nieuws

‘Niemand is van de ene op de andere dag expert’

bouwbreed Premium

Ingrid Koenen Al meer dan honderd bouwopdrachten zijn via prestatie-inkoop gegund. Naast Rijkswaterstaat kiezen steeds meer opdrachtgevers voor best value procurement (bvp), maar daarmee stijgt ook het aantal missers en cowboys.

Lessen van evaluatie van best value procurement-projecten

Om de ontwikkelingen enigszins te stroomlijnen, wordt eind mei de Stichting Best Value Nederland opgericht waarbinnen alle activiteiten van NEVI, Risnet, IPMA en dergelijke worden gebundeld. Via een groot congres wordt bvp breder onder de aandacht gebracht.

Met het stijgen van het succes, ontdekken ook steeds meer ‘cowboys’ het gat in de markt en dreigt een wildgroei te ontstaan van zelfbenoemde experts. Volgens ‘uitvinder’ professor Dean Kashiwagi is Nederland na tien jaar experimenteren koploper op het gebied van prestatie-inkoop. Om geen slachtoffer te worden van de wet van de remmende voorsprong is het ook hard nodig om van elkaars ervaringen te leren en kennis uit te wisselen. Rijkswaterstaat heeft om die reden inmiddels alle evaluaties openbaar gemaakt, ook al maakt dat best kwetsbaar: Naast de successen komen ook de kennishiaten, ergernissen en genegeerde risico’s boven.

De opdrachtgever richt zich komende jaren vooral op bvp in combinatie met d&c-contracten en ingenieursdiensten. Inmiddels werken ook ProRail, Amsterdam en diverse waterschappen met prestatie-inkoop. Ook marktpartijen kopen zo in, maar moeten zich nog veel vaker als expert bewijzen.

De inkoopmethode is niet gekoppeld aan een contractvorm, maar vergt wel een totaal andere manier van werken waarbij risicodenken en sleutelfiguren de hoofdrol hebben. Uitgangspunt is dat de markt de expertise in huis heeft en bij de aanbesteding de beste partij bij een klus te zoeken.

Die cultuuromslag is wennen en vergt coaching en training, maar uit alle evaluaties blijkt dat niet elke marktpartij zich van de ene op de andere dag gedraagt als expert: “Als opdrachtnemers de verantwoordelijkheid niet waarmaken, is, naast de bekende sanctiemechanismes, directe escalatie noodzakelijk. De valkuil voor Rijkswaterstaat is om niet de verantwoordelijkheid over te nemen”, is een belangrijke les.

De 2 miljard euro voor de Spoedwet wegverbreding werd als grootste bvp-project ter wereld op de markt gezet. Politiek werd grote druk gezet achter een snelle uitvoering. Via bvp lukte het de tenderfase drastisch in te perken, waarbij de kosten gelijk bleven. Opvallend is dat Heijmans de grote winnaar is van de nieuwe aanpak. De Brabantse bouwer sleepte drie van de zes bundels binnen.

Een andere opvallende les is dat wie bvp echt begrijpt, zowel een hoge emvi-score heeft als een lage prijs indient. Daarbij wordt zelfs ver onder de raming ingeschreven zonder dat sprake is van prijsduiken. “Prijs en kwaliteit gaan hier dan hand in hand.

Ondanks het hoge kwaliteitsaandeel – meestal 70 procent – in de emvi blijkt dat de winnaars van de aanbestedingen en vrijwel altijd de laagste of één na laagste prijs hebben”, evalueert het bvp-team van Rijkswaterstaat. Daarbij wijst het team bijvoorbeeld op de rivierverruiming bij de Nederrijn, dat in mei 2011 is gegund aan Boskalis en Grontmij in een plan-d&c-contract. “De inschrijving had de hoogste kwaliteitsscore en de laagste prijs, fors onder de raming. De verklaring is dat de winnaar het beste plan heeft en het meest efficiënt werkt.” Ondanks de overwegend positieve ervaringen, toonden de marktpartijen zich tijdens de aanbesteding diverse malen onaangenaam verrast door de formele houding van Rijkswaterstaat. “De verwondering en ergernis daarover kwamen vooral boven tijdens één op één interacties bij de inlichtingen en interviews.”

Ook de ervaring met bvp in combinatie met advies blijkt goed te werken. Bijvoorbeeld de planstudie Extra Spuicapaciteit Afsluitdijk is door Haskoning DHV opgeleverd binnen planning en het budget. Daarbij hoefte Rijkswaterstaat minder meerwerk (10 procent) te rekenen dan de gebruikelijke 15 tot 20 procent over alle ingenieursdiensten. De voortoets door Programmabureau Verkenningen en Planstudies werd met vlag en wimpel doorstaan.

Reageer op dit artikel