nieuws

Tien verdiepingen in hout is over tien jaar gemeengoed

bouwbreed

Tien verdiepingen in hout is over tien jaar gemeengoed

“De producten en de productiecapaciteit zijn er, de techniek wordt volop ontwikkeld en de eerste ervaringen met houten hoogbouw zijn positief. We staan aan het begin van een groeicurve die nog wel eens heel ver zou kunnen doorlopen”, zegt prof.dr.ir. Jan Willem van de Kuilen, hoogleraar houtconstructies en houttechnologie aan de TU Delft en de Technische Universiteit in München.

De race is begonnen. Momente el wordt in Melbourne de laatste hand gelegd aan Forté, ‘s werelds hoogste (32 meter) volledig houten woongebouw van tien verdiepingen. Het snelle en lichte bouwsysteem met prefabelementen verkort de bouwtijd van de 23 appartementen tot twaalf weken (30 procent korter dan traditionele bouw). Ook de bouwkosten van 9,6 miljoen euro zijn overzichtelijk. Forté volgt op het in 2011 gerealiseerde en ook volledig uit hout opgetrokken negen verdiepingen tellende appartementsgebouw Murray Grove te Londen, ook bekend als Stadthaus. München en Berlijn tellen sinds vorig jaar respectievelijk een en twee houten woongebouwen van acht verdiepingen en in Milaan is de bouw van vier torens van negen verdiepingen in volle gang. Nederland is met recht voorloper: in Delft staat EcoDUS (1992) met vijf verdiepingen houtskeletbouw, en in Almere sinds 2008 het vijflaagse Malmö Hus (vier in hout). Zoveel is duidelijk, hoogbouw in hout heeft momentum.

Geen grens

Jan Willem van de Kuilen is niet verbaasd dat architecten en bouwers in hout de hoogte zoeken. “Met nieuwe innovatieve houtproducten zit er technisch geen grens aan wat we qua mechanica en gebouwsterkte kunnen bereiken. Er loopt momenteel bij ons een onderzoek om te kijken of een bestaand gebouw van veertig verdiepingen in Shanghai ook technisch te bouwen is met een betonnen kern en kruislaaghouten elementen. En hoewel het onderzoek nog niet is afgelopen, lijkt het erop dat dat kan. Recent is in het Duitse Hannover met Timber Tower de eerste 100 meter hoge houten windturbine gerealiseerd en is een nog hogere van 140 meter voor Hamburg in ontwikkeling. Het geeft in ieder geval de technische mogelijkheden van hout aan.”

Houtskeletbouw bereikt zijn constructieve limiet bij circa vijf à zes verdiepingen. Samengestelde en geoptimaliseerde producten als kruislaaghouten panelen vergroten de stapelmogelijkheid probleemloos tot tien verdiepingen. Cross laminated timber (clt, crosslam of xlam), ook wel aangeduid als kruislaaghout (klh), dickholz, brettsperrholz bestaat uit minimaal drie kruislings ten opzichte van elkaar gelijmde vuren lamellen die samen een massieve plaat of schijfelement vormen tot circa 40 centimeter dik. Dit element kan in zijn geheel een vloer-, wand- of dakelement vormen. Van de Kuilen: “De afmeting van clt is 3 tot 3,5 meter breed en maximaal 16 tot 20 meter lang, dus je wordt heel flexibel in het bouwen. Als je zo’n element rechtop zet, heb je in afmeting al vijf verdiepingen te pakken.” Europa telt onder andere in Engeland, Duitsland, Oostenrijk en Italië circa dertig clt-producenten. Canada, de Verenigde Staten, Nieuw-Zeeland haken inmiddels ook aan. De jaarlijkse productie ligt op ruim een miljoen kubieke meter en is groeiende.

De voordelen van hoogbouw in hout zijn legio. Hout is een licht bouwmateriaal, en past uitstekend in milieubewust bouwen. Niet voor niets meten zowel Murray Grove als Forté hun milieu-imago en zeer lage CO 2 -voetdruk zeer breed uit in hun marketing. Van de Kuilen denkt dan ook dat juist het milieuverhaal de komende jaren de toepassing van hout in hoogbouw een flinke zet in de rug zal geven. “Licht, sterk, vernieuwbaar, CO 2 -neutraal, het zijn allemaal milieuzaken die in de bouw steeds belangrijker worden. Daarnaast zijn er economische voordelen omdat prefab bouwen zo ontzettend snel gaat. In Londen wisten ze zeventien weken op de bouwtijd te besparen. Dat levert economische voordelen op. Nieuwbouw in Italië wordt meer en meer in hout opgetrokken, juist vanwege het aardbevingsrisico. Er zijn Oostenrijkse bedrijven die zonder de aardbeving van L’Aquila (april 2009) de crisis niet hadden overleefd en nu vrachtwagengewijs hun producten over de Alpen leveren.”

De groeiende interesse is ook de reden dat zowel in Delft als München onderzoeken lopen naar de mogelijkheden van hout in hoogbouw. Daarbij wordt in eerste instantie gekeken naar de technische uitvoering en niet zozeer de economische haalbaarheid. Brandveiligheid en geluidwerendheid krijgen volop aandacht. “De huidige techniek en kennis is zonder problemen in staat tien verdiepingen te realiseren. Ga je veel hoger, dan zul je eerst meer gegevens moeten verzamelen en technische oplossingen moeten verzinnen. Welke eisen stel je aan de vluchtwegen? Moet je barrières in de constructie inbouwen door bijvoorbeeld om de zoveel verdiepingen een betonnen schijf als brandstop te monteren? Of installeer je een twee keer zo dikke houten vloer met brandvertragende eigenschappen? Je zult aanvullende geluidsmaatregelen moeten nemen als zwevende dekvloeren en plafonds en het inbrengen van massa met zand en gipsplaten. Het is een boeiende, ingewikkelde materie waarvoor je eerst met oplossingen moet komen voordat je ongebreideld verder de hoogte in kunt. Echter, over tien jaar is tien verdiepingen in hout gemeengoed. We staan aan het begin van een groeicurve die heel ver zal doorlopen.”

Helder

Om de technische specificaties te uniformeren en de verscheidenheid aan kruislaagproducten op de markt terug te brengen, zijn Midden-Europese leveranciers momenteel met elkaar in gesprek. Verder is er een Europese productnorm in voorbereiding (NEN-EN 16351: 2011) om de verschillende productiemethoden en gebruikte materialen helder te krijgen. Van de Kuilen vindt dit een goede zaak. “110 millimeter dikke panelen kunnen zijn opgebouwd uit drie, vier of vijf lagen. Meer openheid en vereenvoudigen van het productpalet waardoor hout constructief een industrieel product wordt, zou niet slecht zijn. Het helpt architecten om in het woud van producten beter hun weg te vinden.”

Het aangekondigde dertig verdiepingen tellende Tall Wood Tower in Vancouver van architect Michael Green is waarschijnlijk het volgende spraakmakende houtgebouw. Het volgende nog hogere project daarna, is slechts een kwestie van tijd.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels