nieuws

‘Het wonder van de Afsluitdijk krijgt zeker extraatjes’

bouwbreed

Het had weinig gescheeld of dit kabinet had in plaats van 900 miljoen euro, nul euro uitgetrokken voor het verbouwen van de Afsluitdijk, zegt Ed Nijpels in een lunchroom net boven NAP, op de grens van zoet en zout. Een half jaar later gloort er weer hoop. “Het kabinet volgt ons advies over twaalf kansrijke extraatjes op. Zeker.”

Iets later dan afgesproken arriveert de oud-minister van ruimtelijke ordening in lunchroom ’t Monument, Afsluitdijk 7. Zijn chauffeur had pech, hij moest zelf de storm trotseren.

Nijpels heeft wat met de Afsluitdijk. Niet alleen omdat hij het kabinet er over adviseerde. Hij is er vlakbij geboren (Den Helder). Als commissaris van de Koningin van Friesland ging hij er ook een beetje over en daarbij werd de Afsluitdijk voor hem als inwoner van het noordelijk gelegen dorpje Dijken een onmisbare verbinding. “Ik rij er regelmatig over. Dat doet nog steeds iets met me. Als ik terugkom vanuit het westen, dan geeft hij mij het gevoel dat ik thuiskom. Het is een keiharde fysieke scheiding tussen noord en west. Dat is mooi.”

Zelfs het stilstaan op de dijk, wanneer het scheepvaartverkeer er door moet, bezorgt Nijpels geen slecht humeur. “Iedereen vindt dat eigenlijk wel gezellig.” Maar wachten terwijl je 130 mag is niet meer van deze tijd, vindt hij ook. Daarom adviseert hij het kabinet de obstakels weg te nemen. “Als je de schut- en spuisluizen toch gaat vervangen, is het verstandig om in een ruk door naviducten te bouwen.”

Bijzondere dingen

Nijpels gaf meer adviezen. Zette zijn tanden de afgelopen jaren in de Afsluitdijk. Vooral in de toekomst ervan. Dat het kunstwerk aan vervanging toe is, besprak hij in 2005 al met deskundigen in zijn boerderij. “We discussieerden over de toekomst van Friesland, Friese vergezichten noemden we dat. Toen al zeiden wij dat het opknappen gepaard moest gaan met bijzondere dingen. Nee, ik kan aan de buitenkant niet zien dat het dijklichaam versleten is. Bij de sluizen wel. Daar zie je de stukken uit de muur vallen.”

Met de ‘nieuwe’ Afsluitdijk moeten bijzondere dingen gebeuren. Dat kwam volgens Nijpels ook uitgebreid aan bod met het vorige kabinet tijdens een van de “beroemde avondsessies van Balkenende” in het Catshuis. “Die regering betitelde de Afsluitdijk als icoon der duurzaamheid. Ik benadrukte nog dat ze de grote ambities dan wel moesten waarmaken.”

In 2007 hield de toenmalige staatssecretaris Tineke Huizinga (water) in Lelystad eenzelfde verhaal. Ook zij zag de Afsluitdijk als icoon van de toekomst. De dijk waarvoor een bedacht budget was van bijna een miljard euro moest meer zijn dan een symbool van veiligheid. Marktpartijen daagde ze uit plannen te verzinnen voor duurzaamheid en recreatie. Die open uitnodiging was op zich zeker innovatief.

Acht consortia bedachten de meest wilde variabelen. De ene nog duurder dan de ander. “Er was zelfs een plan bij van 4 miljard. En wie moet dan die extra miljarden bijleggen, vroeg ik dan? ‘Het Rijk’, kreeg ik als antwoord.” Het voorbeeld zegt volgens Nijpels wel iets over te hoge verwachtingen die sommigen van de nieuwe Afsluitdijk hadden. Het trechteren was hoe dan ook begonnen.

Vier consortia met de meest realistische plannen bleven na het advies van de eerste commissie Nijpels over. Er kwam een tweede commissie die onder leiding van Nijpels werd ingesteld. Die zou het Rijk adviseren over de meest gewenste oplossing. De eerste pittige gesprekken met waanzinnige denkers en ingenieurs die vreesden voor hun intellectueel eigendom waren toen al achter de rug. Er werden juridische afspraken gemaakt. Vergoedingen afgesproken. “Daar hebben we van geleerd.”

Spannender werd het vorig jaar tijdens de formatie van het nieuwe kabinet. “De operatie Afsluitdijk dreigde alsnog in het water te vallen”, zegt Nijpels. “Van de 900 miljoen euro bleef er ineens nog maar 300 miljoen over. In oktober dreigde het budget helemaal naar nul te gaan. Daarmee zette het kabinet de veiligheid van de mensen op het spel.

Spelregels

Hoe dat kan? Een minister van Financiën gaat rücksichtslos te werk. Ik heb het kabinet toen gewaarschuwd met een tussentijds advies. Dat is zeer ongebruikelijk. Daarmee kwam wel een discussie los.”

Naar eigen zeggen was dat een belangrijk signaal om het tij te doen keren. In januari werd nul euro weer 300 miljoen. Sinds kort mag staatssecretaris Atsma nog 300 miljoen euro voor de Afsluitdijk naar voren halen. Nijpels: “Dat is toch wel een klein wondertje. Of daarmee de spelregels vlak voor de eindstreep veranderden kun je niet zeggen. De consortia is nooit verteld dat het een miljard mag kosten.”

Twee weken geleden verscheen het slotadvies van Nijpels. Hij sprak een lichte voorkeur uit voor de goedkoopste variant: de Overslagbestendige dijk van het consortium waarin onder meer Arcadis zit. Vooral de sluizen moeten snel aangepakt worden adviseert hij. Bij de duurzame extraatjes vallen de mitsen en maren op. ‘Op termijn’, zo schrijft Nijpels staatssecretaris Atsma, ‘kan meer mogelijk gemaakt worden op en rond de Afsluitdijk’.

Cobouwschrijft twee dagen later dat het advies van Nijpels een streep haalt door de groene Afsluitdijk, door de hoge ambities. De VVD-prominent klimt in de pen en schrijft de redactie een brief. De strekking? Cobouwslaat de plank volledig mis. Hij noemt het artikel een ‘dijk van een misser’.

Waddenfonds

“Of ik beledigd was? Ik was er buitengewoon pissig over. Het was ook lullig richting Arcadis. Wij geven tien kansrijke adviezen voor extra ambities, pareltjes aan de Afsluitdijk. Natuurlijk moet er nog worden onderhandeld en berekend wat wel en niet haalbaar is. Maar ik ben ervan overtuigd dat het kabinet onze voorstellen volgt in zijn besluit dat zeer binnenkort volgt en dat de provincies daarin meegaan. Kennelijk was het nog niet helder genoeg.”

Blijft de vraag wie die extraatjes gaat financieren. Vervang de sluizen en het dijklichaam en er blijft niets meer over. “Daarom moet het kabinet samenwerken met gemeenten en provincies. Die krijgen zeggenschap over het Waddenfonds waarin ruim 500 miljoen euro zit. Dankzij Atsma, die als Kamerlid een motie indiende, moet de helft van dat geld besteed worden aan economische activiteiten. Nu verdwijnt dat geld nog in kleine projecten zoals de aanleg van een fietspad of een ecologische kinderboerderij.”

Misverstand

Het verwijt dat het stormschild (de op één na beste variant) en de overslagbestendige dijk weinig innovatief zijn, maakt Nijpels eveneens met de grond gelijk. “Op deze schaal is de overslagbestendige dijk nog nooit vertoond. Dat we water over de dijk heen willen laten gaan is ook jarenlang vloeken in de waterstaatkundige kerk geweest. Het is ook een misverstand dat Arcadis het concept overnam van Rijkswaterstaat. Het is juist andersom. Het stormschild is weliswaar in het klein al in Engeland toegepast, maar nog niet in Nederland en zeker niet op deze schaal in dit type dijklichaam.”

Buiten is de storm gaan liggen. Als imposant standbeeld ‘waakt’ ingenieur Lely, die de eerste schetsen voor het afsnijden van de Noordzee maakte, over het gigantische bouwwerk dat bijna tachtig jaar oud is. Zou hij trots geweest zijn op Ed Nijpels, geboren in 1950, in Den Helder? “Ik weet niet of hij überhaupt enthousiast geweest zou zijn om allerlei andere dingen aan de dijk toe te voegen. Ik denk dat hij één kale streep zou koesteren. Het ging hem om de veiligheid, niets meer en niets minder.” n

Kansrijke adviezen

“Buitengewoon pissig” was Ed Nijpels toen hij in Cobouw las dat hij met zijn adviescommissie een streep had gezet door de ‘groene Afsluitdijk’. Er klopte volgens de aanvoerder van de Nederlandse ingenieurs weinig van. De extra’s komen er wel.

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels