nieuws

Overtreffende trap van duurzaam

bouwbreed

Overtreffende trap van duurzaam

Het was goedkoper geweest de bebouwing te slopen en nieuw te bouwen, maar dat stuitte op bezwaren van de gemeenteraad. De bebouwing is namelijk van historisch belang.

In een voormalig zwembad, gelegen op een van de mooiste plekjes van Nederland, realiseren Woningbouwvereniging Gelderland (WBVG) en Vastbouw Oost een opmerkelijk project. De kleedhokjes en het restaurant van bad Beekhuizen bij Rheden, gesloten in 1989, worden verbouwd tot zes ecologische wooneenheden. Met het oog op de aanwezigheid van ringslangen, dassen, ijsvogels, kikkers en vleermuizen worden later een uitkijktoren en een natuureducatiecentrum toegevoegd.

Beekhuizen is een voormalig landgoed in de gemeente Rheden. De helft van het landgoed hoort bij Nationaal Park Veluwezoom, de andere helft is eigendom van de gemeente Rheden. Het zwembad, ook eigendom van de gemeente, ligt in golvend terrein, dicht tegen natuurgebied de Posbank aan.

“Het is een prachtige locatie, ik zou er zelf ook heel graag wonen,’’ zegt Bernard Smits, directeur van WBVG in Arnhem geestdriftig. Maar daar is geen kans op, de mogelijkheden zijn zeer beperkt. Meer dan zes woningen wil Rheden niet toestaan op het terrein. En die moeten worden ondergebracht in de bestaande bebouwing, want die is volgens de gemeenteraad van historisch belang en daarom het bewaren waard.

Vastbouw voert vaak in opdracht van corporaties renovatiewerk uit. WBVG is een kleine corporatie met beperkte middelen en trekt daarom vaak een derde partij aan als financier. Bij Beekhuizen is dat de corporatie De Woonplaats uit Enschede. De Woonplaats koopt het terrein en verhuurt het aan WBVG, die optreedt als ontwikkelaar en als verhuurder van de woningen.

De toekomst van het zwembadterrein heeft lang in de lucht gehangen. Een nieuwe bestemming vinden was niet eenvoudig. Nadat plannen voor een villawijk, een outdoorcentrum en een natuurhotel onhaalbaar bleken, schreef de gemeenteraad in 2006 een prijsvraag uit. Ironisch genoeg kwamen de krakers die het complex in 2000 in bezit hadden genomen als winnaars uit de bus.

Hun door architect Jos Bannink vormgegeven plan getiteld ‘Broedplaats Beekhuizen’ is tweeledig. Het combineert natuurbehoud op het terrein met renovatie van de bestaande bebouwing. De tochtige en vochtige wooneenheden die de krakers daarin zelf hebben aangebracht, worden vervangen door comfortabele energieneutrale woningen, opgetrokken uit natuurlijke materialen als hout, stro en leem. Eind oktober zette de gemeenteraad na lang wikken en wegen het licht op groen voor dit plan van Broedplaats Beekhuizen, de stichting waarin de illegale bewoners zich inmiddels hebben verenigd.

“De raad heeft zijn tijd genomen, maar nu kunnen we toch gaan bouwen,’’ zegt Remond Molenkamp, vestigingsmanager van Vastbouw Oost. Om er meteen aan toe te voegen dat dit voornemen wel aan enkele beperkingen is gebonden. “Het terrein is tussentijds veranderd in een natuurparadijs. Van de ligweide is een parkje gemaakt dat de grootste kolonie ringslangen van Nederland herbergt. Die dieren mogen niet worden gestoord in hun winterslaap. Wij kunnen er alleen werken tussen half maart en half oktober. In die korte periode moeten we het project realiseren. Dat vergt een forse inspanning.’’

Door deze twee factoren viel de aanneemsom hoger uit dan gebruikelijk voor zes woningen. Molenkamp: “Het was natuurlijk veel goedkoper geweest de bebouwing te slopen en nieuwbouw te realiseren. Maar dat stuitte op onoverkomelijke bezwaren in de gemeenteraad.’’

In Banninks ontwerp behoudt de bebouwing zijn huidige contouren en volumes. Het twee etages tellende restaurant, de aangrenzende kleedhokjes en het voormalige verblijf van de badmeester worden gestript tot op de kale beton- en staalconstructies. De woningen, die in oppervlakte variëren van 60 tot 100 vierkante meter, krijgen een nieuwe gevel in houtskeletbouw en muren van strobalen afgesmeerd met een drie centimeter dikke laag leem. Het stapelen en afsmeren van de balen nemen de toekomstige huurders zelf voor hun rekening: dat scheelt in de kosten.

De muren van stro leveren een dampopen constructie op die zorgt voor groot wooncomfort en een te verwaarlozen energiegebruik. Molenkamp: “Wie wil, kan een houtkachel installeren. Maar die zal waarschijnlijk alleen op extreem koude momenten branden.’’ In het stroomverbruik wordt voorzien door een brede band van zonnepanelen die langs het gehele gevelfront loopt.

Enkele elementen op het terrein vallen buiten het bouwplan. In het pompgebouw wil de stichting op een later tijdstip een natuureducatiecentrum onderbrengen en de beheerderswoning wordt door de gemeente in de verkoop gezet. Voor de houten uitkijktoren van acht meter hoog die Bannink tekende met het oog op wandelaars en natuurvrienden – het zwembadterrein blijft openbaar gebied – is de financiering nog niet rond. Het is de bedoeling dat serviceclubs fondsen gaan inzamelen.

Ondanks de lastige ligging en de tijdsdruk, blijft Beekhuizen voor Vastbouw een interessant project, stelt Remond Molenkamp. “Het enthousiasme van de woongroep heeft aanstekelijk gewerkt. Zij hebben alle bouwvergaderingen bijgewoond. Dat is voor ons een leerzaam proces. Wij zien een groeiende vraag naar duurzaam bouwen in combinatie met collectief opdrachtgeverschap. Dit gaat nog een stapje verder: dit is de overtreffende trap van duurzaam bouwen. Daar willen wij natuurlijk heel graag bij zijn.’’

Sterk groeiende vraag naar collectief wonen

Beekhuizen wordt ontwikkeld door Woningbouw Vereniging Gelderland (WBVG). Deze Arnhemse corporatie beheert uitsluitend complexen waar collectieven uitgaande van een spirituele, ecologische of idealistische overtuiging samenwonen. Onder de huurderscollectieven zijn ook een toenemend aantal samenwonende senioren.

“De vraag naar gemeenschappelijke woonvormen is sterk groeiende,” zegt directeur Bernard Smits. “We kunnen de vraag nauwelijks aan.” De toenemende belangstelling om een woongroep te stichten heeft volgens Smits te maken ‘’met een groeiend gevoel voor gemeenschapszin en het besef dat je bepaalde idealen niet in je eentje kunt realiseren.’’

De meeste collectieven die zich bij WBVG melden met een projectplan, haken overigens weer af. “In negen van de tien gevallen sterft het ideaal een vroege dood omdat het achteraf toch een luchtkasteel blijkt,’’ aldus Smits. Het zwembadproject in Rheden is een uitzondering, waarschijnlijk omdat het in de praktijk al dertien jaar functioneert, zij het illegaal. De belangstelling van buiten is enorm, vertelt Smits. “Staat zo’n plan eenmaal op een website, dan stromen de aanvragen binnen.’’

Beekhuizen blijkt een bijzonder gewilde woonlocatie. Smits: “Het is een once in a lifetime plek. Uitgaande van de belangstelling, zouden we er zomaar honderden mensen kunnen onderbrengen.’’ Maar de limiet die de gemeente Rheden heeft gesteld heeft de volle insteming van Smits: “Je zou de omgeving geweld aan doen als je er meer ging bouwen.”

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels