nieuws

De Limburgse Maasmarathon: grind, grond en verzet

bouwbreed

Jullie kopen veiligheid af voor grind.” Vooraf regende het kritiek. In 2014 lijkt die letterlijk weggespoeld bij het grootste Nederlandse rivierenproject dat grind, veiligheid en natuur oplevert. De remedie? Praten, eerlijk zijn en buurtbarbecues. “Mensen die nu nog zeuren zijn zeikerds”, zei zelfs de oude opstandeling op een dag.

Watersproeiers houden de tijdelijke werkweg tussen de twee Limburgse plaatsjes Geulle en Itteren nat. Met grond of grind volgeladen vrachtwagens rijden als gepantserde werkmieren onder de waternevel af en aan tussen werkgebied en fabriek. En dat de hele dag door. Vijf dagen in de week.

Grond- en grindverzetters maken de Maas op strategische plekken breder en vooral veiliger. Ondanks bijzondere vondsten uit het verre verleden zoals een paardengraf, ondanks de noodzaak van de operatie, was er aanvankelijk veel gedoe.

“De klus had Europees aanbesteed moeten worden”, zei de eerste tegenstander tien jaar geleden. “Jullie kopen waterveiligheid af voor grind”, zei de tweede. Ook tegen de tijdelijke werkweg was er verzet: omwonenden vreesden stofwolken. Daarom sproeien de watersproeiers.

De Maas als afvoerputje van de Ardennen. Een rustig kabbelend riviertje kan in no-time veranderen in een woeste stroom. Binnen enkele dagen staan de dorpen onder water. Zo ging dat in 1993 en 1995 en zou het niet meer moeten mogen gaan na dit miljoenenproject waar opdrachtgevers in natura uitbetalen.

En toch was er verzet. Maar Limburg had een afspraak om grind te leveren. Limburg, de Nederlandse grindprovincie. Het is het bekende verhaal dat vaker kleeft aan bouwprojecten: het not-in-myback­yardfenomeen. Al verplaatst de win- en waterkaravaan van locatie naar locatie, dit project houdt de Limburger in de ban. In 2005 werden het contract getekend, in 2024 vertrekt de laatste grindzoeker.

De werkweg moest en zou er komen. Het alternatief, de grindinstallatie verhuizen naar de volgende winput, zou een stuk duurder uitvallen. Dat kon het consortium in crisistijd niet gebruiken. De boel failliet laten gaan, kon niet de bedoeling zijn, vond ook het bevoegd gezag.

Uiteindelijk bleek het een storm in een glas water. Geen enkel bezwaarschrift werd ingediend. De getroffen maatregelen sorteren kennelijk effect. De georganiseerde dorpsbarbecue viel in de smaak bij menig inwoner.

De lange adem van de Limburger. Het geduld wordt langzaam maar zeker beloond. Locatie één bij Borgharen, België aan de overkant, wordt binnenkort opgeleverd. De Maas is daar tientallen meters breder nu, het grind gewonnen, de afgegraven uiterwaarden gedeeltelijk aangevuld met grond die voor een deel ook bij de A2-tunnel vandaan komt.

Grote stenen uit de ijstijd sieren het landschap. Vrachtwagenchauffeurs vullen het laatste grindgat bij het eerste dorp dat de grindkaravaan aandeed. Nauwelijks littekens. Een heuvel. Een archeologisch monument dat verstopt blijft: er zijn zoveel Romeinse vindplaatsen. In situ.

Peet Adams, communicatieadviseur van het consortium, kijkt naar het nieuwe landschap en hoort de stilte. “Hier zijn natuurdeskundigen razend enthousiast over. De natuur kan spontaan zijn gang gaan.”

Omwonenden konden het aanvankelijk nauwelijks geloven. Leg hen maar eens uit dat ze in ruil voor grondstoffen veiligheid en natuur terugkrijgen. Zij herinnerden zich vooral de oude grindwinputten, zoals bij Roermond, waar “onnatuurlijke” plassen alleen de watersporter genoegdoening brengen. “Maar dit is groen voor grind. De meerwaarde van delfstofwinning.”

‘Records’ worden hier verbroken, grapt projectdirecteur Kees van der Veeken: “In een bepaalde week hebben we 185.000 kuub grond verzet. 185.000 kuub. Dat is een meter bij een meter grond en dat 185 kilometer lang.”

Misschien wel een kwart van het in Nederland gebruikte grind komt hier vandaan. Ongeveer 3,5 miljoen ton per jaar gaat het schip op richting achterland. De grootste concurrentie komt uit Duitsland. Duitsland? Van der Veeken: “Onze kostprijs is vrij hoog, omdat wij ook natuur en een veilig gebied moeten achterlaten. Op sommige plaatsen maken wij nevengeulen. We leggen hoogwaterbruggen aan, verleggen kabels en leidingen. Bouwen tijdelijke werkwegen en havens.”

Nagenoeg alles regelt het consortium van grindproducenten en waterbouwers zelf. De aankoop van de gronden, het verkrijgen van vergunningen. Ongeveer 175 werknemers verdienen hier hun brood: honderd machinisten en chauffeurs, vijftig mensen op de veredelingsmachine, 25 man op kantoor.

“Ruimte maken”, is volgens Eric Smulders van Rijkswaterstaat illustratief voor dit project. Niet alleen Rijkswaterstaat, maar ook de provincie Limburg en het ministerie van Economische Zaken kijken mee.

Ruimte dus. In vele opzichten. Ruimte tijdens de uitvoering, ruimte in de samenwerking, ruimte voor de rivier: “Het hele veiligheidsprincipe voor Ruimte voor de Rivier is ook hier begonnen. Het alternatief is hogere dijken, maar dat kun je ook niet onbeperkt doen,” zegt Smulders.

De Maasmarathon van Limburg. Van Maastricht naar Roosteren. 43 kilometer. De eerste 10 kilometer zitten er na vijf jaar op. Nog acht locaties te gaan. “De omgeving serieus nemen is cruciaal”, benadrukt Adams, voormalig journalist. “In het verleden communiceerden de grindproducenten in Midden-Limburg weinig met de bevolking. Wij hechten daar juist heel veel waarde aan. Ons parool luidt: zeggen wat je doet en doen wat je zegt. Ik durf te zeggen dat wij daar goed in slagen.”

Smulders van Rijkswaterstaat knikt: “Wij vinden het belangrijk dat de hinder beperkt blijft. Ik denk dat het consortium dat zich heel goed realiseert. Hoewel ook hier weleens iets mis gaat.”

Grind, grond en verzet. De oude boer van 78 die ooit het verzet aanvoerde tijdens informatieavonden, maakte indruk op Van der Veeken. Vooral toen die op een dag zei: “Jullie hebben het goed voor elkaar. Mensen die nu nog zeuren zijn zeikerds. Daar haal ik voldoening uit.”

Konikpaarden en galloways begrazen de achtergelaten leegte als de klus is geklaard. Op naar de volgende locatie. Rijkswaterstaat kwam, zag en is tevreden. “Het project geniet ook internationaal aanzien. Kroaten komen hier. Mensen uit China en Indonesië. De Finse ambassadeur. Bijna geruisloos wordt hier een enorme prestatie verricht.”

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels