nieuws

Imperfecte spoormarkt met imperfecte relaties

bouwbreed Premium

Nederlandse spoorbouwers en ProRail kunnen niet zonder elkaar. Daarom spraken zij jarenlang met één mond. Die tijd is voorbij. Spelletjes worden steeds smeriger.

“Een rapport onder de pet gehouden? Dan moet het wel een hele grote pet zijn. Alle aannemers en onderaannemers kennen het”, foeterde de advocaat van ProRail woensdag in de Utrechtse rechtszaal op de derde verdieping.

De raadsman reageerde op het openingsverhaal van de Volkskrant dat toevallig op de dag van juridisch moddergooien verscheen: ‘Inspectie oordeelt hard over ProRail’.

Staatssecretaris Mansveld excuseerde zich er woensdag voor. Ze wist waarschijnlijk niet wat haar overkwam. Toen het inkt van het omstreden rapport zeven maanden geleden nog afgaf, zat zij als gedeputeerde hoog en droog in Groningen. Minister Schultz was destijds verantwoordelijk voor de spoormarkt.

Wie het spoorwereldje langer volgt, weet dat de sector in brand staat. Niet omdat de Tweede Kamer er voor de zoveelste keer over spoeddebatteert. Dat Strukton naar de rechter stapte is het signaal.

Onafhankelijk

Journalisten vinden het vervelend als meerdere partijen de rijen sluiten. Bij ProRail en Rijkswaterstaat is dat een gewoonte. In het kader van een goede verhouding en het algemeen belang voeren de opdrachtgevers het woord. In een imperfecte markt zoals de spoormarkt (één opdrachtgever, een beperkt aantal aannemers) zijn de hoofdrolspelers tot elkaar veroordeeld. Om die reden zitten ProRail en de vier grote spoorbouwers regelmatig met elkaar om tafel. Ze praten over arbeidsvoorwaarden, haalbare duurzaamheidsladders en onderhoudscontracten. Is er een probleem met herfstbladeren of witte sneeuwvlokken, binnenskamers wordt het opgelost.

De Tweede Kamer jammerde en keek ernaar, maar stond aan het eind van elke rit met een mond vol tanden.

Het samen optrekken tussen ProRail en spooraannemers ging tot twee jaar geleden goed. De eerste scheurtjes in het huwelijk op basis van voorwaarden vertoonden zich in 2011. Er was een hoorzitting in de Tweede Kamer.

Sebald van Royen, directievoorzitter van BAM Rail, was opvallend mild voor ProRail, vonden de Kamerleden. Zeker ten opzichte van zijn verklaring op papier die zij eerder kregen toegespeeld. Van Royen kreeg de dag daarvoor een telefoontje van Bert Klerk de voorganger van Marion Gout, president-directeur van ProRail. Was dat soms de reden dat Van Royen was bijgedraaid? Was hij in de maling genomen? De topman van BAM ontkende, maar zocht wel hulp van buitenaf: “Het zou voor de slagkracht goed zijn als een onafhankelijke partij bij de overleggen tussen aannemers en ProRail aan zou schuiven.”

Bij dat voorval bleef het niet. De parlementaire spoorcommissie Kuiken bracht meer inzicht in de werkelijke verhoudingen.

Achter gesloten deuren – dat wel – deden de spoorbouwers een boekje open. Van Royen verklaarde dat hij bang was om kritisch te zijn op ProRail. “Ik deed het één keer eerder. Dat is mij niet in dank afgelopen.”

De directeuren van VolkerRail en Strukton Rail waren aardiger over hun broodheer. Diederik Schonebaum, directeur van Strukton Rail, is enthousiast over de kwaliteitsbenadering van ProRail: “ProRail specificeert duidelijk welke kwaliteit vereist is.” Onthoud dit citaat even.

Prijzenoorlog

De druk van buitenaf wordt groter. Spoormonteurs vrezen ondertussen voor hun baan, aannemers worstelen met de relatief nieuwe prestatiegerichte onderhoudscontracten (pgo’s). Miljoenen euro’s staan op het spel. Egon Groen, van FNV Bondgenoten, trekt aan bel: er woedt een prijzenoorlog op de onderhoudsmarkt. Marion Gout van ProRail herkent zich daar niet in. Twee maanden later komt ze daar op terug. Strukton Rail belooft onmogelijk lage kwaliteitsprestaties, is het verhaal. De aanbesteding van pgo Eemland moet over.

Bouwers en ProRail trekken weer samen op. Er komen nieuwe afspraken. Boetes worden hoger voor beloften die niet worden waargemaakt. ProRail gunt Eemland II voorlopig aan nieuwkomer Asset Rail. Strukton protesteert. De boodschap komt niet aan. Strukton zoekt contact met de buitenwereld en stuurt een brandbrief naar de Kamer.

Staatssecretaris Mansveld wijst erop dat ProRail samen met de aannemers betere spelregels bedacht. Ze maakt geen melding van het woensdag uitgelekte rapport. Een slippertje. In de rechtszaal is van perfecte verhoudingen geen sprake. De beerput gaat open. Schonebaum, ooit zo enthousiast over de kwaliteitsambities van ProRail, draait 180 graden. ProRail kaatst terug: Strukton rotzooide met gunningscriteria. De trein van goed fatsoen ontspoort. De bestemming is onbekend.

Reageer op dit artikel