nieuws

Niets mis met het gunningscriterium laagste prijs

bouwbreed

Karikaturen en onbewezen stellingen over aannemers en opdrachtgevers domineren veelal de discussies over het te kiezen gunningscriterium. Met de laagste prijs als gunningscriterium worden de resultaten van de uitvoering niet slechter dan bij het emvi-criterium.

Resultaten van uitvoering worden niet slechter dan bij economisch meest voordelige inschrijving

Regelmatig wordt in publicaties in onder andere Cobouw ingegaan op het fenomeen gunningscriterium. De nieuwe Aanbestedingswet is weer zo’n aanleiding en in het interview met Hans de Jonge in Cobouw van 11 april 2013 over de resultaten van de Vernieuwing Bouw Monitor komt het onderwerp naar voren.Opvallend in veel van de publicaties is het spreken in karikaturen, onbewezen stellingen en algemeenheden. Laten we een aantal daarvan eens nader bekijken.

De laagste prijs levert altijd problemen op in de zin van tijd- en budgetoverschrijding

Bekende slogans als: Megaprojecten staan synoniem voor budgetoverschrijdingen kennen we allemaal. En helaas is dat ook veelal zo, maar heeft dat iets te maken met gunnen op laagste prijs?

Ook grote projecten die niet met de laagste prijs zijn gegund kennen dezelfde problemen. Het blijft altijd weer een boeiende discussie: wie is de veroorzaker van tijd- en budgetoverschrijdingen? Daar zijn al heel wat onderzoeken naar uitgevoerd. Als belangrijke veroorzakers worden dan onder andere aangegeven:

• Bij ontwerpen wordt vaak te weinig rekening gehouden met de uitvoerbaarheid ervan.

• Projecten worden slecht en onvolledig ontworpen/voorbereid (onvolkomenheden in de bestekstukken, onvoldoende ontwerp coördinatie, etc.)waardoor in de uitvoeringsfase veel en vaak dure aanpassingen nodig zijn;

• Te late en moeizame levering van gegevens en tekeningen tijdens de voorbereiding en/of uitvoering;

• Wijzigingen door de opdrachtgever tijdens de uitvoering.

En het rijtje kan nog gemakkelijk verder uitgebouwd worden. En dan gaan we ook nog voorbij aan allerlei politieke overwegingen om doorlooptijden en kosten van projecten te gunstig voor te stellen om de haalbaarheid van projecten in de besluitvorming maar te vergroten.

Mij is geen publicatie bekend waarin de resultaten van onderzoek zijn weergegeven naar een categorisering van alle oorzaken en veroorzakers van tijd en budgetoverschrijdingen en een procentuele verdeling daarvan, maar ik moet mij al sterk vergissen als niet minstens 80 procent (onbewezen stelling) daarvan niets te maken heeft met de wijze waarop uitvoerende partijen hun prestaties leveren. Al die oorzaken hebben dus geen relatie met het gunnen op laagste prijs. En is het nu echt zo dat bij een discussie over meerwerk of bouwtijdverlenging als gevolg van oorzaken door de opdrachtgever een aannemer met een gunning op emvi anders acteert dan bij een gunning op laagste prijs?

Bij de laagste prijs moet je alles controleren en in de gaten houden

Mijn reactie is dan: nou en? Ik ken geen voorbeelden waarbij een stukje extra controle niet opwoog tegen de lagere aanneemsom. En dat alles moeten controleren valt ook wel mee, is dat echt zoveel meer dan bij een emvi-gunning? Is daar wel eens onderzoek naar gedaan? Een goede toezichthouder dwingt hierin respect af en ook de aannemer heeft meestal belang bij goed toezicht.

De laagste prijs leidt altijd tot minder waarde en het eindresultaat is een product dat je eigenlijk niet wilde hebben.

Onduidelijk is dan meestal wat met waarde wordt bedoeld. Is dat bouwkwaliteit of bijvoorbeeld functionaliteit in relatie tot de kosten? De waarde en het eindresultaat zijn echter veel meer afhankelijk van de kwaliteit van de opdrachtgever en de adviseurs dan van de uitvoerende partijen. Nog steeds kunnen opdrachtgevers moeilijk tot een consistent programma van eisen komen, zelfs niet als er adviseurs bij worden betrokken. Nog steeds kunnen veel opdrachtgevers het niet laten aanzienlijke wijzigingen te willen tijdens de uitvoering. Nog steeds worden adviseurs gecontracteerd op laagste prijs of het laagste uurtarief en nog steeds blijkt het moeilijk om goede op elkaar afgestemde technische ontwerpen en bestekken te maken. En die oorzaken leiden veel meer tot een ongewenst eindresultaat dan het selecteren van uitvoerende partijen op laagste prijs.

Bij het gunnen op basis van emvi wordt het gedrag van de aannemer anders

Dat zal maar zeer ten dele zijn. Voor alle oorzaken die niet aan de aannemer te wijten zijn zal daar geen sprake van zijn. Er is slechts sprake van anders handelen als de criteria waarmee de kwaliteit wordt beoordeeld tijdens de aanbesteding ook daadwerkelijk doorwerken in de uitvoering. Jaap de Koning heeft daar al over geschreven in zijn bijdrage in de Cobouw van 5 april. Kwaliteitsaspecten die niet in de uitvoering terugkomen en die geen vermindering van de bouwsom geven als er niet aan wordt voldaan, hebben geen zin. Dan wordt er meer geld betaald voor een theoretische kwaliteit op papier bij de aanbesteding, maar heeft dit geen relatie met meer kwaliteit in de uitvoering.

Gunnen op emvi bevordert innovatie en vernieuwing en vermindert de faalkosten

Ervaringen van een directeur van een aannemer die na een aanbesteding op laagste prijs de bouw moest realiseren voor een echt scherpe prijs: “Wij hebben er een goed werk aan gehad omdat wij vanaf het begin gedwongen werden om kritisch na te denken over al onze processen en deze continu moesten verbeteren. Dat heeft ons inventief gemaakt en heeft veel faalkosten voorkomen”.

Ook hier geldt dat er pas beweging komt als de kwaliteitscriteria doorwerken in het contract. En uiteindelijk is dat dan ook weer door geld gedreven.

In het P2 Rapport van Robyne van Notten: “Kosten- en tijdoverschrijdingen in bouwprojecten” van 15 juni 2012 worden oorzaken daarvan aangegeven, daarbij ook gebruikmakend van andere onderzoeken. Nergens wordt als oorzaak het gunningscriterium prijs genoemd. Wat mij betreft is er dan ook niets mis met dit gunningscriterium. Slechts in een beperkt aantal gevallen en dan nog met een juiste toepassing is emvi een waardevol instrument. Het is dan ook vreemd dat er nu door de nieuwe Aanbestedingswet uitvoerig moet worden beargumenteerd waarom gekozen wordt voor het meest in aanmerking komende gunningscriterium bij het overgrote deel van de aanbestedingen.

Ongetwijfeld zal dit leiden tot opmerkingen over het tegenhouden van de vernieuwing in de bouw. Dat is echter helemaal niet de bedoeling. Maar voor die vernieuwing moeten naar mijn mening andere instrumenten worden ingezet.

In een volgend artikel wil ik ingaan op mogelijkheden om in de periode voor en tijdens aanbestedingen de randvoorwaarden in te vullen voor een betere beheersing van geld en tijd tijdens de uitvoering.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels