nieuws

‘Inspecties blijven altijd nodig’

bouwbreed

‘Inspecties blijven altijd nodig’

De traditionele cultuur van stoerdoenerij en regels wegwuiven is bij bouwbedrijven nog wel aanwezig, maar lang niet meer overheersend. Jan Boer, landelijk projectleider van de Arbeidsinspectie, constateert dat er sprake is van een mentale omslag. “De Arbeidsinspectie draagt steeds meer op maat gesneden regels of preventietips aan.”

Jan Boer zwaait volgend jaar af, na vijfendertig jaar bij de Arbeidsinspectie te hebben gewerkt. Zijn opvolger is hij momenteel aan het inwerken. Belangrijkste tip: “Gebruik de hulpmiddelen die voorhanden zijn, daar bereik je het meeste mee. Regels en voorschriften zijn goed, maar moeten niet averechts effect sorteren.” Een ietwat opmerkelijke insteek voor een werknemer van een organisatie die het op het eerste gezicht toch vooral van regels en voorschriften moet hebben. Tegelijkertijd des te verfrissender om te merken dat een carrière van ruim drie decennia niet heeft geleid tot routine. “Wat ik in de bouw belangrijk vind: blijf praktisch en houd het eenvoudig waar mogelijk. Dan bereik je het meest.”

Boer toont zich iemand die weliswaar regels implementeert en als leidraad gebruikt, maar hij heeft altijd willen laten zien dat dit niet ten koste hoeft te gaan van transparantie en doortastendheid. “Het heeft geen zin om bij boorwerkzaamheden in beton met een metertje te staan meten of de hoeveelheid stof die vrijkomt binnen of buiten de grenswaarde valt. Zo’n onderzoek kost 10.000 euro. Vervolgens komt daar uit dat je ander gereedschap aan moet schaffen.” Boer wordt zichtbaar en hoorbaar enthousiaster terwijl hij vertelt. “ Nieuw gereedschap kost je 2000 euro. Dan zeg ik als inspecteur liever direct: schaf dit of dat gereedschap aan. Iemand die daar moeilijk over doet, bied ik aan om dat onderzoek te laten doen, wat ze 10 mille kost. En dan zitten ze alsnog met dezelfde conclusie.”

Ondanks deze pragmatische benadering van incidenten beseft Boer terdege dat om problemen industriebreed aan te pakken meer samenwerking, meer overleg en dus ook meer voorschriften nodig zijn. “De laatste jaren zie je pas dat de rol van de opdrachtgever steeds meer aangescherpt wordt en verankerd in protocollen en richtlijnen.”

Zorgpunt

In 1987 werden nog zeer zorgwekkende cijfers gerapporteerd: de jaarlijkse instroom in de WAO liep op tot 8000 bouwvakkers. Het ziekteverzuim in dat jaar kwam neer op 25.000 arbeidsjaren in de bouw. Een totaal van 89.000 arbeidsongeschikte bouwvakkers. Boer: “ Als ik dat zo terug zie denk ik: die cijfers zijn veel gunstiger geworden. Het aantal dodelijke ongevallen is tegenwoordig vrij stabiel. Meestal tussen de tweeëntwintig en achtentwintig per jaar” Het gaat niet omhoog, maar ook niet omlaag en dat vormt een zorgpunt.

Boer schat dat er jaarlijks rond de 2000 ziekenhuis opnames voorkomen. Dit heeft meerdere oorzaken, zegt hij. “De bouw is een zeer dynamische bedrijfstak. De coördinatie en samenwerkingspatronen zijn moeilijker dan op een stationaire werkplek. Waar vroeger hoofdaannemers alles zelf deden worden nu steeds meer zzp’ers en onderaannemers aangenomen. Hierdoor versplintert de kennis over veiligheidsvoorschriften.” Dit signaal is inmiddels onderkend en opgevangen door Stichting ZZP Nederland. Op 5 september heeft ze aangekondigd dat een week later een campagne van start ging onder het mom van: ‘Word wakker, laat je niet verrassen door risico’s.’Daarnaast is bij de Stichting Arbouw recentelijk een stuurgroep opgezet, met vertegenwoordiging uit alle lagen. Werkgevers, werknemers, vakorganisaties en woningbouwverenigingen, waar Boer namens de Arbeidsinspectie ook in zit. Met deze partijen maken ze eerst basisafspraken over bijvoorbeeld veiligheidsvoorschriften voor het gebruik van rolsteigers in binnensteden. Daarna werken ze die afspraken verder uit of laten ze hulpmiddelen ontwikkelen. Goed, in het verleden heeft deze aanpak ook wel erg veel boeken en cd-roms opgeleverd, maar, zo zegt Boer, niet zonder trots, “deze aanpak begint nu steeds meer te leven en geïntegreerd te raken.”

Het aloude beeld van een logge organisatie die ondanks goede intenties wel vaak verzandt in regeltjes en bureaucratie doemt langzaam weer op. Dat beeld wordt uitgeveegd zodra Boer meer inzicht geeft in de methoden en bereikte resultaten van de Arbeidsinspectie. “We hebben recentelijk inspecties gedaan bij betonbekisting. Hier gebeuren veel ongelukken mee omdat er veel onbekendheid bleek te zijn met de risico’s.” De inspectie is daar op ingesprongen door factsheets uit te geven en te verspreiden in de verschillende branches. De hoop is dat elke branche dan met richtlijnen voor betonbekisting komt, die in de arbocatalogi zullen worden opgenomen.

“Het kost wat tijd, maar dan hebben we wel alle stappen doorlopen, via overleg en contacten,” aldus Boer. “Je ziet partijen sneller inspringen op richtlijnen over veiligheid op de bouwplaats. Het heeft wel degelijk een grote impact.” Boer constateert dat er sprake is van een mentale omslag, waar de Arbeidsinspectie zich op voor mag laten staan. Het getuigt bovendien van de evolutie van de Arbeidsinspectie dat het steeds meer op maat gesneden regels of preventietips aandraagt.

De traditionele cultuur van stoerdoenerij en regels wegwuiven is nog wel aanwezig, maar lang niet meer overheersend. “We zijn tegenwoordig heel open in onze inspecties. Werkgevers en werknemers weten precies wat we komen doen of inspecteren. En toch zie je dat bij gemiddeld 75 procent van de bezoeken overtredingen worden geconstateerd. Als dat in eerste instantie tegenstrijdig lijkt met de cultuuromslag, dan is Jan Boer snel om dat percentage toe te lichten. “ Wij zien in de bouw dat er steeds beter gelet wordt op arbeidsomstandigheden. Maar omdat wij ons bij inspecties richten op de onderwerpen en sectoren waar veel risico’s zijn, is het handhavingspercentage gemiddeld circa 75 procent.”

Bezuinigingen Zeker omdat de cultuuromslag nog niet totaal is, gebeurt het wel dat opdrachtgevers of bouwplaatsen pas echt alert zijn op het moment dat de Arbeidsinspectie aankondigt langs te komen. Bovendien is zelfs de Arbeidsinspectie lijdend voorwerp van bezuinigingen. Voor de inspectie betekent dit dat ze meer met minder mensen moet doen. Steeds meer verantwoordelijkheid ligt bij werkgevers, onder andere door de uitgifte van arbo catalogi. “ Werkgevers moeten zich richten op de vorm en inhoud daarvan. Het kabinet gaat er van uit dat ons sociale stelsel zo goed in elkaar zit dat zij dat ook oppakken. Deels is dat zeker wel zo. Maar er zullen altijd inspecties nodig blijven anders krijgen bedrijven te veel vrijheid.”De scheidend projectleider recht zijn rug en voegt nog toe: “Arbeidsongevallen vallen nooit uit te sluiten, want de bouw blijft mensenwerk. Valt het te minimaliseren? Zeker, hoewel overmacht altijd een factor blijft. We hebben er voor gekozen minder projecten te doen en vaker speciale thema’s te hanteren. Voor 2012 vinden we het verminderen van fysieke belasting dusdanig belangrijk dat we daar een jaar lang op gaan focussen.” Iets waar Boer persoonlijk ook voor staat: “Laat meer mechanisch uitvoeren. Mensen hoeven niet meer op hun 45ste de WAO in. Duurzame inzetbaarheid voor alles. Dat is de kernboodschap.”

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels