nieuws

Clustering schept verplichtingen

bouwbreed Premium

Steeds vaker worden projecten bij elkaar gevoegd om als één werkpakket in de markt te worden gezet. Dit clusteren is met name voor het mkb een steen des aanstoots en één van de grote kritiekpunten op de voorliggende Aanbestedingswet. Opdrachtgevers lijken echter ongevoelig voor de kritiek en laten de schaalgrootte van werkpakketten verder toenemen.

De Aanbestedingswet is een bron van nogal wat discussies, ook over het onderwerp clusteren. Het is de vraag of clusteren wel thuis hoort in deze strijd. Clusteren heeft invloed op de marktordening en marktwerking en is dus eigenlijk meer een zaak van mededinging dan van selectie. De Aanbestedingswet is immers primair een set van regels die van toepassing is op de aanbestedingsprocedure, dus de wijze van selectie. De keuze voor clusteren is vooral van invloed op het onderwerp van aanbesteding, het werkpakket.

Clusteren van projecten kan op verschillende manieren. Er kan sprake zijn van dezelfde soorten projecten (zoals het onderhoud van verschillende wegtracés) of juist van verschillende soorten werkzaamheden (zoals een combinatie van utiliteitsbouw en infrastructuur in één pakket). Clusteren kan ook via de factor tijd, dus volgtijdelijk clusteren (verschillende projecten achter elkaar) of juist gelijktijdig. Ook de samenstelling kan verschillen, want er kan sprake zijn van deelprojecten in een cluster van gelijke grootte of juist van heel verschillende omvang. Ook de locaties kunnen een rol spelen.

Liggen de deelprojecten bij elkaar in de buurt of is er sprake van grote afstanden? Tenslotte kan een cluster ook nog verschillen ten aanzien van de contractvorm. Men kan een traditionele contractvorm hanteren voor een deelproject, gecombineerd met een geïntegreerde contractvorm voor een ander deelproject in dezelfde cluster. Meestal wordt gekozen voor gelijkluidende contractvormen in één werkpakket.

Elke manier van clusteren leidt tot verschillende kenmerken van het werkpakket. Er worden raakvlakken tussen de deelprojecten gecreëerd die van invloed kunnen zijn op het totale risicoprofiel. Een vertraging op een deelproject kan bij clustering tot gevolg hebben dat de uitgangspunten voor de aanbieder wijzigen en daarmee tot discussie leiden over gevolgkosten voor andere deelprojecten.

Contractueel

Clustering schept daarmee ook verplichtingen aan de zijde van de opdrachtgever. De flexibiliteit in uitvoering van deelprojecten neemt af en verplichtingen zoals het zorgen voor voldoende budget en capaciteit voor de aansturing worden nu contractueel vastgelegd. De opdrachtgever dient ook te beseffen dat de aansturing van een groot werkpakket anders is dan het aansturen van een aantal kleine projecten. Zijn projectorganisatie dient daarop ingericht te zijn.

De bovenstaande mogelijkheden noodzaken de opdrachtgever tot het maken van keuzes. Bepalend voor deze keuzes zijn de verwachtingen van de opdrachtgever. Soms is de leidende inkoopgedachte dat schaalvoordelen altijd voordelig zijn. Die doctrine gaat op voor de inkoop van goederen, zoals papier of stoelen, maar het realiseren van een bouwproject is van een andere orde. Soms is de verwachting dat een opdrachtnemer meerdere projecten eenvoudiger (en dus goedkoper) kan aansturen. Dat is echter lang niet altijd het geval, want dat wordt vooral bepaald door planning, aard van het project en geografische kenmerken. Soms wordt als argument genoemd dat er minder aanbestedingprocedures hoeven te worden gevoerd, maar de kostenvoordelen daarvan bedragen meestal maar een fractie van de totale projectkosten.

Keuzes

De opdrachtgever kan zijn keuzes beter maken door zich te verdiepen in de gevolgen voor de opdrachtnemer. Leidt de clustering tot een piekbelasting voor een opdrachtnemer, dan kan dat kostenverhogend werken. Een vergroting van het werkpakket kan de marktpartijen dwingen tot het vormen van combinaties. Daarmee wordt ook het aantal partijen dat kan inschrijven beperkt, dus de mate van concurrentie neemt af. De afhankelijkheid bij clustering van één opdrachtnemer neemt ook toe, waardoor problemen bij de opdrachtnemer meteen gevolgen hebben voor meerdere projecten.

Resumerend is de conclusie dat clustering alleen voordelen kan bieden als de verwachtingen gerechtvaardigd zijn en op de juiste manier zijn uitgewerkt in de wijze van clusteren. Factoren zoals schaalvoordelen, afhankelijkheid, risicoverdeling, projectbeheersing, raakvlakken en flexibiliteit spelen allemaal een rol in de afweging.

Witteveen en Bos

Reageer op dit artikel