nieuws

Terpen geven boeren nieuwe toekomst in overstroomgebied

bouwbreed Premium

– Het was in de ijzertijd al een beproefde methode: terpen bouwen om je te beschermen tegen hoogwater. In de Overdiepse Polder bij het Noord-Brabantse Waspik doen ze dat opnieuw. Er verrijzen acht terpen waar de boeren hun bedrijf voortzetten na het verlagen van de bestaande dijk waardoor de rivier de ruimte krijgt.

Wereldwijd is erbelangstelling voor het Nederlandse waterbeheer in de Overdiepse polder. Al meer dan negentig delegaties bezochten het gebied om te kijken hoe de boeren straks droge voeten houden als er water door de polder stroomt.

Vrachtwagens rijden af en aan over de speciaal aangelegde bouwweg tussen de gronddepots aan de westkant van de polder en de terpen en de nieuwe dijk in aanbouw langs het Oude Maasje aan de zuidkant. In totaal is er ruim twee miljoen kuub zand en klei nodig voor de aanleg van de dijk en de acht terpen die elk een oppervlakte krijgen van 2,25 hectare en een hoogte van zo’n zes meter. Het grootste deel daarvan komt uit de gronddepots.

“Dit gronddepot is ooit ontstaan bij het graven van de Bergsche Maas”, wijst bestuurder Louis van der Kallen van Waterschap Brabantse Delta, dat verantwoordelijk is voor de uitvoering van de herinrichting van de Overdiepse Polder. Inmiddels is de meeste grond van het depot al afgegraven. Iets verderop ligt nog een depot. De grond die vrijkomt wordt hergebruikt in de polder, met uitzondering van de delen humusrijke veengrond of moerlaag, zoals ze die in de streek noemen. Een hoge wal van die zwarte veengrond ligt klaar om afgevoerd te worden. Van der Kallen: “We kunnen die grond niet gebruiken, het geeft geen sterkte aan de dijk. Maar het is wel waardevolle grond voor bijvoorbeeld bollentelers.”

Aannemerscombinatie Van Oord Nederland, GMB Infra en Oldenkamp verkoopt die grond weer door, terwijl ze tegelijkertijd thermisch gereinigd zand inkopen, dat door het schoonbranden ook een zwarte kleur heeft. Om ervoor te zorgen dat het hele proces ongestoord kan doorgaan, moeten de aannemers goed sturen op de aan- en afvoer van al die grondstromen. Die vrijheid was er dan ook in de engineering & construct-aanbesteding, legt Van der Kallen uit. “We hebben niet aanbesteed op hoe de aannemer het moest doen, maar op wat er gerealiseerd moest worden.” De combinatie heeft volgens Van der Kallen wel meer creatieve oplossingen bedacht, zoals de aanleg van een tijdelijke dijk om de stabiliteit van een grondpakket met een waterkerende functie te waarborgen.

Koeien binnenhalen

De eerste terp is eerder dit najaar opgeleverd en de familie Broekmans is direct begonnen met de bouw van haar nieuwe boerderij. “Dat is wel bijzonder als je al tien jaar zit te wachten”, vindt Mark Broekmans, die na de verhuizing de melkveehouderij van zijn ouders overneemt. De afgelopen weken zijn er 600 heipalen geslagen voor de boerderij, de loods en de stal. Nu wordt de betonvloer gestort. Broekmans verwacht niet dat het boeren straks heel anders zal zijn. Nu moeten de koeien geregeld op tijd binnen gehaald worden, aangezien de familie een aantal gronden heeft in de uiterwaarden achter de dijk die bijna jaarlijks wel onder water lopen bij hoogwater. Als het terpenplan helemaal klaar is, is de kans dat dat gebeurt nog maar eens in de 25 jaar.

De vader van Mark Broekmans, Sjaak Broekmans, behoorde samen met boer Nol Hooijmaijers tot de initiatiefnemers van het terpenplan. Beiden kregen eind vorig jaar een lintje voor hun inspanningen. Hooijmaijers herinnert zich nog goed het gevoel toen de boeren in 2001 op een informatieavond op een kaart zagen dat hun polder helemaal blauw ingekleurd was en dus overloopgebied voor water zou worden. “Alle registers bij de ondernemers gingen open. Er was frustratie en ongeloof.” De boeren verenigden zich en kwamen al snel met het idee om terpen aan te leggen, aanvankelijk nog zeventien, voor elke familie één. Door alle wensen goed te peilen kwamen Hooijmaijers en Broekmans erachter dat niet alle families een toekomst zagen in het gebied na de herinrichting.

Loterij

Een deel van de ondernemers heeft het bedrijf inmiddels elders in het land voortgezet. Zes jaar geleden vertrok de eerste familie al naar Canada. De toenmalige gedeputeerde Lambert Verheijen maakte zich er sterk voor dat de familie in een vroeg stadium al uitgekocht kon worden. Dat gaf de achterblijvers veel vertrouwen, stelt Hooijmaijers.

Hij is vol lof over de inspanningen van de provinciale bestuurders. Ook over de financiële compensatie voor de verhuizing is hij te spreken. “Maar we hebben een groot probleem: Nederland verdrinkt in wet- en regelgeving.” Daardoor duurde het lang voordat het plan definitief rond was, wat zorgde voor veel onzekerheid bij de boeren. “Twee jaar geleden waren er ondernemers die zeiden: het gaat vast niet door met al die bezuinigingen.”

Ze kregen ongelijk. Als een van de eerste projecten in het rijksprogramma Ruimte voor de Rivier is de herinrichting in Overdiepse Polder afgelopen najaar gestart tot vreugde van Hooijmaijers. De lacherige opmerkingen die hij uit zijn omgeving wel eens krijgt, alsof de boeren met hun terpenproject de loterij gewonnen hebben, pareert hij altijd fel. “Het project kost veel geld, maar we krijgen er 550 hectare aan berging bij en beschermen zo een heel stedelijk gebied.” Dankzij de rivierverruiming in de polder houden ze ook in Den Bosch droge voeten, betoogt hij. Van der Kallen: “Er is wel discussie geweest of het niet goedkoper kon, maar er is een balans opgemaakt over wat het kost en wat je ervoor terugkrijgt.” n

Ruimte voor de Rivier in Overdiepse Polder

Projectorganisatie: Waterschap Brabantse Delta leidt de uitvoering, de provincie Noord-Brabant deed de planfase

Planning: eind 2015 moet het project klaar zijn

Kosten: 111 miljoen euro

Achtergrond: Overdiepse Polder is een van de ruim dertig projecten uit het rijksprogramma Ruimte voor de Rivier, dat met tal van maatregelen de veiligheid van zo’n vier miljoen Nederlanders in het rivierengebied moet waarborgen.

Aannemerscombinatie: Van Oord Nederland, GMB Infra en Oldenkamp

Reageer op dit artikel