nieuws

Trage luchtstroom houdt kleilagen ondergronds museum in conditie

bouwbreed Premium

Hoe zorg je ervoor dat ondergrondse archeologie op een verantwoorde en ook boeiende wijze aan het publiek getoond kan worden? Dat was een uitdagende opgave voor het ontwerpteam en de bouwers van het ondergrondse archeologische museum DOMunder in Utrecht, dat deze week open ging voor het publiek.

In de circa 400 vierkante meter grote en 5 meter diepe ruimte onder het Domplein maken de bezoekers kennis met 2000 jaar Utrechtse geschiedenis.

Het ontsluiten van archeologische schatten op de locatie waar het gevonden is (in-situ) kan echter tot grote problemen leiden. Licht en lucht kunnen resulteren in aantasting door vocht, zouten, algen, schimmels en mossen.

Dit probleem had zich al geopenbaard bij een eerder gerealiseerde kelder met daarin resten van de Romeinse castellummuur onder de binnenplaats van het Utrechts Centrum voor de Kunsten (UCK-gebouw). Nadat hier het dak van de kelder was vervangen door een glasplaat om van bovenaf zicht te bieden op de castellummuur, ontstond een klimaat waarin de muur al snel overwoekerd werd door algen, mossen en varens. Deze tastten uiteindelijk de hele muur aan. Specialist bouwfysica Luc Schaap van LBP/Sight was dus al in een vroeg stadium betrokken bij de plannen om iets dergelijks op veel grotere schaal even verderop te gaan uitvoeren, namelijk het DOMunder: een voor het grote publiek toegankelijke ruimte, waarin niet alleen kunstlicht wordt toegepast, maar ook licht van buiten binnenkomt door glazen ’ogen’ in het ‘dak’.

Waterdicht

Schaap: “De oude muurprofielen staan op kleilagen. Als klei droogt, krimpt het 10 tot 15 procent. Dat was een lastig probleem, omdat er aanvankelijk voor was gekozen een droge ruimte te creëren. Zonder vocht is er namelijk geen gevaar voor biologische aantasting.”

Om deze droge ruimte te realiseren heeft hoofdaannemer Van Zoelen Van Halteren Infra ingeschakeld om vooraf aan elkaar gekoppelde Z-planken de grond in te drukken. Deze vormen de waterdichte ‘muren’ van het ondergrondse centrum, omdat in het interieur de aardlagen immers zichtbaar moesten blijven.

Om geen archeologische schatten te vernielen had adviesbureau ABT voorafgaand aan de operatie met behulp van grondradar en sonderingen al een traject bepaald waar de damwanden geplaatst konden worden. LBP/Sight bewaakte de trillingen. Deze bleken minimaal en onschadelijk.

Nadat vervolgens het betondek was gestort, kon de verdere archeologische ontgraving van het centrum beginnen. ABT had het betondek ontworpen met grote gaten erin om transport van mensen en materiaal mogelijk te maken. Het dek diende daarmee dus eigenlijk als stempelraam voor de damwanden. Later in het proces zijn de gaten dichtgestort om een gesloten dek te krijgen.

Omdat een volledig droge oplossing niet ideaal was voor de klei, is verder gezocht naar alternatieven. Via een Europees onderzoeksproject, Portico, vond LBP/Sight het antwoord in de Sloveense hoofdstad Ljubljana, waar zich een vergelijkbare situatie had voorgedaan. De oplossing bestond uit een glazen plaat voor de kleilagen, op een afstand van circa 20 millimeter, met boven en onder openingen.

Balans

Schaap: “Door 1 graad temperatuurverschil tussen de lucht in de ruimte en de bodemtemperatuur te realiseren, ontstaat er in de spouw tussen het glas en de klei een trage luchtstroom van boven naar beneden. In combinatie met een relatieve vochtigheid in de ruimte van circa 75 procent bleek het mogelijk een toestand te bereiken waarbij de verdamping van vocht uit de klei in balans was met de toevoer van vocht naar de klei. Hiermee hebben we een ruimte gecreëerd die voldoende droog is om aantasting te voorkomen, terwijl de kleilagen vochtig blijven en daardoor niet krimpen.’’

Om dit in het DOMunder ook voor elkaar te krijgen, is in samenwerking met HE-adviseurs een geavanceerde luchtbehandelingsinstallatie ontworpen, waarmee het klimaat nauwkeurig kan worden geregeld.

Jaco de Visser van JDdV architecten heeft er voor gezorgd dat zowel de installaties als de glasplaten esthetisch verantwoord zijn geïntegreerd en uitgevoerd.

projectgegevens

Project:DOMunder UtrechtOpdrachtgevers:Stichting Domplein 2013Architect:JDdV architectenAannemer:Aannemersbedrijf Van ZoelenConstructeur:ABTBouwfysica:LBP/SightAdviseur W-installatie:HE-adviseursW-installateur:Van DortE-installateur:Verweij

Reageer op dit artikel