nieuws

Terug naar waar het om draait

bouwbreed

Zowel bij publieke opdrachtgevers als bij private partners uit de bouw of infra bestaan nog steeds veel misverstanden over de wijze van aanbesteden, selectiecriteria en proce-dures. Dat blijkt ook uit de reacties op onze artikelen die eerder in Cobouw verschenen. In de praktijk blijken die misverstanden nogal eens te leiden tot tempoverlies, frustraties en vooral onrendabele investeringen. Dat zou onnodig moeten zijn, zeker in een periode waarin de sector het moeilijk heeft.

Een aanbesteding is een specifieke vorm van selectie waarvoor wettelijke vereisten gelden. De procedure voor Europese aanbesteding staat omschreven in het aanbestedingsreglement ARW 2005. Volgens Europese richtlijnen is de overheid verplicht overheidsopdrachten die boven een drempelbedrag uitkomen, Europees aan te besteden.

Selecties en aanbestedingen zijn bedoeld om marktpartijen gelijke kansen te geven op het binnenhalen van werk en tot stand brengen van marktwerking. Een Europese aanbesteding biedt de mogelijkheid ook partijen uit andere landen van de EU te laten participeren. Ook voor werken die onder het drempelbedrag blijven, kan een aanbesteding vereist zijn.

De uitvoering van een selectie of aanbesteding kan op veel manieren plaatsvinden, af-hankelijk van de opgave en de aanwezigheid en omvang van de overheidsopdrachten daarin, de ontwikkelingsstrategie en de selectie- of aanbestedingsstrategie. Opvallend is de opkomst van innovatieve concepten, zoals dbfmo. Overigens, hoe vroeger de selectie in de haalbaarheidsfase plaatsvindt, hoe meer vrijheid marktpartijen hebben bij het zoeken naar en formuleren van oplossingen voor de gegeven opdracht en hoe groter hun invloed op de planontwikkeling.

Als het inschakelen van marktpartijen vooral is bedoeld om hun kennis te benutten, nieuwe concepten en ideeën te ontwikkelen en/of tot een kwalitatief beter plan te komen, is het raadzaam dit zo vroeg mogelijk in het proces te doen. Hoe eerder een selectie plaatsvindt, hoe meer de overheid selecteert op visie in plaats van op financiën. Selecteert de overheid later, dan verschuift de nadruk naar de financiën. De overheid kan dan immers, op basis van meer gedetailleerde randvoorwaarden, scherper op prijs gaan selecteren.

Na de bepaling van de ontwikkelingsstrategie zal worden gezocht naar samenwerking met marktpartij(en). Daartoe voert de gemeente een selectieprocedure uit of gaat direct in zee met een private partij. Dat laatste kan gebeuren als een partij een dominante grondpositie kent, een goed voorstel heeft en/of als de gemeente goede ervaring heeft met het samenwerken met zo’n partij. Een dergelijke samenwerking kan zonder problemen plaatsvinden, mits dit via bestuurlijke besluitvorming wordt vastgelegd en gecommuniceerd en de overheidsopdrachten boven de drempelwaarde of de overheidsopdrachten waarmee een vaststaand grensoverschrijdend belang is gemoeid, worden aanbesteed. Het is van groot belang de afspraken over de rol- en taakverdeling bij de planuitwerking en uitvoering in overeenkomsten vast te leggen.

Voor het uitvoeren van een marktselectie zijn diverse procedures mogelijk:

• Openbare procedure

Hierbij wordt de selectie of aanbesteding opengesteld voor eenieder die daarop wil inschrijven. In één fase worden (de inzenders en) de inzendingen beoordeeld en kiest de overheid de winnende inzending. Deze vorm is vooral geschikt voor selecties op prijs.

• Niet-openbare procedure

De selectie of aanbesteding wordt verdeeld in twee fases. In de selectie/kwalificatiefase worden inzenders gekwalificeerd op basis van uitsluitingsgronden, minimum vereisten en/of referenties. De meest economisch voordelige inzending krijgt meestal de voorkeur. Deze eerste fase staat voor iedereen open. Een beperkt aantal inzenders gaat vervolgens door naar de gunningsfase. Om die reden wordt de procedure niet-openbaar genoemd. Daarvoor kan dus niet ‘onderhands’ worden gelezen. In de tweede fase worden inzendingen beoordeeld op basis van vooraf geformuleerde gunningscriteria en wordt de winnende inzending gekozen.

• Onderhandse procedure

Een onderhandse procedure houdt in dat de uitschrijver zelf een gericht aantal partijen uitnodigt mee te doen aan de selectie. Deze selectie is niet mogelijk binnen de EU-aanbestedingsprocedures, wel binnen de nationale aanbestedingsprocedures..

• Concurrentiegerichte dialoog

Dit is een EU-aanbestedingsprocedure die alleen kan worden toegepast bij bijzonder complexe opdrachten waarbij de aanbestedende partij objectief niet in staat is de technische specificaties te bepalen of de juridische of financiële voorwaarden van een project te specificeren. In feite is dit een niet-openbare procedure waarin in meerdere fases een inzending wordt geselecteerd. Doel is om op basis van een dialoog tot een adequate uitvraag te komen die aan de behoefte van de aanbestedende partij voldoet en aansluit op de mogelijkheden van de markt. Het lijkt erop alsof deze vorm van aanbesteding in deze periode van financiële crisis steeds populairder wordt.

• Onderhandelingsprocedure met voorafgaande bekendmaking

Dit is een EU-aanbestedingsprocedure die alleen kan worden gevolgd “in buitengewone gevallen, indien het werken betreft waarvan de aard en de onzekere omstandigheden een vaststelling vooraf van de totale prijs niet mogelijk maken”. Daarmee zijn de mogelijkheden voor de onderhandelingsprocedure beperkter dan die van de concurrentiegerichte dialoog.

Om risico’s te vermijden is het van belang de spelregels en vormen van aanbesteding nauwkeurig te kennen. De regelgeving en jurisprudentie zijn langzamerhand zo ingewikkeld dat (externe) ervaring en advies bij dergelijke trajecten vrijwel onvermijdelijk zijn.

Sociaal geograaf en werkzaam bij Schuttelaar & Partners

rcoops@schuttelaar.nl

Wolting Gebiedsconsult

(wolting@gebiedsconsult.nl).

Bert Wolting is betrokken bij de Reiswijzer Gebiedsontwikkeling, waarvan de tweede editie (2011) gisteren is gepresenteerd.

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels