nieuws

Opereren op de grens van het lachwekkende

bouwbreed Premium

Opereren op de grens van het lachwekkende

Het absurde plan om de Sagrada Família te bouwen van gewapend ijs is geïnspireerd door Geoffrey Pyke. De excentrieke Brit ontwierp in de oorlog voor Churchill drijvende vliegvelden van ijs om de Duitse onderzeeërs onschadelijk te maken.

Het is te gemakkelijk om het als grap af te doen of een flauwe publiciteitsstunt, de bouw van de Sagrada in IJs door een team studenten, docenten en vrijwilligers van de TU Eindhoven. Maar alleen al de toren van 30 meter die nu in Finland verrijst, is bepaald niet kinderachtig. Er lopen in Nederland zat aannemers rond die nooit een gebouw van die dimensies hebben neergezet. Het moet gewoon voldoen aan de Eurocodes en andere veiligheidseisen. Niets om te lachen dus.

Toch was opereren op de grens van het lachwekkende precies wat de geestelijk vader van het ijsbouwen Geoffrey Pyke (1893-1948) opzocht. De Brit wilde tijdens de Tweede Wereldoorlog de vijand verrassen door absurde vondsten die ieders voorstellingsvermogen te boven gingen. Na een grillige carrière als journalist, staalhandelaar, schooldirecteur en spion trad hij aan het begin van de oorlog toe tot de staf van het Britse leger die bijzondere operaties voorbereidde zoals de invasie in Normandië. In die positie overspoelde hij zijn bazen met het ene na het andere wilde plan. De ontwikkeling van een sneeuwscooter en een bijbehorende legerdivisie om Noorwegen te bevrijden was waarschijnlijk zijn grootste succes. Veel van zijn ideeën kwamen nooit verder dan de tekentafel, hoewel Pyke ook betrokken was bij de revolutionaire oliepijpleiding Pluto, die de Britten op de bodem van de Noordzee legden om de eigen troepen te bevoorraden na de landing bij Normandië.

Habbakuk

Het wildste idee luisterde naar de codenaam Habbakuk en behelsde een plan om vliegdekschepen van ijs te maken. Die zouden als uitvalsbasis moeten fungeren om de sterke Duitse onderzeemacht onschadelijk te maken. Door ijs te wapenen met houtvezels was het veel sterker en taaier en goed bestand tegen inslagen van kogels en granaten. Ook smelt het veel langzamer, zoals Pyke overtuigend aantoonde door een blok in het bad van Churchill te leggen waar de Britse premier op dat moment in ontspande. Het materiaal was bovendien spotgoedkoop in een tijd dat er schaarste aan alles was. In Engeland, Amerika en Canada werden grote onderzoeksprogramma’s opgetuigd om de materiaaleigenschappen en constructiemethoden van ‘Pykrete’ te beproeven. Een 20 meter lang proefschip gemaakt in Noord-Canada presteerde prima.

Arno Pronk, projectleider van het team van de TU Eindhoven dat in Finland de Sagrada bouwt, heeft de onderzoeksresultaten van Pyke nooit zelf bestudeerd. “Maar wel die van ongeveer alle andere instituten en laboratoria die na de oorlog met het versterkte ijs verder gingen. In ons laboratorium kwamen we op een maximale treksterkte van 3 N/mm 2 en een druksterkte van 12 N/mm 2 . Kruip is inderdaad een probleem”.

Pyke en consorten rustten hun ijsplatforms daarom uit met koelmachines en een leidingstelsel om de temperatuur permanent beneden de -15 Celsius te houden. Daaronder is kruip verwaarloosbaar, leerden experimenten in de koelcel van een Londens abattoir.

Project Habbakuk werd afgeblazen toen door technische ontwikkelingen de actieradius van vliegtuigen steeds groter werd en de Duitse U-bootmacht in de Atlantische Oceaan met vluchten vanuit Engeland en de Azoren kon worden teruggedrongen. De Amerikanen moesten toch al niets hebben van die vreemde snuiter in de hofhouding van Churchill. Hoewel Pyke altijd de overtuiging hield dat het mogelijk was, gaat een vliegdekschip van ijs zelfs Pronk te ver. “Eerlijk gezegd lijkt het me een onzalig plan.” De combinatie van naïviteit en grenzeloos optimisme die Pyke aan de dag legde, herkent hij weer wel. “Die is nodig om te innoveren. Over de grenzen van vakgebieden kijken zoals hij voortdurend deed, is ook essentieel voor innovatie.” Pyke pleegde niet lang na de oorlog gedesillusioneerd en berooid zelfmoord. Wat Pronk betreft gaat de vergelijking tussen hem en de inspirator van de Sagrada Família in Ice ook daar niet op.

 

Foto: TUE/Bart van Overbeeke.

Reageer op dit artikel