nieuws

Historische publiekstrekker hapert nooit

bouwbreed Premium

’s Werelds grootste stoomgemaal draaide de afgelopen dagen op volle kracht om de Friezen te behoeden voor natte voeten. Hoge brandstofprijzen waren bijna een eeuw geleden reden om het ir. D.F. Woudagemaal als een stoomgemaal te ontwerpen.

Dieselmotoren waren honderd jaar geleden, toen het besluit tot bouw van een gemaal in Lemmer viel, al zeer betrouwbaar. Maar toen de prijs van dieselolie kort voor de start van de bouw steeg van 32 naar 58 gulden per ton, deed dat ‘de schaal overslaan ten gunste van stoom als drijfkracht’. Het oorspronkelijke ontwerp voor een gemaal met dieselmotoren ging de prullenbak in, stoommachines uit de Utrechtse Jaffa Machinefabriek kwamen ervoor in de plaats. Koningin Wilhelmina opende het gemaal in oktober 1920.

Hoofdingenieur Dirk Frederik Wouda (1880-1961) van de Provinciale Waterstaat ontwierp de gebouwen in de stijl van de Amsterdamse School. Met ingetogen gevelversieringen, horizontale gevelindeling, stalen spanten en veel sierranden.

In de bakstenen machinehal met zadeldak staan vier tandem compound stoommachines, die elk twee centrifugaalpompen aandrijven. Naast het ketelhuis staat een 60 meter hoge schoorsteenpijp. Oververhitte stoom (320 graden Celsius) uit de ketels zorgt er bij 14 atmosfeer overdruk voor dat de twee onderslagcentrifugaalpompen 4000 kubieke meter water per minuut kunnen verplaatsen. Voldoende om per dag 6 miljoen kubieke meter water van de Friese boezem naar het IJsselmeer te pompen. De ketels waren aanvankelijk kolen-, maar sinds 1967 oliegestookt.

Sinds 1966 is het elektrisch Hooglandgemaal in Stavoren verantwoordelijk voor het op peil houden van het Friese oppervlaktewater. Maar nog altijd draait ook het historische gemaal uit de nadagen van het stoomtijdperk een dag of tien per jaar, als training voor de vaste medewerkers. Zodat het kan bijspringen wanneer dat nodig is met het oog op extreem hoge waterstanden. Ook na plaatsing op de Werelderfgoedlijst van Unesco in 1998 heeft het Woudagemaal nooit gehaperd toen het erop aan kwam.

Reageer op dit artikel