nieuws

Pentagon klaar voor 11 september

bouwbreed

Pentagon klaar voor 11 september

Wanneer Amerika de aanslagen van 11 september herdenkt, is er veel aandacht voor One World Trade Center, de wolkenkrabber die in New York uit de grond schiet. Minstens zo imposant is echter het volledig vernieuwde Pentagon, dat de duurste renovatie aller tijden onderging.

De renovatievan een van de grootste kantoorgebouwen ter wereld duurde 17 jaar, kostte 3,7 miljard euro en werd onderbroken door de aanslagen van 9/11. De aannemers begonnen een enorm offensief om de schade binnen een jaar te herstellen.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog was de Amerikaanse daadkracht niet gering. Zo werd het Pentagon – het immense hoofdkwartier van het Amerikaanse ministerie van Defensie – in 17 maanden uit de grond gestampt. Het gebouw in Arlington, Virginia bestaat uit vijf gelijkzijdige pentagonale ringen van ieder vijf etages rondom een centrale plaza. Dit plein van 20.000 vierkante meter werd tijdens de koude oorlog met de nodige ironie omgedoopt tot ‘ground zero’. Met een oppervlakte van meer dan 600.000 vierkante meter en 28 kilometer aan gangen is het Pentagon anno 2011 nog steeds een van de grootste kantoorgebouwen ter wereld. Ieder dag gaan hier 25.000 mensen aan het werk.

Staal was in 1943 hard nodig voor het bouwen van oorlogsschepen en vliegtuigen. Daarom werd het Pentagon geheel opgetrokken van gewapend beton. Dat betekende toen dat het gebouw niet hoger kon worden dan vijf etages, twee ondergronds en drie bovengronds.

Noodgebouw

Voor de fundering en het skelet werden 41.492 betonnen pijlers gestort. De 370.000 kubieke meter beton die in het gebouw verwerkt is werd gemaakt met zand en grind uit de aangrenzende Potomac rivier. De vloeren moesten een minimale belasting kunnen dragen van 735 kg per vierkante meter. De bouwkosten bedroegen 60 miljoen euro. Bij de feestelijke opening in januari 1943 had het Pentagon slechts één lift, en die was voor het exclusieve gebruik van de minister van defensie.

Al in de jaren zeventig van de vorige eeuw – de periode na de Vietnam-oorlog – bleek het gebouw totaal verouderd en dysfunctioneel. Niet alleen liepen er meer ratten en kakkerlakken dan mensen, het elektrische systeem voldeed al sinds 1953 niet meer aan de eisen van Amerika’s National Electrical Code. Iedere dag kampten delen van het gebouw met black-outs, soms wel dertig per dag. Ook werkte het ministerie met een onuitwarbare hutspot van ict-systemen. Pas in 1993 kwam het Congres over de brug met geld voor een algehele renovatie die met militaire precisie moest worden uitgevoerd. Het gebouw werd opgedeeld in vijf segmenten die achter elkaar vernieuwd zouden worden. De gebruikers van een segment werden tijdelijk ondergebracht in een noodgebouw.

“We hebben in de afgelopen zeventien jaar in feite het hele gebouw in fasen tot op het betonnen skelet ontmanteld en herbouwd terwijl het werk van het ministerie van Defensie 24 uur per etmaal normaal doorging,” zegt Lee Evey die tussen 1997 en 2002 de supervisie had over het project. De renovatie van de kelders veroorzaakte zoveel lawaai dat de minister van defensie regelmatig dreigde het hele project stil te leggen. Sommige militairen weigerden mee te werken en verlieten hun kantoren pas nadat de stroom werd afgesneden. Alleen al uit het eerste segment werd in totaal 35 miljoen kilo puin verwijderd.

Rassensegregatie

Tijdens de renovatie moest men ook afrekenen met de racistische erfenis in het ontwerp van het gebouw. Het Pentagon werd in 1942 gebouwd volgens de wetten van de staat Virginia die toen nog rassensegregatie voorschreven. Er was daarom een aparte cafetaria voor de zwarten, die (uiteraard) in de kelder van het gebouw was geplaats. Volgens de overleveringen was president Roosevelt razend toen hij tijdens zijn eerst bezoek aan het Pentagon ontdekte dat iedere etage aparte toiletten had voor blanken en zwarten en gaf hij opdracht de bordjes met ‘whites only’ te verwijderen.

Op 11 september 2001 raakten moslim-extremisten met een gekaapt vliegtuig Wedge One, het eerste segment waarvan de renovatie bijna gereed was. De gevels van het gebouw waren op deze plek versterkt met een netwerk van stalen knikstaven/kolommen dat de kracht van een bomexplosie kan absorberen. Dankzij het nieuwe netwerk van staal duurde het 30 minuten voordat het getroffen deel instortte. Honderden mensen konden hierdoor vluchten door nieuwe deuren die bij brand automatisch openen. Ook het dichte netwerk van de oorspronkelijke betonnen pijlers zorgde er voor dat het vliegtuig niet diep in het gebouw kon penetreren. Toch kwamen bij de aanslag 125 mensen die in het Pentagon werkten om het leven.

9/11 werd gevolgd door Operation Phoenix waarbij de aannemers een enorm offensief begonnen om alle schade binnen een jaar te herstellen. Om dit mogelijk te maken stapte het ministerie van Defensie volledig over van design-bid-build- op design-build-contracten waarin architecten en aannemers in een team samenwerken. In een periode van elf maanden werd het beschadigde deel met een oppervlakte van 37.000 vierkante onder leiding van KCE Structural Engineers volledig afgebroken en herbouwd. Voor de arbeiders betekende dit dat ze soms zes dagen per week moesten werken.

In mei 2011 waren alle vijf segmenten gerenoveerd. Alleen een kantoor met een oppervlak van 50 vierkante meter is als een soort museumstuk nog precies zo als het in 1943 werd opgeleverd. Tijdens de renovatie is 55.000 kubieke meter asbest uit het gebouw gehaald en zijn alle mechanische systemen vervangen. Er is 280 kilometer aan kabelgoten en 2700 kilometer aan kabels gelegd en er zijn zeventig liften gebouwd. Het aantal computerruimtes is teruggebracht van zeventig naar zestien. Tijdens het hoogtepunt van het project, in 2002, werkten 3600 mensen aan de renovatie. Uiteraard is de beveiliging van het gebouw een stuk geavanceerder. Vanuit het Emergency Operations Center kan men 500 camera’s bedienen die het gebouw observeren.

Topgeheim

Een van de belangrijkste resultaten is volgens Lee Evey dat het ministerie van Defensie veel ervaring heeft opgedaan met het design&build-model. Die ervaringen zijn zo positief dat design&build nu steeds vaker wordt toegepast bij overheidsprojecten zoals bij de werkzaamheden die New Orleans moeten beschermen tegen een nieuwe stormvloed.

Het mag duidelijk zijn dat een groot deel van de informatie over het gebouw geklassificeerd is als topgeheim. Ook is het duidelijk dat de renovatie wel erg lang heeft geduurd. Het gevolg is dat een aantal systemen die aan het begin van de renovatie zijn opgeleverd nu al aan vervanging toe zijn. ■

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels