nieuws

‘Het gat op de begroting mag geen gat in de weg worden’

bouwbreed

Geldgebrek stemt lagere overheden tot nadenken over nieuwe mogelijkheden als pps. “Het gat op de begroting mag niet een gat in de weg worden. Dat gevoel van urgentie zal de drempel voor nieuwe concepten verlagen”, is de stellige overtuiging van directeur Jean Paul Schaaij van PPSsupport, een publiek en onafhankelijk loket.

Bijna honderd bestuurders kwamen afgelopen week naar de eerste grote bijeenkomst van PPSsupport. Het nieuwe loket van het Rijk biedt de helpende hand bij het opzetten van dbfmo-contracten voor zowel droge en natte infrastructuur als maatschappelijk vastgoed. Schaaij beseft dat het Rijk al meer dan tien jaar pps-projecten promoot, maar dat decentrale overheden daar tot op heden nog weinig brood in zien. Maar het tij lijkt te keren.

Het eerste pps-stadhuis komt waarschijnlijk in Den Helder. In mei valt een besluit. En het Westland en Hoorn oriënteren zich ook op de mogelijkheid van een pps-stadhuis. Noord Holland overweegt het wegonderhoud uit te besteden en in Rotterdam zijn negen zwembaden in een geïntegreerd contract (esco) ondergebracht. Verder bouwt Eindhoven de internationale school via pps en loopt in Groningen de aanbesteding van de regiotram in een dbfmo-contract. De eerste concrete pogingen zijn een feit.

Minister Schultz hield een gloedvol betoog over haar eigen 32 pps-projecten. Rijkswaterstaat en Rijksgebouwendienst kiezen bij grote projecten inmiddels standaard voor de combinatie van ontwerp, bouw, financiering, onderhoud en exploitatie. Daar besparen ze gemiddeld tussen de 10 en 15 procent mee ten opzichte van meer traditionele contractvormen. Volgens de meest recente inventarisatie staat de teller inmiddels op 700 miljoen euro.

En toch lukt het maar mondjesmaat om decentrale overheden zover te krijgen om de contractvorm uit te proberen. Hoge advieskosten, btw-perikelen, koudwatervrees, gedoe en risico maakt bestuurders huiverig. Toch kwamen ze in groten getale af op de bijeenkomst, want de budgetten krimpen en zwembaden, wegen, brandweerkazernes en scholen zijn wel aan vernieuwing toe. Afgelopen maanden klopten acht gemeenten en twee provincies aan voor een oriënterend gesprek bij het nieuwe loket en de verwachting is dat ook waterschappen snel volgen.

“Er zijn nog steeds mensen die denken dat pps de oplossing is voor elk gapend gat op de begroting. Zo werkt het niet. Een beschikbaar budget en een concreet voorstel zijn noodzaak, want op luchtkastelen zit niemand te wachten. En er moet de wil zijn om een pps op te zetten. Zonder ambitie is een project ook kansloos”, schetst Schaaij de voorwaarden om bij het loket aan te kloppen. Zelf gebruikt hij liever het woord loket niet, vanwege het oubollige karakter.

Vertrouwenspartner

Het is voor het eerst dat vanuit het Rijk daadwerkelijk de helpende hand wordt geboden. “Wij hebben geen enkel eigen belang en zullen oprecht adviseren. Die lage drempel van een overheid die een overheid helpt is een voordeel, want wij zijn vertrouwenspartner. Voor plannen voor een nieuw stadhuis, zwembad, multifunctioneel centrum of provinciale weg kunnen we rechtstreeks koppelen aan pps-experts van Rijksgebouwendienst en Rijkswaterstaat. Aan ambtenaren die uit eigen ervaring spreken en zullen waarschuwen voor valkuilen en risico’s”, schetst de directeur de mogelijkheden. Ook de ambtenaren van Veiligheid en Justitie en Financiën staan tot beschikking voor advies.

Schaaij verwacht dat ook pps eindelijk zal aanslaan in de natte waterbouw. De waterschappen hebben via het Bestuursakkoord Water een grote investeringsopgave in het Hoogwaterschermingsprogramma gekregen, zonder dat hun budget is verhoogd. “Daar merk je nu ook belangstelling om projecten anders aan te sturen en meer te doen met hetzelfde geld.” Vergelijkbare kansen liggen er voor het Deltaprogramma van de Deltacommissaris.

Alleen Hoogheemraadschap Delfland durfde de stap aan om via pps een nieuwe zuiveringsinstallatie te bouwen, maar Schaaij verwacht dat er nu meer zullen volgen. “Veel van die installaties zijn in de jaren zestig en zeventig gebouwd en aan vervanging of renovatie toe.” De stap voor een waterschap is veel groter omdat het aantal mega-projecten veel kleiner is dan bij het Rijk en de ervaring minder makkelijk is over te dragen en uit te wisselen. Hetzelfde geldt voor gemeenten en provincies.

Via pilotprojecten hoopt Schaaij ook daar een bemiddelende en ondersteunende rol in te spelen. “Het concept moet zichzelf verkopen en de wil moet van onderaf komen, want dwang werkt zeker niet.” De kansen in de zorgsector lijken op dit moment bijvoorbeeld klein. Ziekenhuizen en zorgcentra zijn nog teveel met andere dingen bezig om pps te omarmen. “Misschien later, want kansen liggen er wel.”

Concrete harde doelstellingen heeft hij zichzelf niet gesteld. “Ik ben afrekenbaar op kennisoverdracht, naamsbekendheid en klanttevredenheid en een stijgend aantal pps-projecten.”

Tegelijk zijn diverse standaarden ontwikkeld voor contracten, waarbij niet meteen het dikke dbfm-contact van het Rijk op tafel ligt. Diverse mini-varianten zijn in omloop en daarnaast zijn concepten zoals de zogenoemde esco (energy service company) in opkomst, waarbij onderhoudsinvesteringen in energie en installaties worden overgedragen aan de markt in een langjarig contract.

De verhouding met PPS-netwerk verliep aanvankelijk stroef. Deze adviesclub timmert inmiddels al zes jaar aan de weg om pps te promoten en verkeerde in verwarring over het initiatief van het Rijk. Inmiddels is de kou uit de lucht door tal van gesprekken en spreken beide partijen zelfs van een verloving. “We vullen elkaar goed aan en zijn van plan optimaal gebruik te maken van elkaars mogelijkheden en netwerken.” De bijeenkomst van afgelopen week was dan ook een gezamenlijk initiatief, waaraan ook Vernieuwing Bouw, BNG en BAM meewerkten.

Er is een speciale menukaart ontwikkeld waarop klip en klaar te zien is hoe ver de advisering strekt, want het is niet de bedoeling het brood uit de mond te stoten van commerciële partijen. “Marktpartijen en vooral de consultants kijken over mijn schouder mee en zullen heus zorgen voor de ‘checks & balances’.” Schaaij vergelijkt zijn organisatie graag met een voetbalcoach à la Johan Cruijff: “Coaching in de voorfase en tijdens de wedstrijd nog een paar aanwijzingen vanaf de zijlijn.”n

Wat PPSsupport momenteel begeleidt

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels