nieuws

Pps-markt: grillig maar zonnig

bouwbreed

– Het Rijk wil meer pps-projecten, maar weigert langer pps-initiatieven van lagere overheden, scholen en zorg te ondersteunen. Die dubbele moraal staat de pps-directeuren van BAM en Strukton niet aan. Zij vinden dat de Tweede Kamer minister De Jager moet terugfluiten tijdens het debat over de toekomst van pps: “En die is grillig, maar zonnig.”

Een dubbelinterview met pps-directeuren Henri Witteveen (BAM) en Erik Hermsen (Strukton) over pensioenfondsen, concurrentie en verder terugbrengen van de tenderkosten. Samen hebben de bedrijven tweederde van de pps-markt in Nederland in handen. Tegelijk zien beide pps-experts dat steeds meer partijen een poging doen om ook een voet tussen de deur te krijgen.

Is de huidige pps-opdrachtenstroom afdoende?

Witteveen: “De omzet van BAM-pps is inmiddels meer dan 5 procent van onze totale omzet en stijgt nog steeds. Vooral de zekerheid van onderhoud en exploitatie van de langlopende projecten is prettig. De stroom van tenders lijkt wel aardig, maar mist nog steeds het constante van een stroom: het is meer hollen of stilstaan. Vorig jaar liepen de A12 Veenendaal en A15 Maasvlakte – Vaanplein gelijktijdig, dan is het weer even stil en nu dreigen Schiphol/Almere/Lelystad en de N33 weer tegelijk op de markt te komen. De bezuinigingen bij de Rijksgebouwendienst voorspellen niet veel goeds, maar er staan met Soesterberg, Hoge Raad en Zaanstad wel wat projecten op stapel en tegelijk zie je ook wat voorzichtige initiatieven bij lagere overheden: de Regiotram Groningen, de internationale school in Eindhoven en ook het stadhuis in Den Helder.”

Hermsen: “Voor Strukton mag het aantal opdrachten wel omhoog. Wij richten ons vooral op de Nederlandse pps-markt en dan zou een stuk of acht projecten per jaar perfect zijn, waarbij we gemiddeld zes keer zullen meedingen. Er zijn nu nog veel te veel pieken en dalen in de stroom opdrachten en daarvoor is het noodzakelijk om die slag te maken naar andere opdrachtgevers dan het Rijk. Rijkswaterstaat en Rijksgebouwendienst zullen de komende jaren zorgen voor diverse megaprojecten. Toch zie je dat ook het Rijk niet altijd kiest voor een dbfm ook al ligt er een positieve toets, die de meerwaarde van de contractvorm aantoont. Dat geldt bijvoorbeeld voor de Haak bij Leeuwarden die nu wordt opgeknipt en al eerder bij de A4 Midden- Delfland.”

Het Rijk trekt de stekker uit zijn pps-inspanning voor zorg, scholen en lagere overheden. Is dat een goed idee?

Hermsen: “De grondhouding van dit kabinet ten opzichte van pps is goed, maar het verspreiden van kennis en ervaring daarover is wel een voorwaarde om het succes voort te zetten. De angst voor het onbekende overheerst nog altijd en de stap voor lagere overheden om te kiezen voor dbfm is daarmee groot, vooral door het gebrek aan kennis en ervaring. Dan is het op z’n zachtst gezegd onlogisch om de weinige loketten waar je terecht kunt, te sluiten.”

Witteveen: “Het is ontzettend zwak van dit kabinet om de verschillende instituten op te heffen die lagere overheden ondersteunen bij pps. Het is logisch om de bureaucratie terug te dringen, maar dit is verkeerde zuinigheid. De lagere overheden hikken nog steeds aan tegen het fenomeen pps. Het beste argument is dat alleen het Rijk er al 700 miljoen euro mee heeft bespaard, claimen ze zelf. Die conclusie zou wel eens wat beter uitgedragen mogen worden. Dwingen gaat misschien wat ver, maar er is gewoon geld mee te besparen voor de opdrachtgever en dat dringt nog steeds niet door.”

Is er toekomst voor de mini-pps?

Witteveen: “Als de f niet staat voor financiering door eigen en vreemd vermogen, bemoei ik me er eigenlijk niet te veel mee. Er zijn veel andere manieren om innovatie uit de markt aan te boren en BAM zal er graag een graantje van meepikken. Een echt dbfm-contract is pas kansrijk vanaf 25 tot 30 miljoen euro omzet. Dan loont het om de extra inspanningen in de voorfase terug te verdienen.”

Hermsen: “Volmondig ja. Elk element van de combinatie ontwerp, bouw, financiering, onderhoud en exploitatie dat je aan een contract weet toe te voegen heeft meerwaarde voor een project. Volgens mij zijn ze bij vliegveld Eelde heel tevreden over hun pps-light bij de baanverlenging. Je ziet de trend waarbij beter wordt nagedacht over het ontwerp in combinatie met langdurig onderhoud, waarbij de laagste prijs niet meer de doorslag geeft bij gunning. Een volledige pps is nu vaak nog een stap te ver, maar ik voorspel dat die ommezwaai binnen vijf jaar is gemaakt.”

BAM en Strukton hebben momenteel twee derde van de pps-markt in Nederland in handen. Zou het anders moeten met dat beperkte aantal marktpartijen?

Witteveen: “Het zijn de grote partijen die een aparte afdeling in stand kunnen houden voor de aanpak van pps-projecten. Toch lijken meer partijen zich voor de contractvorm te interesseren, bijvoorbeeld bij de prekwalificatie van Soesterberg en de Hoge Raad zie je dat respectievelijk 5 en 8 consortia willen meedingen en dat is een verbreding ten opzichte van eerdere projecten. En de internationale school in Eindhoven bewijst dat een goede keus ook mogelijk is zonder meteen alles technisch uit te werken. Een kant die de Rijksgebouwendienst nog niet op wil, maar wel heel veel in de tenderkosten zou schelen.”

Hermsen: “In de afgelopen tien jaar zijn veertien pps-projecten vergeven. Dat beperkt de kennis toch tot een klein aantal mensen. Daardoor zijn maar een beperkt aantal mensen bekend met het fenomeen, maar succesvolle projecten zijn wel de beste manier om het enthousiasme te verbreden. En je ziet nieuwe combinaties die proberen mee te dingen, bijvoorbeeld een adviesbureau in combinatie met een kleinere bouwer bij de Hoge Raad. En Rijkswaterstaat heeft ook niet te klagen over de belangstelling voor de verbreding van de A6/A9. Verbreding van de markt juichen we alleen maar toe.”

Welke rol is weggelegd voor pensioenfondsen? En zet de alliantie tussen BAM en PGGM een nieuwe trend?

Hermsen: “De relatief kleine wegverbreding van de N33 tussen Assen en Zuidbroek is niet de meest gelukkig gekozen pilot voor het vergoeden van inflatie aan private financiers zoals pensioenfondsen. Het is zaak dat snel daarna een omvangrijk project wordt gekozen om pensioenfondsen een serieuze kans te geven. Het Rijk verzuimt daarbij te overleggen met de markt. De wegverbredingen tussen Almere en Schiphol zijn daarvoor zeer geschikt, maar het is onduidelijk of die ruimte wordt gegeven. De Nederlandse markt is te klein om na de N33 eerst twee jaar te evalueren, dan gaan wel een paar mooie kansen voorbij. Strukton is wel van plan om nog dit jaar meer eigen kapitaal vrij te maken via een alliantie met een investeerder of pensioenfonds. We verwachten dat de pps-markt nog verder zal groeien en meer financiële armslag is daarbij welkom. De joint-venture van BAM heeft ons dan ook niet verrast.”

Witteveen: “De poging bij de N33 om pensioenfondsen erbij te betrekken zal misschien wel lukken. Een vriendelijke poging om te laten zien dat het werkt, want het zet qua omvang weinig zoden aan de dijk. Dat geldt wel voor de vier projecten van Schiphol-Almere. Daar zou rond de 2 miljard euro mee zijn gemoeid, maar daar lijkt Rijkswaterstaat vooralsnog terughoudend. Als dat echt zo is, schat ik de kansen voor de pensioenfondsen zeer klein in. Onze alliantie met PGGM staat daar helemaal los van: die samenwerking is vooral voor het eigen vermogen en geeft ons bedrijf meer slagkracht en de mogelijkheid om langer bij projecten betrokken te blijven. Een gouden greep, al zeg ik het zelf.”n

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels