nieuws

‘Voortdurend onderzoek in het lerende gebouw van NIOO’

bouwbreed

‘Voortdurend onderzoek in het lerende gebouw van NIOO’

Als ecologen het al niet doen, wie realiseert er dan nog wel een duurzaam gebouw, vroeg prof

dr. Louise Vet zich af toen onderzoeksinstituut NIOO een nieuw gebouw nodig
had. Ze ging een moeizaam traject aan dat leidde tot een van de duurzaamste
gebouwen van Nederland. Tja een mos/sedumdak… mijmert Louise Vet staand op het
dak van het pand bij de entree van de campus van Wageningen. “Het ziet er wel
leuk uit hoor en het is ook goed bedoeld, maar een levendig en soortenrijk
ecosysteem levert het doorgaans niet op. Wij willen een stap verder gaan.” Met
haar voet schopt de hoogleraar en directeur van het Nederlands Instiuut voor
Ecologie (NIOO) tegen een losliggend stuk dakbedekking waarop dat andere moet
gaan gebeuren. “Bomen zullen er nog net niet komen te groeien” , vervolgt ze,
“maar verder moet het een gevarieerd en waterrijk landschap worden. Niet voor
niets is de draagconstructie speciaal verzwaard. Het dak zal vol worden gelegd
met sensoren die temperatuur, vocht en een aantal andere parameters monitoren.
Zo moeten de groeiomstandigheden, maar ook het waterbergend en het koelend
vermogen van het dak worden bepaald. Onderzoekers van NIOO, de universiteit
Wageningen, dakadviseurs en andere specialisten zullen intensief onderzoek doen
naar dit tweede maaiveld. Vorige week werd bekend dat dit consortium onder
leiding van dakdekker Consolidated bijna 5 ton Europese subsidie in de wacht
heeft weten te slepen voor dat onderzoek naar biodiversiteit in de bebouwde
omgeving.” Daarmee illustreert het dak volgens Vet prachtig wat het nieuwe pand
bij de entree van de Campus van Wageningen Universiteit moet zijn: een lerend of
evoluerend gebouw. De laatste snufjes op het gebied van duurzaam bouwen of
ecotechnologie, worden er uitgeprobeerd en in de praktijk onderzocht. NIOO, een
instituut van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, stelt geen
grote zak met geld beschikbaar maar faciliteert door het beschikbaar stellen van
ruimte en onderzoekstijd. Verder worden marktpartijen, overheden en andere
belanghebbenden uitgenodigd vooral mee te doen. Mee ontwikkelen, mee
onderzoeken, maar ook meebetalen.

Laatste snufjes

Om te garanderen dat het gebouw van Claus en Kaan Architecten inderdaad met
de laatste snufjes op het gebied van duurzame bouw wordt uitgerust, zijn
ingewikkelde leaseconstructies bedacht. Want de experimentele zonnepanelen van
Suncycle die geplaatst worden, bevinden zich nog in de beginfase van de
ontwikkeling en Vet wil niet over tien jaar opgescheept zitten met pv-cellen die
hopeloos achterhaald zijn. Om dergelijke risico’s ook niet bij hoofdaannemer
Berghege neer te leggen is bij de gunning zo’n 10 procent uit het bouwbudget van
totaal 24 miljoen euro gehaald. Samen zijn er slimme constructies bedacht en de
risico’s daar neergelegd waar ze thuishoren. Ondanks dergelijke voorzieningen
kan Vet het niet laten af en toe in te grijpen tijdens de bouw. Zo ging de
ontwikkeling van led-verlichting de laatste jaren zo snel, dat Vet na een
contact met led-goeroe Ruud Koornstra besloot alsnog energiezuinige
led-verlichting in het gebouw toe te passen. Terwijl de TL- armaturen al zo’n
beetje waren besteld. Met dergelijke ingrepen maak je in de bouw niet altijd
vrienden, realiseert Vet zich. Maar ze is ook niet naïef en wist van tevoren dat
er wel een keer onvoorziene ingrepen plaats zouden vinden. “Daarom hebben we
architect, installateurs, aannemer en adviseurs aan het begin van het traject
allemaal bijeen geroepen in ons oude hoofdkantoor in Nieuwersluis. Daar hebben
we ze duidelijk gemaakt wat onze ambities waren, en dat we niet gauw genoegen
zouden nemen met een opmerking als ‘dat kan niet’. We verwachtten een
meedenkende houding en niet meteen juridische stellingname. Dergelijke sessies
hebben we nog een paar keer herhaald, en met succes moet ik zeggen. Tot nu toe
hadden we geen ernstig gesteggel over meer- en minderwerk. Er wordt wel eens
gemopperd als we weer iets bedenken, maar je merkt tegelijkertijd dat de trots
groeit. Iedereen realiseert zich dat hij betrokken is bij de totstandkoming van
een heel bijzonder project.” Vet neemt de provisorische bouwtrap naar beneden en
wijst op de betonnen vloeren van het twee verdiepingen tellende hoofdgebouw. Die
zijn niet afgewerkt met een gietvloer, maar extra zorgvuldig gevlinderd en
daarna gepolijst en geïmpregneerd. Dan komen er geen oplosmiddelen vrij. Op die
manier is zo’n beetje over elk toegepast bouwmateriaal nagedacht. Het NIOO was
al een eind op streek met het opstellen van het programma van eisen, toen de
cradle to cradle-filosofie plotseling landde in Nederland. “Dit sloot goed aan
bij de uitgangspunten die we al hadden geformuleerd. Voor ons als ecologen is
cradle to cradle-denken eigenlijk heel gewoon. De natuur kent immers geen afval.
Alles wordt in eindeloze cycli hergebruikt, kringlopen gesloten. Bij onze
materiaalkeuzen en processen proberen we zo goed mogelijke cradle to cradle te
werken” De ecoloog wijst op een stelling die een boring uitvoert naar een
waterhoudende laag op maar liefst 300 meter diepte. Ook dit is weer een primeur
in Nederland waarbij water van 45 graden Celsius wordt gebufferd. “Wij zullen
nooit met een overschot aan warmte zitten. Zelfs op de heetste zomerdag kunnen
de ramen van onze kassen dicht blijven. Wij voeren alles af naar de diepe bron
en pompen de warmte weer op zodra we die nodig hebben in de koudere maanden.”
DWA, IF Technology en de provincie Gelderland zijn intensief betrokken bij de
ontwikkeling en blijven het systeem ook monitoren zodra het in gebruik is.

Watersysteem

Maar het meest bijzondere van het nieuwe onderkomen vindt Vet toch het
watersysteem. Dat is zo ontworpen dat het gebouw eigenlijk geen aansluiting op
de riolering nodig heeft. We willen de water- en nutriëntenkringloop sluiten. De
wc’s krijgen vacuüm toiletten zoals die ook in vliegtuigen te vinden zijn. De
inhoud daarvan gaat naar een vergister waar er biogas van wordt gemaakt. Daarna
stroomt het effluent naar een fotobioreactor met algen waar wordt onderzocht of
het mogelijk is daarmee medicijnresten en andere verontreinigingen te
verwijderen. Waterbeheerders, toilettenbouwers en algenproducenten doen
intensief mee. Ook kunnen de algen mineralen als fosfor terugwinnen. Want ook
dat mineraal is eindig en de beperkte beschikbaarheid van grondstoffen is
volgens Vet op termijn een groter probleem waar de mensheid voor staat dan
energie. “De transitie naar duurzame energie vergt vooral politieke keuzen. De
technologie is er veelal al, alleen moet er consequent voor worden gekozen. Wij
willen juist nieuwe ontwikkelingen stimuleren en proberen de materiaalkringlopen
te sluiten. Nog lang niet alles zal bereikt zijn bij de oplevering van het pand
dit najaar. Maar we blijven onderzoek doen in dit slimme en evoluerende gebouw.”

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels