nieuws

Welk gebouw is belangrijk?

bouwbreed Premium

Welk gebouw is belangrijk?

De Nederlandse Rijksgebouwendienst is de grootste kunst-opdrachtgever van de wereld. Hoe dat komt? Door de percentageregeling die sinds zestig jaar verplicht om een deel van de bouwsom te besteden aan kunst. Uitgeverij Sun gaf er het rijk geïllustreerde boekwerk ‘In Opdracht’ over uit.

Het Kamerbesluit op 3 september 1951 om anderhalf procent van het budget voor ‘belangrijke’ nieuwe rijksgebouwen te bestemmen voor decoratieve aankleding, maakte een einde aan een discussie van ruim een halve eeuw. Kunst, zo luidde de redenering, kan de arbeider verheffen. En versterkt bovendien de architectuur. Daar mag de overheid dus best een steentje aan bijdragen.

Een prachtig idee voor de wederopbouwperiode, maar de wetformulering leidde in de praktijk tot voortdurende discussies. Want wanneer is een gebouw belangrijk? Volgens de zuinige naoorlogse minister van Financiën Lieftink zelden. Hij hield de hand op de knip, meer dan 125.000 gulden zat er de eerste jaren niet in.

Toch zou de regeling in de jaren zestig, toen welvaart toenam en criteria werden aangescherpt, tot een volwaardig stimuleringsinstrument uitgroeien. Openbare gebouwen waarvan de totale bouwkosten groter zijn dan € 1.000.000 komen sindsdien in aanmerking. De Rijksgebouwendienst heeft inmiddels 2500 opdrachten gegeven voor ‘passende’ kunstwerken in scholen, laboratoria, bruggen, gemeentehuizen en musea. Een aantal steden riep eigen regelingen in het leven.

Verliep de gedwongen samenwerking tussen architecten en kunstenaars zonder slag of stoot? Bepaald niet. Kunstenaars – niet opgeleid om samen te werken – wilden synthese van architectuur en kunst op basis van gelijkwaardigheid, architecten juist zeggenschap over hun schepping. Zeker in de doelmatige architectuur van het Nieuwe Bouwen was decoratie taboe. Kortom, veel architecten moesten niets hebben van (monumentale) kunst in hun gebouwen.

In dat conflict trokken de kunstenaars aan het kortste eind. De percentageregeling werd vooral basis voor omgevingsvormgeving en autonome objecten. Gericht op de gebruiker, maar niet één met de architectuur. Het leverde evengoed prachtige kunstwerken op. In opdracht.

Lees hier meer over het boek In Opdracht

Reageer op dit artikel