nieuws

Overleven vereist het inslaan van nieuwe paden

bouwbreed

Sombere tijden voor de bedrijfstak, althans dat is de beleving van veel betrokkenen, maar is die somberheid ook terecht? Begrijpelijk als het over de eigen portemonnee gaat, maar is de treurnis van ‘Rouwend Nederland’ ook gegrond als het over de brancheontwikkeling in zijn algemeenheid gaat? Om de veelbesproken malaise in de bouw alleen te relateren aan een tijdelijk mondiaal conjunctureel verval, getuigt van onvoldoende realiteitszin en cultuurbesef.

Hoog tijd dus om op een andere manier naar economische parameters zoals bouwvolume, arbeidsmarkt, omzetcijfers en kwaliteitbesef te kijken. De onnozele gedachte dat een economie alleen maar goed is als er groei kan worden gecreëerd, draagt bij tot verzwakking van cultuurwaarden en het onnodig opvoeren van consumentenbehoeften. Steeds ‘meer’ maakt egoïstisch en verwijdert ons van de natuur en vooral van elkaar. In de oude Griekse tijd betekende ‘crisis’ onder andere scheiden, schiften en onderscheiden; allemaal herkenbare instrumenten voor een ‘natuurlijke selectie’, een fenomeen dat de komende jaren de bedrijfstak zal doen afslanken. Evenwicht tussen vraag en aanbod, tussen risico en winst en tussen humaniteit en economische denken, brengt stabiliteit en rust binnen een cultuur. Met deze gedachte op zak kun je zelfs vrolijk worden van een zware depressie.
Ik herinner mij de grote weerstand die er destijds onder de boeren leefde nadat de zuivelcoöperaties hadden besloten de melkbussen niet meer op te halen. Een gevolg van technische ontwikkelingen, waardoor landbouwers werden gedwongen over te schakelen op gekoelde opslagtanks. Veel agrarische bedrijven waren daartoe niet in staat of wilden om andere redenen daarin niet investeren. Dat dit het begin was van een enorme afslanking van de traditionele boerenstand, die ook nog eens werd beïnvloed door schaalvergroting en Europese regelgeving, wordt eenvoudigweg geïllustreerd door de skyline van het platteland en het ledental van het ‘groene front’.

Structureel

Zo’n massale branchesanering via een ‘natuurlijke selectie’ zou de bouw ook wel eens te wachten kunnen staan. In eerste instantie niet vanwege noodzakelijke innovaties, maar eenvoudigweg door een structureel afnemend bouwvolume. ‘Natuurlijke selectie’ via het recht van de sterkste is een bekend begrip binnen de evolutietheorie sinds Darwin (1809-1882) daarmee voor de dag kwam. In tegenstelling tot de jungle die geen formeel vastgelegde wet- en regelgeving kent, kan een moderne bedrijfstak via sturing de ‘teeltkeus’ maatschappelijk verantwoord manipuleren.
Het is dan ook een gezamenlijke taak van alle betrokkenen binnen de bouwketen om op korte termijn een langetermijnvisie te formuleren waarin de ‘survival of the fittest’ als inspiratiebron kan dienen. Hiervoor is het wel nodig om afstand te nemen van het traditionele denken en een beleid te ontwikkelen dat niet gebaseerd is op onverantwoord produceren voor leegstand en verzwakking van het kwaliteitsbesef zoals dat de laatste tientallen jaren op grote schaal is gebeurd.
De vraag is alleen: van wie mogen we die visie, hetgeen betekent ‘onzichtbare’ dingen zien, verwachten? Vermoedelijk niet van beleidsmakers die vastgezweet zitten in hun te lang gedragen economisch gedomineerd bestuursjasje. De inmiddels opgeheven Regieraad heeft bewezen dat zij in staat was zinnige dingen te formuleren, maar blijkbaar niet scherp genoeg, want niemand is er wakker van geworden. Het is eenvoudig zakendoen in een periode van hoogconjunctuur waarin het niet zo noodzakelijk is om kennis en kunde in huis te hebben. Onbekwame aannemers (ook wel cowboys genoemd) en niet-dienstbare ijdele architecten ‘overleven’ hierin moeiteloos en bederven door oneerlijke concurrentie en normverlaging de markt. Hoe lang nog krijgen onbetrokken inkopende handelsondernemingen zonder breed vakmanschap, klantvriendelijkheid en fatsoenlijk personeelsbeleid, nog de kans te opereren in een afzetgebied waar weer ruimte is voor kritische opdrachtgevers?

Nieuwe wegen

In 1940 (dus na de crisisjaren) kwam Ir. J.J. van der Wal, een vooraanstaande visionair binnen de bedrijfstak, tot de conclusie dat het noodzakelijk was om ‘nieuwe wegen’ in te slaan middels kwaliteitsverbetering van het personeel en het voeren van een doelmatige organisatie van de onderneming. Hoewel de omstandigheden in die 70 jaar behoorlijk zijn veranderd, lijkt de gedachte van Van der Wal dus nog niets aan actualiteit te hebben ingeboet. De enige manier om te overleven binnen een bedrijfstak die blijvend 30 procent van zijn omzet moet inleveren, vereist dat er inderdaad nieuwe paden worden ingeslagen. Bouwbedrijven, groot of klein, die in staat zijn hun faalkosten fors te reduceren middels een breed geschoold en gemotiveerd personeelsbestand – waardoor ze ook weer als een echt bouwbedrijf kunnen opereren – zullen als sterkste hun minderpresterende rivalen elimineren. Inspirerende en toegewijde opdrachtgevers moeten weer sturing geven aan de moraliteit en kwalitatieve geest van de ondernemers. Fragmentatie van het bouwproces zou alleen moeten worden gestimuleerd als het een gevolg is van prefabricage, maar versnippering op de bouwplaats zelf moet door regelgeving zwaar worden ontmoedigd. De enige weg om dit allemaal te bereiken is vakmanschap en betrokkenheid. Eén ding zit ons in elk geval mee: de vergrijzing van de bouwpopulatie en de onwillende banken.

Bouweducatiegroep

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels