nieuws

Sinds lange tijd scheert de woonwijk langs de afgrond

bouwbreed

– Lange tijd hebben er donkere wolken boven tuindorp Jeruzalem gehangen. Vijf jaar geleden lanceerden de Amsterdamse corporaties De Key en Rochdale nog het plan het hele tuindorp te slopen. Pas na stevig verzet van de buurt maakte het stadsdeel Oost-Watergraafsmeer met beide corporaties de draai naar een bijzondere combinatie van restauratie en nieuwbouw. Ook de vijftig jaar oude duplexwoningen krijgen hedendaags comfort.

Esther Agricola, hoofd van Bureau Monumenten & Archeologie Amsterdam,
spreekt van een uitdagende opgave. “Het is belangrijk het jonge culturele
erfgoed te beschermen. Jeruzalem is wat dat betreft een mijlpaal. Ook proberen
we behoud en vernieuwing te laten samengaan. En niet onbelangrijk, in de moderne
monumentenzorg proberen we niet alleen losse gebouwen te behouden, maar hele
gebieden te beschermen. In de aanpak van Jeruzalem komt dat allemaal samen.”

Behoud

Voor haar is behoud van het tuindorp van het grootste belang. “De wijk is
belangrijk in de geschiedenis van de Amsterdamse volkshuisvesting. Het laat zien
hoe er in de jaren vijftig is geëxperimenteerd met een andere vorm van
verkaveling. Massa woningbouw realiseren in de stad, waarbij mensen voor weinig
geld optimaal kunnen wonen. Jeruzalem is een scharnierpunt in die geschiedenis.
Een zoektocht van architecten naar optimaal wonen in het groen in een stedelijke
setting. ” Lange tijd scheerde de wijk langs de afgrond. “De duplexwoningen
waren niet voor de eeuwigheid gebouwd. Corporaties zagen het niet zitten daar
grote investeringen in te doen. Voor hen was het goedkoper, makkelijker en beter
om nieuw te bouwen. Gelukkig kwamen er ook geluiden om een andere koers te
varen. Met de benoeming van een deel van de wijk tot rijksmonument afgelopen
maand als hoogtepunt.” Kan oud samengaan met nieuw? “Het is een avontuur. De
plannenmakers hebben elkaar in het midden gevonden. Een deel wordt beschermd. En
de nieuwbouw moet passen binnen de bestaande structuur. Hoe dat eruit gaat zien
weten we nog niet, maar dat wordt een spannende combinatie,” aldus Agricola.
Architect Ron Baltussen van Hooyschuur Architecten uit Wormerveer is aangezocht
voor de restauratieplannen. Hij bedenkt een oplossing voor nieuwe
gevelbeplating. De bestaande beplating is namelijk slecht. Door schilderbeurten
is de samenstelling ook zo gewijzigd dat ze het vocht niet meer kwijt kunnen. De
nieuwe gevelbeplating zal zich volgens hem niet onderscheiden van de oude. De
gevelplaatjes krijgen dezelfde afmetingen en structuur. Ook de
natuursteengranulaat met zijn korrelige structuur keert gewoon terug. “Het gaat
weer schitteren als vanouds.” Hij heeft eerder in Amsterdam-Noord vergelijkbare
woningen gerestaureerd. ” Maar we werken nu niet van buiten naar binnen. Juist
omdat deze duplexwoningen zo klein zijn, is het geen goede oplossing om de
isolatie te verbeteren door te kiezen voor een inbouwpakket. Wij zoeken de
oplossing voor de bouwfysische problemen daarom in het aanbrengen van een nieuwe
gevelbeplating. Eigenlijk is dat niet heel moeilijk. De oude beplating was zo’n
6 centimeter dik. De huidige materiaalkennis maakt het mogelijk om een beplating
van 2 centimeter dikte aan te brengen. Daardoor ontstaat ruimte in de spouw voor
isolatie en bereiken we het A-label. We zijn nu bezig om met leverancier
Microbeton uit Kimpen aan den IJssel alles op elkaar af te stemmen.” Verder
krijgen de woningen een betere plattegrond. Zo krijgen alle woningen een
separate badkamer. En dan kunnen de huizen zeker veertig jaar blijven staan, zo
meent Baltussen.

Aansluiting

Projectleider Vincent Bertram van Rochdale is verantwoordelijk voor de
nieuwbouw. Zijn corporatie investeert 155 miljoen euro in het gebied. “Wij
proberen de sfeer te handhaven en zoeken aansluiting bij de oude verkaveling.
Die structuur bepaalt ons handelen. Daarom kiezen we bijvoorbeeld aan de
noordkant van de wijk voor nieuwe grondgebonden woningen die wat betreft hoogte
en karakteristieke uitstraling hetzelfde zijn als de oudbouw. De fragiele
detaillering van de oorspronkelijke woningen wordt ook in de nieuwbouw
voortgezet. Dat is nadrukkelijk vastgelegd in het stedenbouwkundig plan. Wel
worden de woningen groter. We verruimen de bouwdiepte van 8 naar 10 meter.
Elders in de wijk hebben we wat meer ruimte om tot een afwijkende oplossingen te
komen. Zo komt er een nieuw en groter gebouw voor het Wilem Dreeshuis. Voor het
eerste blok hebben we inmiddels een architect gevonden. Het Amsterdamse bureau
Herder van der Neut maakt het ontwerp.” ■

Woningbouw

Tuindorp Jeruzalem in Amsterdam gaat een nieuwe toekomst tegemoet. De Key en
Rochdale restaureren de karakteristieke duplexwoningen. Een deel van de wijk
wordt helemaal nieuw. Toonbeeld van modern monumentenbeleid, meent Esther
Agricola.

Geschiedenis

De begin jaren vijftig gebouwde wijk Jeruzalem in Amsterdam-Oost behoort tot
de top honderd van de wederopbouwperiode. Stedenbouwkundigen en architecten als
Van Eesteren, Merkelbach en Elling maakten de keuze het gesloten bouwblok te
vervangen door een hovenstructuur met L-vormige bouwblokken in een groene
omgeving. De beplanting werd ingericht door tuinarchitect Mien Ruys. Aldo van
Eyck ontwierp de speelplaatsen. De ontwerpfase valt samen met het in zwang raken
van de duplexwoning: een eengezinswoning die tijdelijk kon worden gesplitst in
een aparte boven- en benedenwoning. De wijk kreeg de naam Jeruzalem omdat in de
grijs/witte woningen de architectuur van de hoofdstad van Israël werd herkend.
Vanwege de schaarste aan bouwmaterialen in de jaren vijftig werd met andere
materialen geëxperimenteerd. De woningen zijn gebouwd met het zogeheten
Airey-systeem. Voor die tijd een nieuwe vorm van systeembouw. Dat systeem
bestaat uit een skelet van beton en staal met buiten- en binnenbekleding van
beton- en houtvezelplaat. Ramen en dakspanten zijn van staal. Afgelopen maand
heeft een deel van de wijk de status van rijksmonument gekregen.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels