nieuws

Balgstuw van Aalsmeer geeft zijn geheim nog niet prijs

bouwbreed Premium

Om te voorkomen dat bij een dijkdoorbraak de Haarlemmermeer blank komt te staan, liggen er vier balgstuwen op de bodem van de ringvaart. Na veertig jaar zijn die hard aan vervanging toe.

Het was een revolutionair ontwerp destijds. Vier reusachtige rubberslangen op de bodem van de Ring- vaart van de Haarlemmermeer. Mocht ergens een dijk doorbreken dan zouden twee van die balgen worden gevuld met water en een sectie van de ringvaart afsluiten. Zo kon worden voorkomen dat het water van de Kagerplassen, Westeinde of Braassem de Haarlemmermeer in zou stromen. De balgen waren ontworpen op het hoogtepunt van de koude oorlog. Je wist immers nooit wat de Russen met de Nederlandse waterwerken zouden doen.

Die dreiging is wel voorbij, weet ook Ingrid van Grootveld van het Hoogheemraadschap Rijnland. “Niettemin vinden we compartimentering nog steeds een goed idee. De Ringvaart is immers de slagader van heel Rijnland. En met zo’n balg heb je de boezem razendsnel afgesloten en weer even snel open als de dreiging voorbij is. Terwijl hij geen ruimte inneemt.” Daarom peinst Rijnland er volgens de projectmanager ook niet over om de balgen te vervangen door andere kunstwerken nu ze na ruim veertig jaar aan het eind van hun leven zijn. Bij een proefsluiting een paar jaar terug bleek de balg bij Lisse lek. Het exemplaar bij Aalsmeer keerde niet meer netjes terug in de stalen kist waarin hij op de bodem ligt opgeborgen. “Wat we precies gaan doen weten we nog niet”, vervolgt Van Grootveld. “We halen de balg van Aalsmeer nu naar boven en vervangen in elk geval het rubberdoek. Maar hoe precies hangt af van wat we aantreffen. Misschien moet de balg op sommige plekken worden versterkt, misschien zijn ingrijpender aanpassingen nodig. Ook over de staat van de kist weten we weinig. We gaan het zien en maken dan een herstelplan voor alle vier de balgen”. Terwijl ze spreekt, gaat een duiker te water om de hijskettingen aan te pikken. Van Grootveld is niet de enige nieuwsgierige. Half Aalsmeer lijkt uitgelopen om het hijsen van de mysterieuze balg te aanschouwen. Sommigen wisten wel van het bestaan, maar velen waren zich helemaal niet bewust van het bijzondere waterwerk. Op de oever is namelijk bijna niets te zien dat zijn aanwezigheid verraadt. En meer dan vier keer is hij in al die decennia niet opgeblazen.

Dominee Edjan Westerman, voor wiens huis de hijsoperatie plaatsvindt, bekijkt de werkzaamheden met gefronste wenkbrauwen. Hij was aanvankelijk niet zo gecharmeerd van al die mensen die ongevraagd over zijn tuinhek stappen om het spektakel met de drijvende bok van Mammoet goed te kunnen zien. Mannen in gele hesjes met bouwhelmen op vindt hij tot daar aan toe, maar wie niets met de werkzaamheden van doen heeft, mag een ander plekje zoeken. Hij dacht nota bene eerste rang te zitten, maar geregeld moet hij het terras op stappen om het uitzicht vrij te maken voor hemzelf en zijn gasten. Dan komt een oudere heer naar buiten. Hij stelt zich voor als J.C. Buijze, oud-hoofdingenieur-directeur van Provinciale Waterstaat. Hij heeft de balg in de jaren zestig mede ontworpen en is minstens zo benieuwd als de anderen hoe zijn geesteskind de tand des tijds heeft doorstaan. Westerman gaat op zoek naar een tuinstoel voor hem. De 87 jarige ontwerper van het waterwerk voor zijn deur verdient een voorkeursbehandeling ten opzichte van al die andere opdringerige bezoekers. “We kozen destijds voor balgen, omdat het daarbij niet nodig was de vaarweg te versmallen”, doceert Buijze. “Ook op de doorvaarthoogte had het geen enkele invloed. We hebben het principe in 1962 getest bij een sluis in Hardinxveld waar het uitstekend bleek te werken.”

Buijze’s komst gonst al snel rond op het terras en één voor één komen medewerkers van Rijnland en Mammoet een praatje met hem maken. Dat betekent nog meer mensen op het terras van de dominee. Buijze kan de aannemers zelfs nog adviezen geven over sommige details van de deuren van de kist. Want de overgeleverde bouwtekeningen vertellen ook niet alles. Gelukkig heeft de krasse ontwerper alle details nog haarscherp in het hoofd. Van Grootveld speelt de nieuwe informatie direct door aan de projectleider van Mammoet. Inmiddels heeft Mammoet de bovenkant van de kist boven water. Eerst moet er nog wat rommel vanaf. De ergste bagger was in februari al verwijderd en zorgde voor twee weken uitstel van de hijsoperatie. Ook hoogheemraad Hans Pluckel meldt zich op het terras. Er meldt zich nog iemand op het terras van de dominee. Het blijkt hoogheemraad Hans Pluckel. Nog net niet de minister of koning, maar niettemin een man van statuur. De dominee krijgt steeds meer schik in zijn opgedrongen rol van gastheer en haalt ook voor de Hoogheemraad een tuinstoel uit zijn schuur. Voor Buijze keert hij zelfs met een kussentje terug.

Pluckel heeft niets van doen met de balg, maar woont in de Haarlemmermeer en wordt “ook beschermd door de balgen. Voor een waterbouwer zijn het natuurlijk razend interessant objecten.” Met grote interesse bekijkt hij de folders uit de jaren zestig die Buijze meenam. De hoogheemraad deelt Buijze’s verontwaardiging over de claim van Rijkswaterstaat begin deze eeuw een wereldprimeur te bouwen bij Ramspol. “Natuurlijk is die met een kerende hoogte van 10 meter veel groter. Maar hier lag die wereldprimeur toen al dertig jaar naar volle tevredenheid op de bodem.” Buijze heeft Rijkswaterstaat destijds nog wel eens gebeld om te wijzen op die onterechte claim. Maar de pr-caroussel draaide en werd niet meer stilgezet. De bak is schoon en Mammoet tilt hem helemaal boven water. Een golf van bewondering gaat door het publiek. De dominee is ook steeds enthousiaster geworden en schenkt nu zelfs koffie voor zijn ongenode gasten. Hij kijkt toe terwijl de bok langzaam achteruit vaart om de kist op een ponton te leggen. De geheimen die de bak in zich draagt, blijven vandaag voor hem verborgen. Meer dan wat rubberflappen aan de zijkant zijn niet te zien. Maar Westerman twijfelt er niet aan dat hij vroeg of laat hoort hoe de vork in de steel zit. In wonderen gelooft hij niet als protestants predikant. Maar bijzonder vindt hij het zonder meer. Die balg zou best nog eens in een preek kunnen terugkeren.


Reageer op dit artikel