nieuws

Nooit meer uit de bocht

bouwbreed Premium

Corporaties en mislukkingen – wie het saneringslijstje van het Centraal Fonds Volkshuisvesting erbij pakt, ziet al gauw dat de corporatietoezichthouder sinds 1990 regelmatig schoon schip moest maken. Eenentwintig corporaties vergaloppeerden zich zodanig dat ze overeind geholpen moesten worden. De optelsom aan steungeld komt uit op 1,3 miljard euro. Dus waarom juist op dit moment een […]

Corporaties en mislukkingen – wie het saneringslijstje van het Centraal Fonds Volkshuisvesting erbij pakt, ziet al gauw dat de corporatietoezichthouder sinds 1990 regelmatig schoon schip moest maken. Eenentwintig corporaties vergaloppeerden zich zodanig dat ze overeind geholpen moesten worden. De optelsom aan steungeld komt uit op 1,3 miljard euro.

Dus waarom juist op dit moment een parlementaire enquête? Dat heeft te maken met de omvang van de meest recente en spraakmakende uitglijders: WSG (te grote projectportefeuille) en Vestia (gokken met derivaten). Samen goed voor een schadepost van zo’n 800 miljoen euro. Hoe kon het dat in de volkshuisvestingssector zo’n risicovol gedrag werd vertoond?

Vooral Erik Staal is de boeman geworden van de volkshuisvesting. Vestia was tot 2011 nog de bouwkampioen van Nederland. Niemand die zoveel nieuwbouwwoningen liet verrijzen. Het recept? “Financiën is onze core business”, riep Staal trots in deze krant ruim een half jaar voor zijn val in 2012. Aan collega-corporaties wilde hij niet vertellen hoe hij Vestia financieel bestuurde. Zijn tentoongespreide houding leidde tot woede en onbegrip in de sector.

Vestia was de druppel voor de Tweede Kamer. De emmer zat al vol. Want de leiding bij Rochdale (fraude en zonnekoninggedrag), Woonbron (excessieve kosten SS Rotterdam), Rentree, (speculatieve grondaankopen, grote verliezen investeringen), Servatius (megalomaan Campusproject), SGBB Hoofddorp (te grote projectportefeuille), De Key Amsterdam (dubieuze grondtransacties) en Laurentius (te grote projectportefeuille) toonde zich ook allerminst sober en behoudend. Werden ze meegezogen met de boomingvastgoedwereld en hun vrienden bij de banken?

Roland van Vliet (ex-PVV, voorzitter), Ed Groot (PvdA, ondervoorzitter), Anne Mulder (VVD), Farshad Bashir (SP), Peter Oskam (CDA) en Wassila Hachchi (D66) gaan de komende maanden in de enquêtezaal in Den Haag corporatiebestuurders en -deskundigen hierover aan de tand voelen. Met een parlementaire enquête wil de Tweede Kamer aan waarheidsvinding doen en lessen trekken voor de toekomst.

Ook voor de bouw is de enquête van belang. Want uitglijders als die van Vestia hebben direct consequenties voor de woningproductie. Een van de eerste knoppen waarop gedrukt wordt bij corporaties met geldproblemen is ‘bouwstop’. Zo ging het bij Vestia ook. De bouw van 4600 nieuwbouwwoningen werd door de noodlijdende corporatie afgeblazen. Geen handtekening, geen project.

Elders in het land werden ook wonden gelikt. De noodsteun van 700 miljoen euro zou weliswaar in zes jaar tijd in porties van maximaal 120 miljoen euro per jaar door de corporaties van Nederland opgehoest worden, toch zou door Vestia 3 procent minder gebouwd worden dan normaal. Dat schatte Jan van der Moolen, inmiddels oud-directeur van het CFV, in 2012 na het derivatendebacle. Concreet: jaarlijks zevenhonderd nieuwbouwwoningen minder.

Schade: minder wijkvernieuwing, veroudering woningbestand en een extra dreun voor de (bouw)economie. Voor de enquêtecommissie staat nieuwbouw dan ook logischerwijs in het rijtje met aandachtspunten waarvoor de maatschappelijke gevolgen in kaart moeten worden gebracht. Naast huurders, investeringen, wijkaanpak en financiële schade.

Ondanks de goede bedoelingen is er kritiek. Is de enquête geen mosterd na de maaltijd? Blok heeft al een koers uitgezet, de toezichthouders Centraal Fonds Volkshuisvesting en Waarborgfonds Sociale Woningbouw zitten meer dan ooit in de nek van de corporaties, ook het interne toezicht is verbeterd – waarom nog een enquête?

Natuurlijk is de timing niet ideaal. Toch is het goed om alle bevindingen van de afgelopen twintig jaar eens op een rij te zetten en er lering uit te trekken. Dat de schandpaal daarbij gewild of ongewild een instrument wordt, is daarbij onvermijdelijk.

De commissie onder leiding van Roland van Vliet heeft zich al ruim een jaar ondergedompeld in de volkshuisvestingssector en heeft naast een literatuurstudie ook voorgesprekken gevoerd met mensen in en rond de sector. In het corporatieveld toont men zich onder de indruk over de voorbereiding van Van Vliet.

Het vooronderzoek van de enquêtecommissie lijkt grondig. Begin dit jaar werden zelfs via de rechtbank de aantekeningen gevorderd die gemaakt werden bij een extern onderzoek over de malversaties bij Rochdale. Met succes.

Volgende week woensdag wacht de vuurproef: het eerste openbare verhoor. Tot half juli blijft de enquêtezaal het decor voor zwetende corporatiebestuurders. “Dat wordt geen leuk rondje”, zegt een corporatiebestuurder die niet hoeft te verschijnen. De vuile was wordt weer eens buiten gehangen.

Branchevereniging Aedes trok vorig jaar het boetekleed al aan. In een rapport dat speciaal werd opgesteld voor de parlementaire enquête benadrukte het echter wel dat “het overgrote merendeel” van de corporaties bestaat uit “gewone, degelijke sociale verhuurders”. “Maatschappelijke organisaties die zich ondanks alles gewoon bleven bezighouden met hun kerntaak: het fatsoenlijk en betaalbaar huisvesten van mensen.” Of, zoals Jim Schuyt (tot september 2013 De Alliantie) het vorig jaar verwoordde: “Corporaties zijn maar dienaren.”

Saneringen

tweets

Sinds 1990 heeft het Centraal Fonds Volkshuisvesting 1,3 miljard euro aan saneringssteun moeten uitgeven. 0,8 miljard daarvan is in de vorm van een renteloze lening naar de corporaties gegaan. Veruit de meeste steun moest gegeven worden aan Vestia.

Grootste saneringen van corporaties sinds 1990

Vestia Rotterdam 2012 674 miljoen

Woningstichting Nieuw Amsterdam Amsterdam 1993-2000 214 miljoen

WSG Geertruidenberg 2012-2013 118 miljoen

Algemene Nederlandse Woning Stichting Amersfoort 1997-98 63 miljoen

De Samenwerking Capelle aan den IJssel 1998 51 miljoen

Woningbeheer Limburg Geleen 1996 48 miljoen

De Opdracht Lelystad jaren ‘90 42 miljoen

SGBB Hoofddorp 2010 39 miljoen

@ EelcoverRedacteur

Netto bedrijfslasten jaarlijks gemiddeld 1495 euro.

Saneringen

tweets

Sinds 1990 heeft het Centraal Fonds Volkshuisvesting 1,3 miljard euro aan saneringssteun moeten uitgeven. 0,8 miljard daarvan is in de vorm van een renteloze lening naar de corporaties gegaan. Veruit de meeste steun moest gegeven worden aan Vestia.

Grootste saneringen van corporaties sinds 1990

Vestia Rotterdam 2012 674 miljoen

Woningstichting Nieuw Amsterdam Amsterdam 1993-2000 214 miljoen

WSG Geertruidenberg 2012-2013 118 miljoen

Algemene Nederlandse Woning Stichting Amersfoort 1997-98 63 miljoen

De Samenwerking Capelle aan den IJssel 1998 51 miljoen

Woningbeheer Limburg Geleen 1996 48 miljoen

De Opdracht Lelystad jaren ‘90 42 miljoen

SGBB Hoofddorp 2010 39 miljoen

@ EelcoverRedacteur

Netto bedrijfslasten jaarlijks gemiddeld 1495 euro.

Reageer op dit artikel