nieuws

De trage opmars van granulaatbeton

bouwbreed Premium

Wie de kringloop van bouwmaterialen wil sluiten kan gebruik maken van betongranulaat als vervangende toeslagstof in beton. De kostprijs, milieubelasting en technische eigenschappen zijn vergelijkbaar met die van beton met grind en zand.

Het toepassen van granulaatbeton lijkt dan ook vooral een uiting van maatschappelijk verantwoord ondernemen (mvo). Dat blijkt uit een snelle rondvraag onder deskundigen. De ontwikkeling van granulaatbeton versnelde in de jaren negentig. Het vervangen van grind en zand door granulaat werd als milieuvriendelijk beschouwd, omdat de grondstoffen schaars zouden zijn en de natuur gespaard moest worden. Later kreeg het hergebruik van gebroken beton het etiket ‘duurzaam’ in de betekenis van het Engelse woord sustainable (volhoudbaar). De winning van primair grind en zand in de natuur zou de toekomstige wereld schaden. Dat argument heeft geen stand gehouden.

Toch lopen verschillende granulaatbetonprojecten, onder meer gecoördineerd door organisatiebureau De Kok en Partners uit Arnhem. “Wat wij doen is netwerken, oplossingen zoeken voor samenwerking in de keten”, aldus Raffaleo Amato van De Kok en Partners. “Het loopt, we hebben projecten in Noord-Brabant en Utrecht. In de regio Arnhem/Nijmegen is een ketensamenwerking opgestart. Het onderwerp speelt vooral in Nederland. In Zuid-Italië bijvoorbeeld is granulaatbeton volledig onbekend.” Volgens Amato is granulaatbeton beter voor het milieu, maar niet als het gebroken beton over grote afstanden moet worden getransporteerd. “We bevorderen lokale projecten, zorgen dat partners afspraken maken en elkaar garanties geven, faciliteren het proces en nemen barrières weg. Zowel betongranulaat als cementzand kunnen worden hergebruikt”, aldus Amato. Volgens haar bestaan technisch eigenlijk geen problemen.

Zuinig

David de Kok van De Kok en Partners stelt dat de Belgen verder zijn met de invoering van granulaatbeton, althans met de ontwikkeling van richtlijnen. “In Nederland speelt een gebrek aan primaire grondstoffen een rol, in andere landen minder. Wij zijn zuinig op onze grondstoffen. Maar op het moment zit weinig schot in de toepassing van granulaatbeton. Het begint zachtjes te komen. De markt ziet wel dat het nodig is, als onderdeel van maatschappelijk verantwoord ondernemen. Slopers, brekers, betonmortelbedrijven, aannemers en vragende partijen zijn daarbij betrokken. We hadden ooit het Nationaal Pakket Duurzaam Bouwen. Daarin stond 20 procent vervanging van grind door granulaat. Eind jaren negentigwerd ongeveer 1 procent van de primaire toeslagstoffen vervangen door granulaat.”

Momenteel wordt 2 procent van het grind en zand vervangen door granulaat, stelt De Kok. “Dat is weliswaar een toename van 100 procent, maar het is niet substantieel. Echter, met granulaatbeton kun je iets doen aan het imago van bedrijven. Vooral in het westen wordt veel beton gesloopt uit de jaren veertig en vijftig. In het oosten van Nederland minder. In Zeeland is granulaat goedkoper dan elders, omdat de leveranciers het moeilijk kwijt kunnen. Langs de A12 gaat het in de wegfundering. De leveranciers van granulaat doen investeringen. Ze hebben inkomsten van zowel de inkoop als verkoop van gebroken beton. De handel in granulaat is een dagmarkt, terwijl voor grind en zand jaarcontracten worden gesloten. De prijzen van granulaat en primair grind en zand zijn concurrerend.”

Alle partijen in de betonketen zijn positief over de toepassing van betongranulaat in beton. Volgens de Branchevereniging Recycling Breken en Sorteren (BRBS) is de afzet van granulaat in de betonsector een kansrijke en belangrijke optie. Een knelpunt is, dat in veel rekenmodellen geen milieuvoordeel tot uiting komt. Vanuit de ‘cradle to cradle’-gedachte is het belangrijk om betonpuin hoogwaardig te hergebruiken en downcycling te voorkomen.

Volgens de Vereniging van Ondernemers van Betonmortelfabrikanten in Nederland (VOBN) vallen de technische eigenschappen van granulaatbeton binnen de marges van die van beton met primair grind. Pas bij vervanging van meer dan de helft van het volume zijn aangepaste uitvoeringsregels aan de orde. De VOBN heeft een Protocol Betongranulaat voor de homogeniteit, textuur, akoestiek, warmteaccumulatie en emissies.

Het Stimuleringsprogramma Duurzaam Bouwen van de overheid schreef 20 procent vervanging van grind door granulaat voor. De BRBS en de VOBN hebben aangedrongen op meer dan 20 procent in beton voor de woningbouw. Toen is CUR-aanbeveling 112 opgesteld. Nog geen vier jaar geleden stelde Gert van der Weegen, betontechnoloog en algemeen directeur van Intron, dat een vervangingspercentage van 100 procent ook mogelijk is, als de constructeur wat aanvullende eisen in acht neemt. Cementsteen is poreuzer dan grind, daardoor is sprake van meer waterabsorptie. De verwerkbaarheid van granulaatbeton is wat kritischer voor krimp en kruip en de stijfheid van het beton neemt iets af. Een uitvoerder meldt dat het verstandig is betongranulaat te bevochtigen voordat het aan het betonmengsel wordt toegevoegd.

In Groningen zet het Contactnet duurzame innovatie Noord-Nederland (Codin) zich in voor de toepassing van betongranulaat in beton. ‘Het duurzaamheidsprobleem is dat de keten niet gesloten is. Sloopbeton wordt niet hoogwaardig gebruikt, maar eindigt als wegfundering (downcycling)’, staat op de website van Codin. Daarom is het Betonketenoverleg Gemeente Groningen opgericht. “We ondertekenen binnenkort een convenant. Daarbij zijn betonmortelcentrales en sloopbedrijven betrokken, maar geen opdrachtgevers”, meldt Peter Bootsma van Codin. In Groningen zijn twee van vier Rijkskantoorgebouwen gesloopt, maar dat is een parallel project van Strukton, Ballast Nedam en Pouw. “Het betongranulaat wordt echter niet op locatie hergebruikt, dat ligt vergunningstechnisch lastig”, weet Bootsma.

Verleiding

André Burger, directeur van het Cement- en Betoncentrum in ‘s-Hertogenbosch, vat samen: “technisch is veel mogelijk met granulaatbeton. Goed beton maken met 100 procent grindvervanging kan, maar in de praktijk komt het er zelden van. Alle grote mortelbedrijven zijn ermee bezig, maar het is slecht gesteld met de beschikbaarheid van kwalitatief hoogwaardig granulaat. Beton laat zich prima recyclen in beton. Maar de verleiding is groot om ook ander bouwpuin tot granulaat te verwerken, menggranulaat. Vaak is dat economisch aantrekkelijker dan het scheiden van bouwpuin en het produceren van betongranulaat. Daarnaast, de markt leidt veel betonpuin de wegfundering in.”

“De intentie om betongranulaat toe te passen bestaat”, vervolgt Burger. “Maar het blijft extra kosten om betonpuin van ander bouwpuin te scheiden. Bovendien is primair grind en zand momenteel niet schaars. Na een aantal hoge rivierwaterstanden heeft de overheid het Grensmaasproject opgezet. Het doel is hoogwaterbestrijding, het nevendoel is natuur creëren, de bijvangst bestaat uit de productie van zand en grind.” Volgens Burger wordt momenteel 2 tot 3 procent van het volume grind in betonmortel vervangen door granulaat. “De ideale situatie, bijvoorbeeld een viaduct slopen, mobiel breken en in de directe omgeving verwerken, doet zich niet zo vaak voor”, aldus Burger. Granulaatbeton kent daarom een trage opmars. Vaak verliest granulaatbeton het van beton met primaire toeslagstoffen, qua prijs en milieubelasting. De drijvende kracht achter betongranulaat is de ‘cradle to cradle’-duurzaamheidsgedachte.

Reageer op dit artikel