nieuws

Handen uit de mouwen op Biënnale

bouwbreed

Handen uit de mouwen op Biënnale

Nabij het Hofplein is een bouwploeg druk in de weer met hamers en boormachines om houten brugdelen in elkaar te zetten. De Luchtsingel, die zich hier via een versgehakt gat in de gevel dwars door kantoorgebouw Schieblock boort, verbindt binnenkort het Central District met andere delen van de Rotterdamse binnenstad. Boven drukke autowegen.

De gestaag groeiende houten luchtbrug koppelt diverse onderdelen van de testsite, zoals de Architectuurbiënnale de locatie rond het Schieblock heeft gedoopt. “Daar maken we onze handen vuil”, zegt IABR-directeur George Brugmans. “De Luchtsingel is de vonk voor het maken van stad in dit gebied.” ‘Making City’, het thema van de IABR 2012, gaat over de vraag hoe we het kleine stukje aardoppervlak (4 procent) waarop het menselijk leven zich steeds verder concentreert beter kunnen besturen, ontwerpen, organiseren en plannen dan nu. De razendsnelle verstedelijking van de wereld zal ervoor zorgen dat rond 2050 meer dan zeven van de negen miljard aardbewoners in een stad wonen. Negentig procent van onze welvaart wordt geproduceerd in steden, waarin ook ons sociale leven zich in belangrijke mate afspeelt. De vraag is dus hoe we goede steden maken, die leefbaar en duurzaam blijven bij de verwachte groei. Het Rotterdamse gebied dient als mogelijk antwoord: kleinschalig, adaptief, van onderaf georganiseerd, beetje bij beetje groeiend.

De tijd van het Grote Idee in de stedenbouw is voorbij. Dat is wat de 5de IABR ons vertelt.

Bekijk op de grote IABR-tentoonstelling in het Nederlandse Architectuur Instituut de documentairefilm over het Parijse zakencentrum La Défense (1958-2010). Een kantorenwijk waar 150.000 mensen werken, maar slechts 20.000 mensen wonen. “Die eenvoud waarmee men toen dacht stad te kunnen maken, simpelweg kantoren langs één lange centrale as, kan niet meer. Tegenwoordig zet je alle aspecten in om een echt stuk stad te maken. Zoals op de Zuidas”, zegt IABR-curator Henk Ovink. De kans dat over vijftig jaar ook een dergelijke film over de Zuidas wordt gemaakt, acht de topambtenaar van het ministerie van Infrastructuur en Milieu klein. “Hoewel het niet valt uit te sluiten. Je moet adaptief bouwen, maar natuurlijk ook voorspellend zijn.”

Stadslaboratorium

Een expositieruimte met een stadsplan op de grond en een eindeloze hoeveelheid plannen en studies die er aan touwtjes boven bengelen, symboliseert wat hem betreft waar het om gaat.

“Niet daarboven, maar daar op de grond moet het gebeuren”, wijst Ovink.

Het IABR ging voor het werk ‘op de grond’ wereldwijd samenwerking aan met 35 projecten. De grootste daarvan zijn de drie testsites. Die moeten strategieën voor duurzame stadsuitbreiding opveren. In São Paulo gaat het om behoud van regenwoud dat in de weg staat van de oprukkende stad, in Istanbul om de duurzame integratie van een landbouwgebied.

De Rotterdamse site is deels te danken aan de economische crisis. Omdat de klad kwam in hoogdravende plannen voor kantoor- en gebiedsontwikkeling, besloot architectenbureau ZUS met lokale partners, waaronder Codum en eigenaar/projectontwikkelaar LSI, zelf aan de slag te gaan. Resultaat: het Schieblock werd een ‘stadslaboratorium’ met hippe kantoren, een informatiecentrum en een staatsboerderij op het dak. In totaal lopen er achttien projecten. Alles gebeurt met eigen geld, door crowd funding of een kleine subsidie. Alleen voor de Luchtsingel kwam onverwacht een flinke subsidie van 4 miljoen dankzij het gemeentelijke Stadsinitiatief. In het gebied, dat ondanks alle plannen al twintig jaar stilligt, gebéurt ineens iets. “Wij geloven niet in instant stedenbouw, wij geloven in Doendenken”, vertelt Elma van Boxtel (ZUS Architecten). “Als je op de Biënnale rondloopt denk je vaak: waarom worden deze prachtige plannen niet uitgevoerd? Omdat het alleen lukt als je er de juiste mensen aan koppelt.”

De bedrijvigheid in en rond het Schieblock bewijst het succes van die aanpak. Tussen Centraal Station en Hofplein rijden wagentjes rond die een nieuwe ‘hoofdverkeersader’ spuiten met gele verf.

Twintig meter hoger staat ‘dakboerin’ Annelies te schoffelen in Europa’s grootste dakakker (1000 vierkante meter), imker Wouter opent er binnenkort een bijenhouderij. Op het Hofpleinviaduct is de aanleg van het eerste stuk van een kilometerslange daktuin begonnen.

Eronder zijn de eerste van totaal 189 luchtbogen in oude glorie hersteld. Tijdens de IABR is hier de tentoonstelling ‘Design as politics’ te vinden. “Architectuur ís politiek”, verzekert hoogleraar Wouter Vanstiphout (TU Delft) die bezoekers ontvangt tussen maquettes en panelen. Hij schotelt beelden – en muziek – voor uit bruisende Parijse, New Yorkse en Londense volkswijken, die sneuvelden voor nieuwbouw van ontwerpers van het grote gebaar als Le Corbusier en Mies van der Rohe. De boodschap ervan ligt in het verlengde van die van ZUS. Vanstiphout: “Als je ontwerpt vanuit een ideaalbeeld, maar voorbijgaat aan de onderstroom in de samenleving, kunnen geweldsuitbarstingen zoals recentelijk in Parijs en Londen het eindpunt zijn. Een ontwerp vanuit een alomvattend idee, zonder binding met de plek, creëert een flinterdun laagje. Met daaronder een heleboel ressentiment.”

Zie ook www.iabr.nl

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels