nieuws

Tijd te onzeker voor investeringsproject

bouwbreed

Het koppelen van investeringsprojecten aan onzekere toekomstige inkomsten is politiek voorlopig niet meer acceptabel. Norbert van Doorn zet op een rij wat te doen als de inkomsten die de dekking vormen voor een project, wegvallen.

Gemeenten investeerden de afgelopen jaren ruimhartig in projecten met geld
dat er eigenlijk nog niet was. Dat is lange tijd geen probleem geweest, omdat
door de groei van de economie en de bevolking, de inkomsten uit kantoor- en
woningontwikkelingen toch wel kwamen. In die gouden tijden is een cultuur
ontstaan waarin men steeds meer durfde preluderen op toekomstige inkomsten: het
grex-denken. Nu echter, na de kantorenmarkt ook de woningmarkt op een laag pitje
staat, zitten veel opdrachtgevers met investeringen die al (gedeeltelijk) zijn
gedaan, terwijl de inkomsten op zijn minst onzeker zijn geworden. In veel
gemeenten dreigen op korte termijn diepe financiële gaten. Dat is een
tegenvaller voor bestuurders.

Verstandiger

Achteraf oordelen over ooit genomen beslissingen is gemakkelijk. Natuurlijk
kunnen we nu roepen dat het verstandiger zou zijn geweest geen geld uit te geven
dat nog niet binnen was. Maar het ondernemerschap heeft ook binnen de overheid
de afgelopen jaren hoogtij gevierd. En ondernemers weten dat de kost nu eenmaal
voor de baat uitgaat. We kennen allemaal de voorbeelden: het onderwijsplein is
net opgeleverd, maar de verkoop van de woningen waaruit dit bekostigd zou moeten
worden is nooit op gang gekomen. Of het nieuwe stationsplein is halverwege in
uitvoering, terwijl de als inkomstenbron bedoelde kantorenvlek er nog ongerept
bijligt. Wel kosten en geen inkomsten leidt onvermijdelijk tot (vaak diepe)
financiële gaten. Projectmanagers, ambtelijk opdrachtgevers en bestuurders zagen
het vaak wel aankomen, maar trokken in de aanloop naar de
gemeenteraadsverkiezingen maar even niet aan de bel. Raadsleden en andere
bezorgde vragenstellers werden gerustgesteld met hoopvolle verkoopprognoses en,
na bijstelling, nog steeds positieve grondexploitaties. Wethouders zullen in
veel gevallen worden geconfronteerd met onaangename verrassingen. Zij hebben de
taak de problemen op te lossen: maar valt er nog wel wat op te lossen? Als de
inkomsten die de dekking voor een project vormen wegvallen, wat kun je dan nog
doen? Het stoppen van een project wordt een lastig verhaal als de uitvoering in
volle gang is. De vraag is dan zelfs of dit nog wel een besparing oplevert, om
nog maar te zwijgen van gezichtsverlies. Nog duidelijker is dit wanneer het
object al is opgeleverd. Het vinden van andere financiële middelen is moeizaam
in een tijd waarin volop bezuinigd moet worden en lastenverzwaring voor burgers
en ondernemingen bijna onbespreekbaar is. In sommige gevallen liggen er
mogelijkheden in het omzetten van eenmalige investeringen in jaarlijks
terugkerende lasten. Bijvoorbeeld door dat voorzieningengebouw te laten
overnemen door een woningcorporatie en (direct of indirect) terug te huren. Of
door alsnog externe financiering aan te trekken. Maar vindt in deze tijd maar
eens een corporatie als overnamekandidaat of een financier met redelijke
rendementseisen. En bovendien: is het uitsmeren van het probleem niet een
schijnoplossing, waarmee problemen vooruitgeschoven worden naar een volgende
generatie bestuurders?

Hard

Soms is er geen andere mogelijkheid dan hard en duidelijk optreden om de
schade zoveel mogelijk te beperken. Dat betekent dan (1) het stilleggen van
projecten waar het nog enigszins kan, (2) bezuinigen op andere uitgaven om dat
mooie project te redden, of (3) dan toch maar een lastenverhoging. Besturen is
kiezen. Niet-kiezen leidt meestal tot nog grotere problemen. Hoe dan ook: de
huidige problemen zullen hun schaduw werpen over toekomstige projecten. Het
grex-denken is voorbij. Het koppelen van investeringsprojecten aan onzekere
toekomstige inkomsten zal politiek voorlopig niet meer acceptabel zijn. Voortaan
zal de beer toch op zijn minst aangeschoten moeten zijn voordat de huid kan
worden verkocht.

Ir. Norbert van Doorn MBA
Directeur van Procap adviseurs en managers en voorzitter van NLPB, de
brancheorganisatie van projectmanagementbureaus in ruimtelijke projecten.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels