nieuws

‘Ik wil proberen om de markt weer voor iedereen profijtelijk te maken’

bouwbreed Premium

– Rijksbouwmeester Frits van Dongen wil de bouwkolom weer op gang brengen. Architecten, makelaars en bouwbedrijven moeten meer op de bestaande voorraad inspelen, vindt hij. “Er ligt een andere opgave. We moeten niet nieuw bouwen, maar anders bouwen.”

Van Dongen betrok een maand geleden zijn nieuwe kantoor in het gebouw van het ministerie

van Infrastructuur en Milieu. Veel tijd om te wennen had hij niet. “Ik heb de afgelopen weken adviezen gegeven over welstand, het monumentenbeleid, de nieuwe westelijke oeververbinding en gesprekken gevoerd over publiek-private samenwerking”, somt hij op uit zijn agenda. “Het is eigenlijk een deeltijdfunctie, voor drie dagen. Maar in de praktijk ben ik er meer dan drie dagen mee bezig. De andere twee dagen zijn voor mijn eigen bureau (de Architekten Cie, red.), maar dat schiet er soms bij in.”

De kersverse Rijksbouwmeester zet het werk van voorgangers Mels Crouwel en Liesbeth van der Pol voort. Onderwerpen als de verrommeling van bedrijventerreinen en verbeteren van schoolgebouwen staan ook bij hem hoog op de agenda. Nieuwe plannen heeft hij ook. Waar die vandaan komen? “Uit de praktijk. Ik loop al jaren met pen en papier rond. Als dingen mij opvallen, dan schreef ik ze op in mijn schrijfblok. Al die briefjes met aantekeningen liggen in een kast.”

Leuke campus

Toen Van Dongen werd gevraagd om Rijksbouwmeester te worden kwamen de briefjes weer tevoorschijn. “Daar stonden een heleboel dingen op. Ik was bijvoorbeeld onlangs in Amsterdam Zuid-Oost, een prachtig kantorengebied dat volgens de filosofie van de jaren ‘80 en ‘90 is opgezet. Toen rendeerde dat fantastisch, maar nu staat zo’n 80 procent leeg. Dat is heel droevig natuurlijk. Wat mij opviel is dat even verderop ineens een nieuw marktconform ROC gebouwd is. Toen dacht ik: als ik hier nou politicus geweest was, dan zou ik één of twee kantoorpanden hebben getransformeerd tot ROC en twee andere tot mensa en studentenwoningen. Dan ontstaat er een hele leuke campus en ben je van een stuk leegstand verlost en onstaat een nieuwe dynamiek in dit deel van de stad.”

Zo werd leegstand een van de speerpunten van Van Dongen. Wat het Rijk zou moeten doen om de leegstand terug te dringen weet de kersverse Rijksbouwmeester nog niet precies. “We zijn momenteel bezig met het opstarten van een werkgroep die zich met name bezighoudt met leegstand en hergebruik. Die studie zal uiteindelijk leiden tot een advies. De kern daarvan zal zijn dat we de leegstand moeten benutten om gebieden te transformeren, maar er zullen ook bepaalde delen afgebroken moeten worden.”

Ook de kwakkelende bouwmarkt kwam in de aantekeningen van Van Dongen voor. “We zitten niet meer, zoals een paar jaar geleden, in een tijd waarin de bomen tot in de hemel groeien. Het is meer om je heen kijken of er nog bomen groeien. Ik wil proberen om de markt weer voor iedereen profijtelijk te maken. Voor de gemeente, de burger, maar ook voor aannemers en architecten.”

Welke maatregelen hij hiervoor in gedachte heeft, houdt de Rijksbouwmeester nog even voor zich. “We zullen daar binnenkort mee naar buiten komen. Zoiets vergt enige voorbereiding. We hebben het over een hele grote markt, het kleinste huis tot grote projecten als de ministeries van Justitie en Binnenlandse Zaken in Den Haag. Ik heb met name hele heldere ideeën over hoe je de onderkant van de markt weer op gang kunt brengen.” Hoe die eruit zien? “De kern is dat er een andere opgave ligt. We moeten niet nieuw bouwen, maar anders bouwen.”

Van Dongen noemt het Rotterdamse klushuizenproject als voorbeeld. “Daar worden sterk verwaarloosde panden in slechte buurten tegen een gereduceerde verkoopprijs aangeboden. Met zo’n simpele methode bereik je dat mensen eigendom verwerven. Bovendien zie je dat de markt begint te werken, want er worden aannemers en architecten aangetrokken om de huizen op te knappen.”

Wil hij daarmee zeggen dat dit systeem in heel Nederland ingevoerd moet worden? “Ik weet natuurlijk niet of een dergelijke aanpak ook werkt in Amsterdam of Groningen. Ik signaleer dat het werkt en Rotterdam en wil dit op een hoger niveau agenderen.”

Dat geldt ook voor het vraagstuk Europees aanbesteden, een onderwerp waar Van Dongen menige pagina van zijn blocnote over vol pende. “Het is niet goed dat bij projecten die Europees aanbesteed worden slechts een stuk of acht grote architecten en aannemers in aanmerking komen.” Aanbesteders stellen te hoge omzet- en ervaringseisen, vindt hij. “Je moet ervaring op waarde weten te schatten. We moeten afstappen van het idee dat wie een theater wil bouwen dat al eens eerder gedaan moet hebben en dan ook nog in de afgelopen drie jaar. Dat kan natuurlijk niet.” De regels die vanuit de Europese Commissie op dit punt zijn vastgesteld zijn prima, vindt Van Dongen.

Terug naar de basis

“Nederlanders zijn alleen roomser dan de paus. Het wordt wel beter, onder andere dankzij de inzet van Architectuur Lokaal, die de Kompas Light heeft ontwikkeld. Bovendien hebben mijn voorgangers er heel veel aan gedaan. Binnenkort zal Jan Brouwer (voormalig rijksadviseur infrastructuur, red.) onze ervaringen met Europees aanbesteden aan de orde stellen.” We moeten terug naar de basis, stelt Van Dongen. “In ieder geval een systeem dat veel toegankelijker is voor de hele bouwkolom. Eén waarin interpretatieverschillen niet meer kunnen optreden. Daarom kijk ik nu samen met mijn Belgische collega’s naar het systeem dat ze daar hebben.”

Of het kabinet ook naar die adviezen zal luisteren, durft Van Dongen niet te zeggen. “Een minister is natuurlijk geen architect of stedenbouwkundige. Hij is beroepspoliticus. Wij bekijken het vanuit de inhoud, het kabinet vanuit politiek en macro-economisch perspectief. Ik kan alleen maar hopen dat die zienswijzen matchen.” n

29ste Rijksbouwmeester

Architect Frits van Dongen heeft al jarenlang een blocnote op zak. “Als ik dingen tegenkwam die mij opvielen, schreef ik dat op.” De aantekeningen vormen de basis voor zijn visie en plannen in zijn nieuwe functie van Rijksbouwmeester.

Reageer op dit artikel