nieuws

Lessen trekken uit pps-projecten bij lagere overheden

bouwbreed

– Dbfm is een prachtig instrument, maar het vergt veel begrip, communicatie, kennis, geld en een brede positieve grondhouding. Alleen als die ingrediënten voor handen zijn maken complexe pps-projecten nog een kans bij lagere overheden, betoogt Arent van Wassenaer. Die lokale overheid moet met een aantal lessen rekening houden.

Overheid moet recht hebben om onberekenbaar te zijn

Je kunt vinden wat je wilt van de motieven die de gemeente Groningen ertoe hebben bewogen de tram aan de kant te zetten. Maar, een overheid moet het recht hebben terug te komen op eerder genomen besluiten als voor dat besluit geen politiek draagvlak meer bestaat. Met andere woorden, in private verhoudingen moet een overheid het recht hebben om ‘onbetrouwbaar’ (of liever: onberekenbaar) te zijn. Maar: niets gaat voor niets en zo’n recht kost wel geld. Om die redenen kent het standaard dbfm-contract van de rijksoverheid een vergoedingsregeling voor het geval de overheid een dergelijke overeenkomst wil beëindigen: vanaf het moment dat alle financieringsovereenkomsten zijn gesloten betaalt de overheid de opdrachtnemer alle beëindigingskosten en zijn gemiste rendement.

In het project Wieringerrandmeer (geen dbfm maar gebiedsontwikkeling) was een regeling opgenomen die de overheden het recht gaf eenzijdig dat project te beëindigen; van dat recht heeft de provincie Noord-Holland gebruik gemaakt en er is dienovereenkomstig met de private partner afgerekend.

Er is echter geen standaardregeling voor wat er gebeurt als een overheid een lopende aanbesteding wil beëindigen (waartoe een overheid ook het recht moet hebben).

Ondermeer om die reden zal het besluit van de gemeente Groningen grote gevolgen kunnen hebben voor het succes van toekomstige lokale pps-projecten. Private partijen moeten immers fors investeren in deelname aan een dergelijke aanbesteding. Denk aan bedragen die kunnen oplopen van 8 tot 10 miljoen euro per partij. De beslissing om mee te doen aan een dergelijke aanbesteding hangt samen met de kans om zo’n project te winnen en de vergoeding die je krijgt als je het project niet wint, cq als de aanbesteding voortijdig zou worden afgebroken.

Een lokale overheid die na Groningen nog met succes een groot pps-project zal willen aanbesteden zal met een aantal lessen rekening moeten houden.

In de eerste plaats zal zo’n overheid ofwel vooraf zekerheid moeten bieden dat zij hoe dan ook gaat gunnen als er voldoende geldige inschrijvingen zijn, dan wel ten minste 80 tot 90 procent van de tenderkosten moeten vergoeden bij afbreken van zo’n tender Nog beter is: een combinatie daarvan. Zekerheid kan bestaan door een publiek-publieke overeenkomst vooraf met duidelijk mandaat, of door de vereiste besluitvorming vooraf in beton te gieten. Daarbij zal de publieke financiering vóór de tender rond moeten zijn. Tot slot moeten duidelijke afspraken zijn gemaakt over bevoegdheden van de projectorganisatie.

Het is belangrijk dat een project de brede steun heeft van de betrokken bestuurslagen, inclusief de ambtelijke en inclusief de oppositie. Maar ook van de lokale bevolking. Dat zal zich eerder voordoen als de noodzaak van het project in den brede wordt gevoeld. Denk aan de fileproblematiek in Maastricht: dat schreeuwde om een tunnel. Daarnaast zal het helpen als overheden in alle bestuurslagen (waaronder ook de oppositie) beter zijn voorbereid op alle consequenties van zo’n project: organisatorisch, financieel, kennismatig. Daarvoor is een hoge mate van stakeholderbetrokkenheid een vereiste.

Het verkrijgen van steun voor zo’n project vergt leiderschap, steun en tijd. En dat is met een verkiezingscyclus van vier jaar een lastige. De voorbereiding van grote projecten, zeker als het gaat om alle bestemmingsplannen en wettelijke vereisten, vergt veel tijd, veel inspraak, veel overleg en veel kennis van de betrokken structuren. Dat is niet iets voor één college, maar voor minstens twee. Bij dbfm gaat het dan ook nog om projecten die wel twintig jaar tot dertig jaar kunnen duren. Om zo’n project succesvol te kunnen tenderen is dus brede en duurzame steun nodig, zowel van de bevolking als politiek. En kennis, die zo’n overheid per definitie niet heeft. Dbfm is een prachtig instrument, maar het vergt heel veel begrip, communicatie, kennis, geld en een brede positieve grondhouding.

Alleen als al die ingrediënten voor handen zijn maken complexe pps-projecten nog een kans bij lagere overheden. Zo niet, dan is het voorlopig voorbij.

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels