nieuws

Muziekstad, moderne versie van muziekcentrum

bouwbreed

Tivoli Vredenburg, met vijf muziekzalen in het hart van Utrecht, beleeft een testfase met echte concerten en publiek. In het weekend van 21 en 22 juni volgt de officiële opening. Het samengaan van popcentrum Tivoli, Stichting Jazz Utrecht en Muziekcentrum Vredenburg heeft geleid tot een architectonisch ensemble dat zich het best laat benoemen als ‘Muziekstad’.

“De twee betonnen kernen die de stabiliteit bieden, zijn als het ware boomstammen. Met stalen spanten als takken”, beschrijft Patrick Fransen van Architectuurstudio HH de constructie tijdens een excursie van de Betonvereniging. “Het interieur is heel abstract, de bezoekers hebben geen besef van de constructie.” De zalen hangen voor een deel aan de kernen, de kolommen in de gevels hebben hier en daar een aanvullende dragende functie.

Een deel van de nieuwbouw overkluist de Grote Zaal, de symfoniezaal van het vroegere Muziekcentrum Vredenburg, ontworpen door de beroemde architect Herman Hertzberger (HH). De onderzijde van de nieuwbouw is bekleed met strekmetaal, waardoorheen (waarschijnlijk onbedoeld) een deel van de afvoeren zichtbaar is.

Referendum

De symfoniezaal is beroemd om zijn hoogwaardige akoestiek. De bevolking van Utrecht sprak zich in een referendum uit voor behoud van de zaal. Het advies is door de gemeente Utrecht overgenomen. Daarom is slechts een deel van het Muziekcentrum Vredenburg gesloopt.

Fransen: “Het zou absurd geweest zijn om de Grote Zaal te slopen. Maar het Muz iekcentrum functioneerde kort na de oplevering in 1979 al niet. Het was te veel naar binnen gekeerd.” Hertzberger wilde dat het gebouw een muziekstad zou zijn, waar men doorheen zou lopen. Dat deel is nu gesloopt en vervangen door nieuwbouw.

Jan van der Windt, constructeur bij Zonneveld Ingenieurs: “Het allereerste plan was een tafel bouwen boven de Grote Zaal. Maar de ontwerpers hadden balken van 6 me ter hoog getekend. Dat is niet zwaar genoeg voor een tafelblad van 54 bij 54 meter. Daarvoor is een constructiehoogte van zo’n 9 meter nodig. We hebben voorgesteld om daarboven een stalen spant aan te brengen. Dan zou het tafelblad verdeeld worden in twee delen van 27 bij 54 meter.”

Fransen: “Maar dat wilden wij niet. We hebben vervolgens de kubusvorm deels van de Grote Zaal afgeduwd.” Hoewel de nieuwbouw op het eerste gezicht overkomt als een vierkant, heeft hij een ruitvormige plattegrond. “Er hebben meerdere architecten aan gewerkt. Jo Coenen heeft de popzaal ontworpen, Thijs Asselbergs de zaal voor jazz, NL Architects ontwierp de cross-over zaal (voor gemengde muziekstijlen). Wij zorgden voor de tussenruimten, de renovatie van de Grote Zaal en de coördinatie tussen de architecten. We hadden gezamenlijke sessies, waarbij de constructeur ook ontwierp.”

Buiten is een deel van de gevel van de Grote Zaal behouden. Hij vormt een groot contrast met de hoge en volumineuze nieuwbouw, ondanks de door Architectuurstudio HH zorgvuldig ontworpen met natuursteen beklede overgangen. De twee in en over elkaar schuivende volumes lijken niet samen te gaan. Behalve als elementen van de nieuwe ‘Muziekstad’, temidden van andere elementen zoals de markt op Vredenburg, het appartementengebouw ernaast en binnenkort het water van de Catharijnesingel.

Van der Windt: “We konden bouwen in een bouwput van stalen damwanden, op druk funderen met Tubex-groutinjectiepalen en op trek met Gewi-ankers. Ondergronds bevindt zich een expeditiecentrum, met een betonnen wand onder de popzaal. Om zeker te zijn dat de chauffeurs er kunnen manoeuvreren, hebben we een 1 op 1-model gebouwd op een parkeerterrein. De stabiliteit van de nieuwbouw komt voort uit de twee betonnen kernen, met een hoogte van 45 meter en 10 verdiepingen. De overige constructies zijn van staal. De zalen zijn gebouwd als doos in een doos. We hebben hoge eisen gesteld aan de eigenfrequenties. Theo Raijmakers, adviseur akoestiek bij Royal HaskoningDHV, heeft alle details nagelopen. De kernen hebben tijdens de bouw 20 centimeter overgeheld. Er worden enorme trekkrachten in het beton ingeleid, met voorspankabels door de kernen heen.”

Fransen: “Het bouwterrein was krap. We dachten eerst aan een dubbele glazen gevel, maar daar was niet voldoende ruimte voor. Holland Composites uit Lelystad heeft gevelelementen geleverd van glasvezelversterkte kunststof en 30 centimeter isolatie. Op enkele plaatsen in de gevel worden de ronde ‘noppen’ met beglazing doorbroken, als van een strip medicijnen. Ook in het dak bevinden zich ronde ramen.”

Tijdens de excursie blijkt dat de zalen in het complex onafhankelijk van elkaar zijn te bereiken en te gebruiken. Hoewel de stadsbewoners niet door het gebouw heen zullen lopen, komt het geheel toch over als een moderne versie van een stad.

Testfase

In december waren de bouwkundige en installatietechnische delen gereed. “We zitten nu in een testperiode”, aldus Fransen. “De theatertechnische installaties moeten voor een deel nog worden gemonteerd. Ook de bewegwijzering moet beter, sommige bezoekers kunnen de toiletten niet vinden. De opdrachtgever heeft rookruimten toegevoegd. De zalen zijn makkelijk te bereiken, onafhankelijk van elkaar.”

Tegelijkertijd kan in de popzaal gemidde ld 105decibel en in de kamermuziekzaal een geluid van 20 decibel voorkomen. “Het seizoen begint in september. We kunnen nog een half jaar testen”, aldus Fransen.

projectgegevens

Project:Tivoli Vredenburg, UtrechtOpdrachtgever:Gemeente Utrecht, projectorganisatie StationsgebiedKosten bouwkundig & installaties:90 miljoen euroOntwerp:Architectuurstudio HHConstructeur:Zonneveld IngenieursAannemer:Heijmans UtiliteitsbouwInstallaties:Burgers Ergon

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels