nieuws

Eureka, warme faunatunnel met lichtdoorlatend dak

bouwbreed

Laat maar lachen, die stoere kerels. Wat werkt, dat werkt. De ene keer prutst Martin Voorma aan een rollator. Dan weer bedenkt hij een oplossing om zandhagedissen veilig aan de overkant van de weg te krijgen.

Martin Voormakrijgt gemakkelijk de lachers op zijn hand. Vertelt smakelijk over zijn nieuwe vondsten. Maar een goed idee is niet genoeg om een vernieuwing tot een succes te maken. Rekenen, rekenen, rekenen. Van Shellator tot luxe faunatunnel.

“Ik ben nogal lui”, schertst de Groninger bioloog en milieutechnoloog. “Hoe kun je het werk simpeler maken? Prettiger. Lui willen zijn, is een goed uitgangspunt om creatief te worden.”

De vrijdenkende innovatieman van ingenieursbureau Arcadis springt van de hak op de tak. Kijkt om zich heen, raakt in de ban en schetst een oplossing. Rekenen, rekenen. Want zonder goede argumentatie slaan alle plannen dood.

Waarom schaft een stad als Zwolle zich geen mudtrap aan? Zo’n installatie kan handig, voordat het water uit Salland de stad instroomt, zeker de helft van het slib wegvangen. Dan kan de gemeente aantrekkelijk besparen op het jaarlijkse baggerwerk. Reken maar uit. Voorma haalt de schouders op. Niet elk goed idee haalt overal de eindstreep. Wie wel gebruik gaat maken van de vinding is waterschap Vallei en Eem in Renswoude.

Bij Shell kreeg Voorma de lachers op zijn hand. Verscheen daar plotseling tussen de hightech installaties een zonderling met een rollator.

“Bij een inventarisatie op het terrein van Shell maakte ik gebruik van een notebook. Het apparaat weegt al snel drie tot vijf kilo. Daar sta je dan met je computer tegen de buik. Ik heb bij de kringloop voor 22,50 een rollator gekocht. Lessenaartje erop en klaar ben je. Duizend keer ben ik uitgelachen. Het moest niet gekker worden.”

De hilariteit was voor Voorma stimulans om door te zetten. Met de rollator – inmiddels omgedoopt tot Shellator – kan immers veiliger gewerkt worden dan voorheen. Af en toe ging het wagentje op de rem en veranderde het voertuig in een mobiele stoel. Dan pufte Voorma uit met een brede glimlach.

“Inmiddels hebben we een Shellator 2.0. Uit de kelder van een bejaardenhuis, eentje met standaard voor de paraplu. In het mandje is plaats voor de helm en de handschoenen. De rollators werken formidabel.”

Van een slibvanger via de rollator naar waterbemonstering is voor Voorma een kleine stap. Waarom gaat ieder jaar weer een kwart miljoen meter plastic leiding de bodem in om water te bemonsteren? “Knotsgek. Het plastic blijft achter en breekt af in schadelijke stoffen. Neem liever peilbuizen, vervaardigd van biologisch afbreekbaar materiaal, zoals die recent door Natural Plastics te Beverwijk in productie zijn genomen. In Scandinavië zijn de plastic bemonsteringsbuizen in de bodem al verboden en valt de keuze op roestvrijstalen buizen.”

Voorma denkt de biobuizen, vervaardigd uit zetmeel en hars, een grote toekomst toe. Voor de verwijdering van de tijdelijke bemonstering, zoals opdrachtgevers regelmatig eisen, worden soms graafmachines ingezet. Bij de biologisch afbreekbare variant van de leidingen kunnen de tot 50 meter diepe buizen blijven zitten. Effectief en milieuvriendelijk zijn ze af te dichten met de klei van betonietkorrels.

Dit jaar vindt volgens de innovatieman van Arcadis een doorontwikkeling plaats naar bemonsteringsslangen van biomateriaal. Hij denkt ook aan toepassingen voor tijdelijke drainage.

“Binnenkort worden in Groningen twee biopeilbuizen van 3 meter geplaatst. De kosten zijn hoger dan van plastic exemplaren. Maar waar praat je eigenlijk over, vergeleken met de totale investering in een project? Je bespaart weer een beetje CO2-uitstoot en dat wordt bij het verkrijgen van orders steeds belangrijker.”

Regenwater

Creatieve ideeën kunnen overal ontstaan. Voorma verbaasde zich in Brussel over een grappige wasbak die scheen te lekken. Hij was op het verkeerde been gezet door licht doorlatend beton van de firma GSO uit Boven-Leeuwen. Lichtdoorlatend? Jazeker. Je brengt gewoon een portie glasvezel aan in het bouwmateriaal.

Eureka! Het lichtdoorlatende materiaal zou wel eens een uitkomst kunnen zijn voor de faunatunnels ten behoeve van padden, hagedissen en ander klein grut.

“Tot dusverre worden vanwege het licht meestal roosters gebruikt. Ook open betonstructuren komen voor. Beheerders hebben aan de roosters een bloedhekel. Ze raken vol met bladeren en zijn hinderlijk voor wielrenners. Ook lopen ze vol met regenwater. Op sommige plaatsen zijn de tunnels daarom dichtgestort met asfalt of beton. Zoals in Drenthe, waar ze op last van de provincie weer opengemaakt moesten worden.”

De tunnel met lichtdoorlatend dak is door de ontwerpers van Arcadis geperfectioneerd tot een systeem dat bij faunapassages licht in de tunnel brengt.

“Zorg altijd voor een zo goedkoop mogelijke oplossing”, benadrukt Voorma. “Het gevaar van innovatie is dat je er te veel bij haalt. De basis van de tunnel is een eenvoudige betonnen goot.”

Zoutkristallen

Wat de dieren in de faunatunnels nodig hebben, zijn behalve licht ook warmte. Donker en guur is voor geen enkel wezen aantrekkelijk. Aan de betonnen goot met zijn lichtdoorlatende dak zijn matjes toegevoegd van warmte vasthoudend materiaal. Om precies te zijn PCM van de firma Salca uit Ootmarsum, Phase Change Materials dat warmte op een voorgeprogrammeerde wijze opslaat in zoutkristallen. Het overdag stijgen van de temperatuur maakt de kristallen vloeibaar. De opgenomen warmte wordt als de buitentemperatuur daalt geleidelijk afgegeven, waarna de kristallen hun vaste gedaante weer aannemen. De eigenschappen zijn uitstekend geschikt om de temperatuur in de tunnel aangenaam te houden.

Zo nodig kan in de deklaag een piëzo-elektrisch element worden ingebouwd. Door de verkeersbelasting kan dan stroom worden opgevangen in een accu die ’s nachts energie levert om te verwarmen. In het piëzo-element ontstaat elektrische stroom doordat kristallen worden samengeperst en een potentiaalverschil ontstaat.

Voorma: “Ik heb de ideeën over de faunatunnel in een prikkelend stuk op het internet gezet. Binnen een paar weken meldden zich zeker twaalf klanten. Van Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten tot de gemeente Amsterdam en de provinciale landschappen. Spoorbeheerder ProRail wil tachtig tunnels aanleggen.”

De primeur voor de tunnel met het lichtdoorlatende dak is voor Natuurmonumenten. In de omgeving van Arnhem wordt met specialist faunatunnels Arfman Hekwerk uit Holten gewerkt aan de eerste comfortabele passage voor de kleine dieren. Precies op tijd gereed voor de trek in februari.

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels