Door de ingreep zie je dat de kwaliteit en de sfeer zijn verbeterd.”

Zorgpunten

Hoe mooi en robuust blijven nul-op-de-meterwoningen? Flip ten Cate, directeur van de Federatie Ruimtelijke Kwaliteit, heeft “zorgpunten”. “Niet al het materiaal is zo robuust als je zou willen.” Hoe stevig zijn de steenstrips als je er honderd keer een fiets tegenaan zet? De grote installatie-units aan de buitenkant: hoe goed sluiten die aan op de rest van de achtertuin? Uit welke materialen bestaan de daklijsten? “Er is veel druk op kostenreductie. Van daklijsten van matige materialen kun je op je klompen aanvoelen dat ze gaan krullen en lelijk worden.” Maar op voorhand veroordelen, kan niet. “We zitten in een heel vroege fase van proberen en uitproberen.” Veel corporaties nemen de tijd. Dat is prima, vindt Ten Cate. “Er is tijd nodig om te leren van de kinderziekten.”Er moet een oplossing worden gevonden voor renovaties bij individuele huiseigenaren, snijdt Ten Cate een ander aandachtspunt aan. “Bij corporatiebezit kun je hele straten aanpakken. Maar als in rijen verschillende eigenaren wonen, wordt het lastiger. Je zou een pakket moeten kunnen aanbieden waartegen je als bewoner geen nee kunt zeggen. Bijvoorbeeld de prijs 5 procent verlagen.“

Hoe gaat het met de Stroomversnelling?

Het wetsvoorstel dat corporaties ruimte moet bieden om extra huur te innen in ruil voor het verdwijnen van de energierekening, ligt nog in de Tweede Kamer. Er zijn schriftelijke vragen gesteld aan minister Blok (wonen). Leen van Dijke, woordvoerder van de Stroomversnelling, verwacht binnen een paar weken antwoord van de minister. Volgens hem zou de wet in oktober of november afgetikt kunnen worden in de Tweede Kamer, waarna de Eerste Kamer voor de kerst goedkeuring kan geven. Volgens Van Dijke zijn veel corporaties nog terughoudend om grotere aantallen woningen beschikbaar te stellen aan de vier bouwers van de Stroomversnelling, zolang het verdienmodel niet wettelijk verankerd is. “Er hangen veel contracten in de lucht”, aldus Van Dijke. Hij verwacht dat dit jaar zo’n zeven- à achthonderd woningen opgeleverd dan wel onderhanden zijn. Als de wet erdoor is, komen er duizenden woningen extra vrij om te renoveren naar nul op de meter. “Bij veel corporaties is het eerst goedkeuring van de wet, dan contracten.”

Reageer op dit artikel