nieuws

Gouda koestert zijn sluissysteem

bouwbreed

Gouda koestert zijn sluissysteem

Met de vervanging van de sluisdeuren van de Donkere Sluis herstelt Gouda een uniek water-systeem, dat behalve voor de scheepvaart ook werd gebruikt voor het schoonspoelen van de Goudse riolen. Wellicht dat het ‘schuren’ ooit nog terugkomt.

Als de sluisdeuren eenmaal boven water worden getild, is goed te zien dat ze hard aan vervanging toe zijn. Het houtwerk is, zeker op de waterlijn, volkomen weggerot. Medewerkers van aannemer Oosterhof Holman nemen de zes deuren mee naar Harlingen om ze in het geheel na te maken. Daarna worden de nieuwe deuren teruggeplaatst.

Het jaartal 1954 staat prominent op de sluisdeuren, maar eigenlijk zijn ze in die 57 jaar nooit gebruikt. Cultuurhistoricus en projectleider Marjo van Loon van de gemeente Gouda legt uit. “Een deel van het Goudse watersysteem werd afgesloten na de Watersnoodramp in 1953. Dat betekende dat ook het schuren, het schoonspoelen van de riolen, werd gestopt. Er zijn toen nog wel nieuwe sluisdeuren gemaakt, maar die waren eigenlijk niet meer nodig.”

Schutsluis

De Donkere Sluis ligt midden in de oude Goudse binnenstad, in de Gouwe. Tot in de achttiende eeuw was dit de doorgaande scheepvaartroute in Holland vanuit de IJssel naar het noorden. Met het Amsterdamse Verlaat, verderop in de Gouwe, en de Havensluis bij de monding met de IJssel, had Gouda eeuwenlang de langste schutsluis ter wereld. Over een lengte van bijna 400 meter konden vele tientallen schepen tegelijkertijd geschut worden. De totale lengte van het sluissysteem is bijna 800 meter.

Maar het meest bijzondere aan de sluis is de unieke bouw. De Donkere Sluis bestaat uit zes sluisdeuren. Twee ervan zijn gewone schutsluisdeuren, maar de vier andere werden specifiek gebruikt voor het schuren.

Dat schuren gebeurde door gebruik te maken van de getijden in de IJssel. Bij hoog water werd de Havensluis opengezet om water Gouda binnen te laten. De kruisende deuren van de Donkere Sluis waren dicht totdat de sluiskolk gevuld was. Door het specifieke ontwerp en een vernuftig systeem van schuiven en waterdruk, konden de deuren daarna heel snel worden geopend. De watermassa stroomde dan met fors geraas door het Goudse stelsel van kanaaltjes en grachten en spoelde de riolen schoon.

Maatregelen

Dat ging overigens niet zachtzinnig: Gouwenaars die het schuren nog hebben meegemaakt vertellen over overlopende toiletten, ondergelopen straten en langsdrijvende dode vissen en ratten. Het schuren trok veel belangstellenden en werd speciaal aangekondigd. Binnenstadbewoners konden dan maatregelen nemen door diepliggende huizen met zandzakken te beschermen en open leidingen af te sluiten.

De restauratie van de sluis past in een programma van de gemeente om een deel van de watergeschiedenis van Gouda weer terug te brengen. Het liefst zou men ook de Havensluis weer in ere herstellen. Die mogelijkheid komt er doordat de huidige doorgaande weg langs de IJssel wordt verlegd, maar Gouda ontbreekt het vooralsnog aan geld.

Volgens Van Loon is het ook maar de vraag of het schuren, uit puur folkloristische overwegingen, terug kan komen. “We zijn nog bezig met een onderzoek ernaar, maar het is de vraag of dat niet te veel schade gaat brengen aan kademuren en waterlopen. De eerste resultaten zijn wat dat betreft niet positief.”

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels