nieuws

Terug naar de gotiek met ultrahogesterktebeton

bouwbreed

Terug naar de gotiek met ultrahogesterktebeton

Een museum bouwen in de vloedlijn van de Middellandse Zee lijkt vragen om problemen. Architect Rudy Ricciotti bewijst dat het kan met ultrahogesterktebeton in zijn spectaculaire MuCEM in Marseille.

Haast alles aan de drielaagse doosconstructie op havenpier J4 is gevormd uit hoge- of ultrahogesterktebeton. Van de 78 meter lange loopbrug, die het museum vanaf het dak verbindt met het twaalfde-eeuws Fort St-Jean, tot aan de Y-vormige kolommen die de uitgestrekte vloeren dragen. Meest opvallende element vormen evenwel de grillig gevormde gevelschermen. “Daarmee voeren we een hele serie constructieve stappen in één keer uit. Ze beschermen het glas en de looproutes, zorgen voor zonwering, hebben een rol in de waterdichtheid en afwatering en geven het gebouw zijn gezicht”, vertelt constructeur Romain Ricciotti, zoon van de ontwerper.

Om hem heen staan grote rekken vol met de kolossale panelen die de Franse uhsb-specialist Bonna Sable maakt op basis van Lafarges product Ductal. De torenkraan van bouwcombinatie Dumez Méditterannée/Freyssinet hijst ze één voor één op hun plaats in de gevel. Niet alleen twee complete gevels, maar ook het dak is volledig afgewerkt met de levendig vormgegeven elementen. Die zijn uitgevoerd in een patroon dat doet denken aan klassiek kantwerk, maar er zijn ook Arabische invloeden in te bespeuren. Dat is geen toeval, want MuCEM (Musée des Civilisations de l’Europe et de la Méditerranée) krijgt een museumcollectie waarin de nadruk ligt op de Middellandse Zee-cultuur.

Handelsmerk

Grillig gevormde constructies uit uhsb zijn het handelsmerk geworden van vader Rudy Ricciotti. Aan de eenvormigheid van modernistische architectuur heeft deze veel gelauwerde Franse architect een broertje dood. “Uhsb stelt ons in staat de gotiek te herwinnen, om weer constructies te kunnen maken die er intelligent uitzien zonder dat er bouten en lassen aan te pas komen”, reageert Ricciotti op de vraag waar zijn fascinatie voor het materiaal vandaan komt. De gevelpanelen in MuCEM doen in de verte inderdaad denken aan de roostervensters in gotische kathedralen uit de late middeleeuwen. Maar daar houdt de gelijkenis ook op. Bonna Sable heeft een hypermodern productieproces om de uhsb-elementen in stalen mallen te maken met behulp van betonspecie met een extreem fijne korrelstructuur en staalvezelwapening. In het geval van de gevelelementen resulteert het in beton met een karakteristieke cilinderdruksterkte van 120 megapascal. Ricciotti gebruikte het materiaal eerder in verbluffende bouwwerken als het Musée Jean Cocteau (Menton, 2010) met zijn tentakelachtige witte gevel, het meer geometrische Centre Choréographique National (Aix-en-Provence, 2006) en de 70 meter lange Pont du Diable. Laatstgenoemde brugconstructie geldt als proefstuk voor de twee uhsb-bruggen die naar het MuCEM voeren. De glimmende zwarte constructie hangt hoog boven een deel van de bouwplaats dat na trekken van een tijdelijke damwand aan de oostkant van de bouwplaats overspoeld wordt door zeewater. De eerste MuCEM-brug werd in het eerste kwartaal van 2011 uit drie grote moten samengesteld die door middel van naspanning in dwarsrichting met elkaar werden verbonden.

Met zijn inzending voor het museum in Marseille versloeg Ricciotti onder meer Rem Koolhaas’ bureau OMA. Het gebouw heeft de vorm van een kubus van 72 bij 72 meter en een totaal vloeroppervlak van 15.000 vierkante meter. Het bestaat grotendeels uit geprefabriceerde elementen die door middel van naspannning met elkaar zijn verbonden. Uhsb is gebruikt voor de meeste kolommen, maar ook voor wanden die een extreem hoge vuurbelasting moeten kunnen weerstaan. Bepaalde ruimtes moeten op kamertemperatuur kunnen blijven wanneer de temperatuur in omliggende ruimtes oploopt tot 1000 graden Celsius.

De superslanke kolommen van het MuCEM hebben een Y of een N-vorm en reiken 6 tot 9 meter hoog. Een deel van de kolommen heeft de vorm van een boom die naar boven toe vertakt. De mal voor het uhsb waarin deze zijn gegoten is met de hand vervaardigd door een ambachtsman. Het geeft een idee van de vormvrijheid die vezelversterkt uhsb geeft.

De constructieve uitwerking van het architectonische concept vereiste voortdurend overleg tussen vader (architect) en zoon (constructeur) Ricciotti. De ongewone constructiemethode waarvoor Lamoureux & Ricciotti Ingenieurs koos, heeft deels te maken met de eis dat het gebouw aardbevingbestendig moet zijn. De door vader Ricciotti bedachte 4000 vierkante meter grote vloeren zonder dilatatievoeg zijn uitgewerkt door vloervelden te maken die worden gevormd door een veld van voorgespannen H-liggers, elk 25 meter lang. Door ze met staalkabels te verbinden met de kolommen konden ze worden nagespannen. Twee dwarswanden vormen de ruggengraat van het gebouw. Zoon Ricciotti noemt het gekozen concept “risicovol, want nooit eerder vertoond”. Voor vader Ricciotti maakt dat de opdracht juist opwindend. Ricciotti: “Het plezier van jezelf in gevaar brengen is in de kern erotisch.”

Boven op de relatief lichte gebouwconstructie staat een lange rij jukken van uhsb, met een spanwijdte van dertien meter. Daaraan zijn de gevelpanelen opgehangen die de looproute afschermen die langs de gevel omhoog het gebouw in voert.

Hoofdreden voor het gebruik van uhsb in de MuCEM-gevel is het agressieve maritieme klimaat, dat zelfs het beste roestvast staal doet roesten. Daarvan heeft het keiharde beton geen last, proeven wijzen uit dat het materiaal zonder verdere afwerking ten minste vijftig jaar onderhoudsvrij is. Mooi meegenomen is daarnaast dat de panelen met behulp van uhsb bijzonder maatvast produceerbaar zijn. De maximale tolerantie bedraagt 1 millimeter.

De hoge kosten van uhsb relativeert Romain Ricciotti. De bouw van het MuCEM kost, inclusief de renovatie van het naastgelegen Fort St-Jean 200 miljoen euro. “Als je naar de totale levenscyclus kijkt, is dat te overzien. Na het gieten van het beton ben je voor zeker een halve eeuw klaar, terwijl je pal aan zee zit. Maar helaas, zo denken de meeste opdrachtgevers niet.”

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels