nieuws

‘Bij scheppingen op het scherp van de snede hoor je direct de gevolgen’

bouwbreed Premium

O ja, laat ook maar even iemand komen die alles van akoestiek weet. Al te vaak krijgen opdrachtgevers later de rekening gepresenteerd van zoveel zorgeloosheid. Tonnen moeten dan worden uitgegeven, miljoenen wellicht, om vreemde echo’s en ijzeren stiltes op te heffen. Soms resteert alleen de sloophamer.

“Altijd is het invechten. En als je dan aan tafel zit is het niet vanzelfsprekend dat je op de juiste manier geïnformeerd wordt. Akoestici moeten daarom een heel actieve rol spelen. Alles controleren, zaken precies aangeven en het proces heel goed bewaken.”

Theo Raijmakers (1949) studeerde in Eindhoven af als constructeur, ging naar TNO in Rijswijk en werkt al weer twaalf jaar als specialist in geluid bij ingenieursbureau DHV. Lang en intensief trok hij op met de in februari onverwacht overleden hoogleraar akoestiek Renz van Luxemburg. Samen werkten ze aan projecten zoals de Congrexpo in Lille, Casa da Música in Porto en multifunctioneel theater Wyly in Dallas.

“Van Luxemburg was jarenlang de trekker van de projecten, architectenbureau OMA van Rem Koolhaas een vaste opdrachtgever. Nog steeds doen we een of twee projecten per jaar voor OMA. Niet gemakkelijk natuurlijk, Koolhaas is een grensverleggend architect. Dan moet je buiten de normale kaders kunnen denken. Blijkbaar zijn we daar met ons Eindhovense team van zestien personen goed in.”

De uitdagingen voor een akoesticus als Raijmakers liggen vooral in culturele gebouwen. Standaard gebouwen hebben hun standaard oplossingen. Waar de cultuur echter op de voorgrond springt, kunnen de architecten zich uitleven en is niets meer gewoon.

“De akoestisch adviseur krijgt dan een bijzondere rol in het projectteam. Je vertelt over de randvoorwaarden en neemt de gedachten van de architecten, constructeurs en installateurs in je op. Op al die drie gebieden moet je deelkennis hebben. In het begin gaat alles meestal goed. Maar de architecten, constructeurs en installateurs zijn niet de enige partijen. De aannemer stuit op problemen en stelt oplossingen voor. Hoe weet je dat je voortdurend de juiste informatie krijgt? Op de factor communicatie kan veel misgaan.”

Badkamer

Neem de Nederlandse ambassade in Warschau. Een prachtig gebouw. In de vergaderruimte zijn echter alleen harde materialen gebruikt: glas en natuursteen. “Absorptie nul. Dan krijg je een lange nagalmtijd. Alsof je in een badkamer praat. Je wordt stapelgek. Er was bespaard op een akoesticus. Regelmatig worden we gevraagd om een tweede opinie te geven. Bij problemen verzin je ter plaatse een oplossing. Afgelopen jaren zijn veel sporthallen gebouwd. Meestal was daar geen akoesticus bij betrokken. Het resultaat is dan dat de instructeurs veel te hard moeten schreeuwen en stembandproblemen krijgen.”

Bij standaardgebouwen zijn zoveel veiligheden ingebouwd dat bij kleine wijzigingen meestal niets mis gaat, zegt Raijmakers. Bij scheppingen op het scherp van de snede echter hoor je direct de gevolgen. Zo dacht een bouwer in de Verenigde Staten slim te zijn door de kozijnstijlen in de glazen wand achterwege te laten. De draagkracht van het glas was immers groot genoeg. De kieren die ontstonden haalden – zo bleek later – jammerlijk de noodzakelijke geluidsisolatie onderuit.

Raijmakers duikt op daar waar bijzondere prestaties nodig zijn. Bij het Muziekpaleis in Utrecht bijvoorbeeld. Vier zalen hangen in de lucht, spectaculaire vormgeving, lichte constructie.

“De zware geluidsinstallaties vragen massa. In Utrecht heb je daarentegen te maken met een lichte constructie. Als ergens in het proces het besluit valt minder gewicht toe te voegen, ontstaat een zwak punt. Dan voldoet de hele zaal niet meer. De zwakste schakel bepaalt de prestatie.”

Balkons

In Porto rekende Raijmakers aan de fameuze Casa da Música, bepaald geen eenvoudige schoenendoos. Aan de kopse kant van het gebouw bevindt zich een glazen gevel. “De gemiddelde akoesticus zal zeggen: kan niet, je moet hout hebben. In Portugal echter is bewezen dat je ook goed met glas kunt werken. Als je maar voldoende compenserende maatregelen treft. Bij het Dee and Charles Wyly-theater in Dallas bestaan de wanden zelfs voor 75 procent uit glas. Je kunt prachtig naar buiten kijken. Om de harde vlakken tijdens de voorstelling goed te laten functioneren, worden voor de wanden in Dallas balkons gehesen. Overal zijn objecten die breken. Daardoor wordt het glas door het geluid niet langer als hard vlak gezien.”

Bij het tot leven brengen van ogenschijnlijk akoestisch onmogelijke bouwsels speelt het werken met driedimensionale modellen een cruciale rol. Waar gaat wat mis? Vervolgens puzzelt Raijmakers met de architect naar oplossingen. “Een heel dynamisch proces. Over en weer tikken de ideeën. Met als resultaat een aantal mogelijke varianten.”

Het bolvormige theater in Taiwan. Onmogelijk bestaat niet. Maar hoe kom je van de hinderlijke focuswerking af? Slim werden absorberende en reflecterende vlakken geïntegreerd.

“Je kijkt naar de verdeling van absorberend en niet absorberend. Daar begin je mee. Uit het schetsontwerp haal je hoe de zaal eruit zal gaan zien. De architect wil rond, egaal met een lichtblauwe kleur. Dan is het zaak om de wensen zo goed mogelijk in te vullen met materialen. Voor het weren van lage tonen kom je dan soms uit op multiplex op een gesloten spouw van gipskarton.”

Het gros van de architecten heeft geen ervaring met theaterbouw, laat staan met concertzalen. Bij nieuwkomers probeert Raijmakers een sfeerbeeld te ontlokken. Wat hebben ze zelf in gedachten, in welke kleuren, in welke materialen? Als het contact klikt, neemt het enthousiasme toe en wordt het gebouw steeds meer een eigen zaal.

“Als een van de partijen in het ontwerpteam niet meekan, is dat een ramp. Als een constructeur zegt: dat kan niet. Dan moeten wij voorbeelden aandragen die laten zien dat het wel kan. Denk niet binnen de kaders van je eigen vakgebied. Laat de problemen niet bij de andere partijen liggen.”

Samen optrekken. De installateur moet in een vroeg stadium al voldoende ruimte opeisen voor zijn kanalen. Niet zelden wordt het dunne lijntje op de tekening onderschat en ontstaan later in het proces problemen.

“Communicatie is belangrijk. En een goede verstandhouding. Dan kun je samen een project naar een hoger plan tillen.” n

Wyly-theater in Dallas, VS.

Projecten waarbij Theo Raijmakers de afgelopen jaren is betrokken. Van links naar rechts: exterieur en interieur van het Wyly-theater in Dallas, en het Casa da Música in Porto, Portugal.

Casa da Música in Porto, Portugal.

Reageer op dit artikel