nieuws

‘Huidig systeem van bouwtoezicht biedt helaas geen enkele garantie’

bouwbreed

Standaardisatie is zijn middle name, slimmer bouwen zijn mantra. Een interview met architect en ‘onafhankelijk’ rijksadviseur Henk van Zeeland: “Hon-derdentien jaar bouwtoezicht suste de consument in slaap.”

Zijn tien vingers tikken op de houten tafel die eventjes fungeert als een denkbeeldig toetsenbord van een computer. De architect met grijze baard, zwarte bril, net pak, ziet op zijn fictieve beeldscherm belangrijke gegevens binnenstromen over zijn kantoor in Soest.

Hij denkt hardop en is op zoek naar informatie. “Belvedèreweg 5a. Wat is het voor gebouw? Wanneer is het gebouwd? Is het brandveilig? Wie heeft het voor het laatst gekeurd.” Hij krijgt geen antwoord op zijn vragen. Over de Nederlandse bouwwerken is weinig bekend, informatie gaat verloren of is slechts verkrijgbaar in snippers.

Het is verre van slim. Want wie moet Van Zeeland, bouwjaar 1946, ‘opgeleverd’ in Den Haag, bellen als het echt misgaat?

Dyslectisch

De leerling van woningmarktgoeroe Hugo Priemus is dyslectisch, zijn architectenbureau best doorsnee. Toch kun je hem nauwelijks standaard noemen. Van Zeeland studeerde cum laude af aan de TU Delft, bemachtigde op eigen kracht een plekje in de juridisch-technische commissie van het Overleg Platform Bouwregelgeving, het belangrijkste overlegorgaan tussen bouw en regering en praat ook op Europees niveau (CEN) mee.

Wereldwijd geeft hij lezingen, bij de ambtenaren van het ministerie van Binnenlandse Zaken is hij kind aan huis sinds het eerste kabinet Lubbers in 1982. Overal, keer op keer verkondigt hij dezelfde boodschap: “Als bouwregels niet simpeler kunnen, maak ze dan intelligenter. Behandel gebouwen als treinen schepen, vliegtuigen en auto’s.”

Hoe klein en simpel zijn boodschap klinkt, grote veranderingen blijven uit. De architect, die voor de leden van Bouwend Nederland en de bond van architecten (BNA) opereert als ondersteunende vraagbaak, maalt er niet om. Het glas is altijd halfvol bij hem. “Hoe intelligent de bouw nu is? Ik geef de sector een zesje, of een zeven.”

De crisis kan verbeteringen bespoedigen, hoopt Van Zeeland. “We maken met zijn allen een rottijd mee. Maar een groot pluspunt van nu is dat de opdrachtgever eindelijk weer koning is. Vijf jaar geleden kon de aannemer nog zeggen: voor jou tien andere klanten.”

Om aan te geven waar het in de bouw aan ontbreekt, vertelt Van Zeeland over bouwregels, normen en daaruit voorkomende rekenprogramma’s die niet op elkaar aansluiten. Of het nu over de sterkte van constructies gaat of energieprestaties, stuk voor stuk vereisen ze eigen berekeningen. En zo gebeurt het dat een bouwplan steeds opnieuw op verschillende aspecten moet worden doorgerekend. “Het Bouwbesluit is minstens goed voor 15 tijdrovende computerprogramma’s. Dat is zonde van de tijd en het geld. Verminder je de faalkosten met één procent, dan levert dat zo 500 miljoen euro per jaar op.”

Oliedom

Het is makkelijker gezegd dan verdiend, ziet Van Zeeland, secretaris van de Beneluxafdeling van Building Smart in. “De Tweede Kamer zegt: regel het zelf maar, terwijl overheden in belangrijke mate meebetalen aan de faalkosten. Aannemers investeren op hun beurt alleen in nieuwe systemen, als ze de kosten snel kunnen terugverdienen. Over slim gesproken.”

Van Zeeland vindt dat normen, gegevens over materialen en bouwkosten communicerende virtuele vaten moeten zijn. Draai je aan het ene knopje in je digitale bibliotheek, dan zie je direct de gevolgen daarvan voor een bouwplan in een Bouw Informatie Model (BIM). Wijzigt de architect, constructeur of uitvoerder één onderdeel, dan ziet iedereen het veranderen. Ook in de BIM-wereld zijn er problemen: “Wereldwijd heb je te maken met verschillende programma’s. Uit Zweeds wetenschappelijk onderzoek blijkt dat het uitwisselen van informatie uit verschillende softwareprogramma’s in de bouw binnen een zogeheten BIG BIM slechts 85 betrouwbaar is. Dat is doffe ellende, omdat je elke berekening daardoor handmatig moet nalopen.”

De bouwkwaliteit in de voorfase moet echt omhoog, waarschuwt Van Zeeland. Als lid van Bouw en Woning Toezicht Nederland is hij voor privatisering van het bouwtoezicht. Elk gebouw moet zijns inziens om de paar jaar tijd worden gekeurd. “Honderdentien jaar lang bouwtoezicht heeft slecht uitgepakt. Teveel is de illusie gewekt dat bouwtoezicht honderd procent toezicht hield. De consument werd in slaap gesust en ook voor de bouwkwaliteit heeft dat negatieve gevolgen gehad. Het is jammer maar het huidige systeem van bouwtoezicht biedt helaas geen enkele garantie.”

Een advies? “Garantie-instituten werken functioneel beter. De minister zou ze moeten erkennen als een soort Landelijke Uitvoeringsdienst, een soort supervariant op de regionale uitvoeringsdiensten waar het kabinet nu aan werkt. Het zal technische toetsing, proceduretijd en onnodige discussies schelen, terwijl de consument meer zekerheid krijgt.”

Van Zeeland reikt de nieuwe minister die over wonen gaat nog een slimmigheidje aan: “Laat geregistreerde aannemers of architecten elkaars werk te laten controleren. In Duitsland doen ze dat ook al jaren. Maak je er een zootje van, dan ga je uit het register. Het voordeel van dat zogenaamde vierogenprincipe is dat je werk altijd beoordeeld wordt. Nu doen gemeenten dat slechts steekproefsgewijs.”

Van Zeeland praat al jarenlang mee met de ‘grote’ jongens. Vlak voor de verkiezingen plant hij nog wat ideeën. Zo vindt hij dat consumenten die geen tuin of balkon hebben, zonder vergunning een buitenruimte moeten kunnen bouwen. Dat geldt ook voor een dakterras. “Ik heb mijn ogen niet in mijn zak zitten. In Amsterdam zitten tal van mensen illegaal op het dak bij warm weer. Om een dakterras te maken heb je nu te maken met gekmakende procedures.” Een kelder bouwen onder een terras, oprit of tuin moet ook vergunningvrij kunnen, vervolgt Van Zeeland. En wil je als overheid helemaal een slag wilt slaan voor de bouw dan zouden soepelere regels helpen voor het tijdelijk verbouwen van kantoren. “Creëer werkgelegenheid. Creëer cashflow. Stop de verpaupering.”

Ontheffingen

In Utrecht kreeg Van Zeeland al een vrijbrief om 20.000 vierkante meter kantoor om te bouwen tot 450 wooneenheden. “Ik adviseerde: het gaat alleen werken als de gemeente voor honderd procent meewerkt. Dat is gebeurd. Verschillende ontheffingen werden verleend. Nu wordt het gebouw dat vijf jaar leeg stond weer gebruikt.”

Het kan slimmer, het kost tijd, maar Van Zeeland heeft geduld. “Het duurde 16 jaar voor de epc voor woningen van 1,4 naar 0,6 ging en om de epc voor woningen en kantoren in elkaar te schuiven. Als een buitenstander dat hoort zegt hij: zo lang?”

Er is een andere kant. Bimmen is ook niet altijd alles. “Eens bimde ik een kantoorgebouw op 0,5 millimeter nauwkeurig. Toen bleek de aannemer niet in staat om op de centimeter nauwkeurig te bouwen. Dan kun je ook zeggen, die domme architect en dat bimmen, dat kan helemaal niet.”

Niet eenvoudiger, dan slimmer. Want als zijn dochter verhuist naar Maastricht, is het te gek voor woorden dat niemand iets kan vertellen over de brandveiligheid. “Dat is toch het eerste dat je wilt weten?”n

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels