nieuws

Financiële tegenwind gooit roet in het eten van pps-projecten..

bouwbreed

Bij publiek-private projecten werken partijen in een contractuele verhouding samen om infrastructuur en publieke diensten hetzij rechtstreeks aan het publiek, hetzij alleen aan de overheid te verschaffen. Publieke en private partijen brengen daarbij geld in en komen tot afspraken over de verdeling van kosten, opbrengsten en risico’s. So far, so good. Alleen moeten externe omstandigheden, zoals een financiële crisis, dan geen roet in het eten gooien.

De sociaal-economische vitaliteit en leefbaarheid van het Oldambt in Groningen zouden door het project de Blauwestad versterkt en verbeterd moeten worden. Een origineel en uitdagend plan dat zich op veel belangstelling mag verheugen. Dat was dan ook de oorspronkelijke inzet van alle betrokken – en zeker in eerste aanleg enthousiaste – partijen. De provincie Groningen, de gemeenten Reiderland, Scheemda en Winschoten, BAM Wilma, Ballast Nedam Bouwborg en Geveke Bouw tekenen daartoe in 2001 een overeenkomst.

Gebiedsverandering

Het betreft een pps-overeenkomst rond de bouw van woningen en een grootschalige gebiedsverandering. De realisatie zou plaats moeten vinden in de periode 2002-2009, maar het schrale economische klimaat zorgt voor stagnatie. Het opleveren van de publieke infrastructuur verloopt weliswaar zonder noemenswaardige kostenoverschrijding volgens plan, maar de kavelverkoop loopt van geen kant. Gedeputeerde Staten onderkennen dit boemerangeffect te laat waardoor bij een deconfiture de provincie Groningen er alleen voor komt te staan.
Het is (ook) een slecht signaal wanneer ook nog eens twee private partners uit de overeenkomst stappen; de onderlinge relaties komen onder druk en eroderen het vertrouwen tussen publiek en privaat. De samenwerking met de laatst overgebleven partner wordt eind 2009 beëindigd. Daarmee komt ook in formele zin een einde aan de eerder gesloten overeenkomst. Maar niet aan de bestuurlijke ambities om de Blauwestad op een succesvolle manier uit te rollen, want inmiddels is een herstart gemaakt in een publiek-publieke samenstelling. Des te meer is dan ook van belang kritisch terug te kijken. Is het project wel een echec en (hoe) had het voorkomen kunnen worden? Zijn de randvoorwaarden indertijd voldoende hard gedefinieerd? Of is hier sprake van overmacht of domme (conjuncturele) pech?
De Noordelijke Rekenkamer heeft op verzoek van de provincie Groningen onlangs een lezenswaardig eindrapport gepubliceerd waarin systematisch is nagegaan hoe doelmatig en effectief de pubiek-private samenwerking bij de Blauwestad eigenlijk was. De conclusie is hard. Er was waar het gaat om exploitatie- en financieringsafspraken geen sprake van een bekostiging die voldoet aan de realistische uitgangspunten van consistentie, robuustheid en transparantie. Daarom was de samenwerking uiteindelijk niet bestand tegen de economische en financiële tegenwind en de ontwikkelingen op de woningmarkt. Maar – zeker zo opvallend – is het dat ondanks alle overeenkomsten en afspraken in pps-verband de financiële risico’s onvoldoende waren gespreid. Het oorspronkelijke uitgangspunt dat alle risico’s bij private partijen zouden moeten liggen blijken niet voldoende geregeld te zijn geweest, evenals de ‘huwelijkse voorwaarden’ (in geval van beëindiging) waar bewust van af is gezien. Het advies van de Noordelijke Rekenkamer is op dit punt vlijmscherp en constateert daarnaast dat de gemaakte scheiding tussen afnemen van grond en betalen niet gebruikelijk is in pps-constructies. In combinatie met de financieringsconstructie is dat desastreus gebleken.

Dure lessen

De druiven voor Groningen en de Blauwestad blijken achteraf uitermate zuur. Niet alleen is er tempo- en imagoverlies, maar ook de (maatschappelijke) kosten zijn fors. Het zijn dure lessen die ook voor nog lopende pps-constructies van belang kunnen zijn. Het vooruitschuiven van problemen en het afwentelen van risico’s spelen weliswaar de politieke wenselijkheid op de korte termijn in de kaart, maar nuchtere rationaliteit is echt een vereiste voor een succesvolle uitrol.
Wolting Gebiedsmanagement & Advies (wolting@gebiedsconsult.nl)
Bron: Eindrapport Blauwestad, Noordelijke Rekenkamer, Assen, juli 2010
www.noordelijkerekenkamer.nl

Aanbevelingen pps

• Investeer in een professionele en lerende projectorganisatie
• Borg dat succesvoorwaarden worden ingezet
• Organiseer kritische massa en stuur op kritische succesfactoren

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels