nieuws

Ruim ouderwetse praktijken op

bouwbreed

Vernieuwing bestratingsbranche afhankelijk van aanbestedenDe 21ste eeuw heeft een onomkeerbare verandering gebracht in een branche waarin eerdere pogingen tot mechanisatie zijn gestrand. Iedere vijf jaar werd wel ergens een bestratingsmachine onder een tentzeil vandaan gehaald, die door de bestaande scepsis even snel weer werd opgeborgen. Inmiddels is de knop definitief omgezet. Elk bestratingswerk wordt in principe machinaal uitgevoerd, tenzij dringende redenen zich daartegen verzetten. Volgende week deel twee over de stand van zaken en het toekomstbeeld voor machinaal bestratingswerk.

De inzet van kapitaalintensieve machines is nodig om te voldoen aan het formele kader dat sinds februari in de bestratingsbranche van toepassing is. De lancering van CROW-publicatie 282 en van de Arbo-catalogus vormen het formele sluitstuk van een ingrijpend veranderproces. De omzetting van handmatig werk naar de inzet van machines is onomkeerbaar.

Bestratingswerk ontwikkelt zich in rap tempo van handmatig ambacht naar industrieel proces waarin de machines centraal staan. Werd tot voor kort nog gesproken over ‘mechanische hulpmiddelen’, nu gaat het vooral om de mate waarin machines zo efficiënt mogelijk en ergonomisch verantwoord het proces overnemen. Uitgangspunt is niet meer ‘wat handmatig kan’, maar ‘wat machinaal mogelijk is’. Dat is meer dan wat de meeste sceptici dachten. De geschetste verandering heeft een grote impact op alle bedrijven in de branche. Zoals meestal bij zo’n transitie zijn er ‘wijkers’ en ‘blijvers’. Iedere ondernemer staat voor de afweging te investeren in machines of vast te houden aan de bestaande praktijk. Investeringen worden alleen terugverdiend als opdrachtgevers de inzet van machines honoreren.

Rem op vernieuwing

Door de recessie dreigt de vernieuwing te stranden of op zijn minst te vertragen. Dat mag de overheid zich aantrekken, omdat zij behalve wetgever en handhaver hier vooral ook opdrachtgever is. In de eerste hoedanigheden zijn de regels aangescherpt en wordt het toezicht geïntensiveerd. Als opdrachtgever laten vooral lokale overheden nog grote steken vallen.
Inkopers menen dat zij de publieke zaak een grote dienst bewijzen door bij aanbesteding van bestratingswerk voor ‘de laagste prijs’ te gaan. Uiteindelijk is niemand daarmee gediend, zeker de overheid zelf niet. Wie anders krijgt de rekening gepresenteerd van alle straatmakers die vroegtijdig het arbeidsproces moeten verlaten? De bestratingsbranche zou zich niet moeten lenen voor traditionele uitknijpprocessen, waardoor elke investeringsruimte bij voorbaat wordt beknot. De in gang gezette vernieuwing kan alleen slagen als zij gepaard gaat met evenredige vernieuwing van het aanbestedingsproces. Het formele kader legt een stevig fundament voor een eigentijds aanbestedingsbeleid. De regels zijn er, er wordt alleen nog niet naar gehandeld. Hier ligt een belangrijke opdracht voor alle betrokken schakels in het proces om gezamenlijk de schouders te zetten onder een nieuwe vorm van marktwerking, waarbinnen voor ouderwetse praktijken geen ruimte meer is. De overheid kan zich niet langer afzijdig houden van deze ingrijpende transitie, ook al omdat straatwerk zich meestal voltrekt in de publieke ruimte. In veel sectoren is handmatig werk gemechaniseerd, geautomatiseerd, gedigitaliseerd en tenslotte gerobotiseerd. Aan dat proces hebben de straatmakers zich lange tijd kunnen onttrekken. ‘Elke steen moet een tik hebben’, werd wel gezegd. Uitvindende pioniers, zoals de in 2010 overleden Arend Luijten, kregen vooral ontmoedigende reacties, waardoor het handwerk steeds weer opleefde.
Een groot manco was steeds het gebrek aan samenwerking. De straatmakers zijn vooral vakmatig geïnteresseerd en hebben weinig oog voor samenwerking. Daardoor kregen visionaire eenlingen geen voet aan de grond. Pas in 2006 vond in de Rotterdamse Kuip een doorbraak plaats. Daarbij werd de draak gestoken met de klassieke werkwijze die werd weggezet als een praktijk van Batavieren. Vele sceptici achter in de zaal hielden hoofdschuddend de toekomst van zich af. Ondertussen werd een baanbrekende robot gepresenteerd, gingen vooruitstrevende ondernemers over tot aanschaf daarvan en vatte de Arbeidsinspectie moed om de vernieuwing af te dwingen. Daarna kwam de machinale ontwikkeling in een stroomversnelling. Aanvankelijke bezwaren van bestratingsbedrijven en een voorbarige blokkade van de baksteensector werden omzeild, wat de weg vrijmaakte voor de onomkeerbare inzet van machines.

Goede volgorde

De bestratingsbranche belandde definitief in een nieuwe fase. Dat gaat met vallen en opstaan. Voor de robot bleek de tijd nog niet rijp. Ook de bestratingsbranche moet de tussenstappen vanaf mechanisatie naar automatisering, digitalisering en robotisering in de goede volgorde zetten.
Industriële automatisering is een proces van geleidelijkheid, voortschrijdend inzicht en doortastend ondernemerschap. Alle ingrediënten voor verdergaande stappen zijn aanwezig, maar vaak niet allemaal op het goede moment en op de juiste plaats. Er zijn doortastende ondernemers. Visionaire uitvinders. Nadenkende investeerders. Als zij elkaar op het juiste moment, de juiste plaats en de goede wijze weten te vinden, zal de inzet van machines in de bestratingsbranche in een hoog tempo toenemen.
Directeur Centrum voor Innovatie van de Bouwkolom, Zeist

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels