nieuws

Bouwsector gevoeligst voor misbruik en corruptie

bouwbreed

Bouwsector gevoeligst voor misbruik en corruptie

Openbaar aanbesteden blijkt een bron van misbruik, blijkt uit een rapport over corruptie in Europa van de Europese Commissie. Hoe erg is het gesteld met het misbruik bij aanbestedingen in Europa?

De geschatte omvang van corruptie in de Europese gemeenschap bedraagt 120 miljard euro per jaar, iets kleiner dan de begroting van Europese Unie. Het is niet alleen dit grote bedrag waardoor de Europese Commissie hier iets aan wil doen, maar ook de doelstellingen voor Europa 2020. Het streven naar een slim en duurzaam Europa kan niet zonder een stabiele, betrouwbare samenleving. Corruptie dient dus bestreden te worden. Het rapport bevat niet alleen resultaten, maar ook aanbevelingen en goede voorbeelden uit de lidstaten.

Het rapport heet ‘The EU anti-corruption report’ en is het resultaat van meerdere onderzoeken, grotendeels in 2013 uitgevoerd. Het is voor een deel een vervolg op een eerder rapport uit 2011 en het is de bedoeling dat er iedere twee jaar een vervolg zal verschijnen. Er zijn onderzoeken gedaan onder burgers en bedrijven, in alle 28 lidstaten. Daarbij is getracht om feiten op een rij te krijgen, maar er is ook gevraagd naar de beleving van corruptie. De gehanteerde definitie van corruptie is ‘het misbruik van macht voor eigen gewin’. In het rapport wordt erkend dat corruptie een complex fenomeen is met veel dimensies en dat de nationale context een grote rol speelt.

De verschillen tussen de lidstaten zijn groot als het gaat om de uitslagen van de onderzoeken. Zo scoort Griekenland erg hoog (99 procent) op de vraag of de burger denkt dat de overheid corrupt is, terwijl de Denen een heel andere beleving in hun eigen land hebben (10 procent). De verschillen tussen perceptie en aantoonbare corruptie zijn ook groot. In Nederland denkt meer dan de helft van de geënquêteerden dat corruptie een wijdverspreid fenomeen is, terwijl maar 2 procent daar ook daadwerkelijk mee geconfronteerd is. Die 2 procent steekt overigens schril af tegen de 63 procent in Spanje en Griekenland op hetzelfde onderwerp.

De bedrijven ervaren corruptie als een belemmering bij het zakendoen, vooral de kleinere bedrijven zeggen eronder te lijden. Op Europees niveau onderschrijft maar liefst 40 procent van de bedrijven deze stelling, waarbij in de bouw dit zelfs op 50 procent ligt. De bouw staat ook boven aan de lijst van ‘gevoelige sectoren’, waar ook de gezondheidszorg, de bankensector en het belastingwezen deel van uitmaken.

Onduidelijke gronden

Met inkoop en aanbesteden zijn grote bedragen gemoeid. De totale waarde van de aanbestedingen boven de Europese drempelbedragen in 2011 bedroeg 425 miljard euro. Dat is 20 procent van het totale bedrag dat jaarlijks door diverse overheden wordt uitgegeven. De extra kosten als gevolg van misbruik en corruptie zijn hoog en worden geschat op liefst 20 tot 25 procent van de contractwaarde. Misbruik bij aanbestedingen gebeurt op vele manieren, zoals de keus voor een onderhandelingsprocedure op onduidelijke gronden of het gericht toeschrijven van de eisen naar één aanbieder. Ook hier scoort de bouwsector weer hoog. Andere voorbeelden zijn contractwijzigingen na gunning, vage criteria of evaluaties of betrokkenheid van bieders in de ontwerpfase. Opvallend is de grote scepsis in Nederland (63 procent) onder bedrijven met deze praktijken, vergeleken met landen als Griekenland (55 procent) en Denemarken (22 procent). Zitten we hier misschien nog met de nasleep van de bouwfraude?

De analyse laat zien dat het probleem niet wordt opgelost met meer regelgeving. De oplossing zit vooral in een betere handhaving van de regels, meer transparantie, het inbouwen van organisatorische checks and balancesen het vergroten van sancties. Op sommige vlakken kunnen we nog wat leren van andere landen. Zo is Litouwen heel ver met het invoeren van e-procurement. In 2011 ging al 63 procent van de totale waarde van de aanbestedingen op elektronische wijze. Dat kan worden vergeleken met een gemiddelde waarde van 5 tot 10 procent in de gehele Europese Unie.

Het rapport bevat een groot aantal aanbevelingen, maar de uitvoering daarvan zal erg veel inspanning en inzet vergen. Dat gaat in tegen de heersende trend bij overheden om juist af te slanken. Het is dan ook de vraag hoe de resultaten over twee jaar zullen zijn, als opnieuw de stand wordt opgemaakt. Tot die tijd kunnen overheden en de partijen in de bouwsector werken aan meer transparantie en heldere procedures, waardoor misbruik bij aanbestedingen uiteindelijk minder zal worden.

Drs.ing. Jaap de Koning, Witteveen+Bos

Bekijk het rapport over corruptie in Europa van de Europese Commissie

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels