nieuws

Onmiskenbare voorliefde voor beton, I-liggers en ankerbalkgebinten

bouwbreed Premium

Havermans werken zijn bijna altijd groot en vormen een antwoord op de ruimte waarin zij staan. Terwijl zijn kunst iets ruws heeft en wordt gemaakt uit eenvoudige bouwmaterialen (meestal underlayment), is het constructieve spel dat wordt gespeeld verfijnd.

Havermans heeft zijn kennis van bouwen en construeren grotendeels eigenhandig ontwikkeld toen hij, na zijn opleiding architecturale vormgeving in Breda, in Heeswijk-Dinther in een vervallen boerderij ging wonen. Dak, gevels, constructie: bijna alles was verrot. Havermans heeft de hele boerderij in vijftien jaar tijd in zijn eentje opnieuw opgebouwd. Daarbij maakte hij zoveel mogelijk gebruik van bestaande materialen en technieken, die hij zich eigen maakte door goed om zich heen te kijken. De zware eiken balken die de dakconstructie dragen, vond hij naast boerderijen in de buurt. “Ik heb hier erg veel geleerd over het bouwen op zich. Die balken heb ik bijvoorbeeld met een dissel schoongekapt en met een kettingzaag voorzien van nieuwe verbindingen. Moeilijk, want het hout is door de eeuwen heen knoerthard geworden en zit vol met spijkers.”

Vier jaar na zijn afstuderen, in 1997, werd het de kunstenaar/vormgever duidelijk welke richting hij op moest. “Ik werd gevraagd om een werk te maken voor kunstenaarsinitiatief De Overslag in Eindhoven. Ik stond in die ruimte en zag de vijf ramen, die verschilden in grootte en hoogte. Toen heb ik een constructie gemaakt op een schaal één op drie. De ramen van mijn nieuwe ruimte verbond ik door middel van kokers met de raamkozijnen van de bestaande ruimte. Zo ontstond een zwevende constructie met drie ruimtes: de binnenruimte, de tussenruimte en de originele ruimte. En dat met die mooie, uitlopende kokers… Dat is het moment geweest dat het kwartje viel en dat ik dacht: zó wil ik wel met architectuur bezig zijn.”

Vormentaal

Bij dit eerste project leerde hij de kwaliteiten van underlayment kennen dat hij, wegens geldgebrek, vond op de sloop. “Ik was onder de indruk van hoe sterk zo’n dunne plaat is. Ik ben het meteen constructief gaan gebruiken – en dat doe ik nog.” Dat heeft belangrijke gevolgen gehad voor Havermans’ vormentaal. Veel van zijn projecten zijn beeld en constructie tegelijk. De constructie zit bijna altijd aan de buitenkant, in het zicht, en meestal bepaalt hij het beeld.

Direct hierna kreeg hij de opdracht voor een uitbreiding van een jarendertig-rijtjeshuis in Eindhoven. “De kinderen hadden de woonkamer overgenomen, dus de ouders wilden meer ruimte in de uitbouw. De opdracht luidde: maak er maar een goede ruimte van. Ik kreeg toen het idee voor een losse bak naar buiten, met een bankje vanwaar je naar boven kunt kijken, naar de lucht. De man is namelijk filosoof en in een kleine ruimte kun je niet denken. We hebben het een kunstwerk genoemd, zodat we geen vergunningen hoefden aan te vragen. En ik heb zoveel mogelijk zelf gemaakt. Dat is wel belangrijk in mijn werk: ik wil altijd alles zelf doen. Ik wil niet alles doortekenen en -rekenen en door het zelf te doen kan ik de details in de praktijk bepalen. Dat is mijn manier om tot een ander soort architectuur te komen. Het is ook de belangrijkste reden dat ik geen architect ben geworden. Ik houd van ontwerpen en van uitvoeren. Maar dat hele gedoe daartussenin vind ik een vervelende ruis.”

Niet veel later kreeg hij de opdracht voor een werk in de centrale tentoonstellingsruimte van kunstenaarscollectief De Nederlandse Cacaofabriek in Helmond. Deze ruimte wordt gekenmerkt door vier prachtige gietijzeren pilaren, vier dwarsliggers en een lange lengteligger. “Die onderdelen zijn zó bepalend in de ruimte, dat ik ermee ben gaan manipuleren. Ik maakte ze na, maar dan zonder de knopen, en ben ze over elkaar heen gaan schuiven. Uiteindelijk kwam ik uit op een constructie waarin de delen in een schaal van twee op drie halverwege hun hoogte zijn verbonden met een tensegrity-knoop (samentrekking van tension en structural integrity- red.). Dat was heel spannend, want ze zitten dus niet vast; het lijkt heel stabiel, maar het is een kwetsbare constructie met een wankel evenwicht. Het is bijzonder hoe mensen op zo’n werk reageren. Ze weten niet precies wat ze zien, maar ze gaan op zoek naar herkenning in de ruimte.”

Modellen

Deze werken kenschetsen in grote lijnen de stromingen waarin Havermans werkt: een ruimte of een constructie, relaterend aan de omgeving, en al dan niet met een functie. Hij ontwerpt door het maken van modellen. “Ik kan niet rekenen of tekenen en ik maak nooit iets uit mijn hoofd. Ik maak het eerst op schaal en in de modellen test ik de krachten uit. Gewoon door erop te duwen. Als het model houdt, houdt het echte werk ook.”

De laatste jaren is Havermans ook gefascineerd geraakt door beton en staal. In een aantal recente werken heeft hij typische staalconstructies nagemaakt uit underlayment. In andere werken experimenteert hij met de nieuw ontdekte materialen zelf. Zijn meest recent opgeleverde project is een imposante constructie van beton en staal, in een parkje langs het Noordwillemskanaal, in Groningen. “De opdracht was om een ontmoetingsplek te creëren voor de bewoners van de wijk, Corpus Den Hoorn. Dat heb ik vertaald in een praathuis. Het praathuis als plek is helemaal verdwenen uit onze maatschappij, terwijl het toch belangrijk is voor mensen om een praatje te maken. Ondanks alle technieken denk ik dat mensen behoefte hebben aan face-to-face contact. Dus dat wilde ik veroorzaken.”

De constructie bestaat uit een grote betonnen kolom met een stevig overstek, met een stalen ontmoetingsruimte op de kop die doet denken aan een stuurhuis. “Ik heb me laten inspireren door het naastgelegen Noordwillemskanaal. Ik wilde iets maken dat zich tot de dijk verhoudt en dat refereert aan de scheepvaart. Het overstek is aan de pittige kant en het huisje weegt ongeveer tienduizend kilo. De uitdaging bij dit soort grotere projecten zit erin om een manier te vinden om binnen de schaalslag een manier te vinden waar ik toch dezelfde precisie en tactiliteit behoud. Dit doe ik door zo veel mogelijk op de bouwplaats aanwezig te zijn en een aantal essentiële dingen zelf uit te voeren .”n

Reageer op dit artikel